Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §40.29.1-40.29.14

ヌマ王の書物の発見と元老院による焼却処分

1532 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

グラウィスカエへの植民市建設に続き、ヤニクルムの丘でローマ王ヌマ・ポンピリウスのものとされる書物が発見されたが、宗教を解体する恐れがあるとして、法務官と元老院の決定により公に焼却された事件を記す。

§40.29.1colonia Graviscae eo anno deducta est in agrum Etruscum, de Tarquiniensibus quondam captum.
その年、かつてタルクィニイ市民から奪い取られたエトルリアの土地に、グラウィスカエ植民市が建設された。
quina iugera agri data;
一人当たり5ユゲラの土地が与えられた。
§40.29.2tresviri deduxerunt C. Calpurnius Piso P. Claudius Pulcher C. Terentius Istra.
三人官のガイウス・カルプルニウス・ピソ、プブリウス・クラウディウス・プルケル、ガイウス・テレンティウス・イストラがこの植民を指導した。
siccitate et inopia frugum insignis annus fuit.
この年は干ばつと不作で際立った年であった。
sex menses numquam pluvisse memoriae proditum.
六ヶ月間、一度も雨が降らなかったと伝えられている。
eodem anno in agro L. Petilii scribae sub Ianiculo, §40.29.3dum cultores altius moliuntur terram, duae lapideae arcae, octonos ferme pedes longae, quaternos latae, inventae sunt, operculis plumbo devinctis.
同じ年、ヤニクルムの丘のふもとにある書記官ルキウス・ペティリウスの土地で、耕作者たちが土を深く掘り起こしていたところ、蓋が鉛で固定された、長さおよそ八フィート、幅四フィートずつの、二つの石の箱が発見された。
§40.29.4litteris Latinis Graecisque utraque arca inscripta erat, in altera Numam Pompilium Pomponis filium, regem Romanorum, sepultum esse, in altera libros Numae Pompilii inesse.
どちらの箱にもラテン文字とギリシア文字で銘文が刻まれており、一方にはポンポの息子にしてローマ人の王ヌマ・ポンピリウスが埋葬されていること、他方にはヌマ・ポンピリウスの書物が入っていることが示されていた。
§40.29.5eas areas cum ex amicorum sententia dominus aperuisset, quae titulum sepulti regis habuerat, inanis inventa, sine vestigio ullo corporis humani aut ullius rei, per tabem tot annorum omnibus absumptis.
所有者が友人たちの意見に従ってこれらの箱を開けたところ、埋葬された王の銘文のあった方の箱は、非常に長い歳月の腐食によってすべてが消え去り、人間の身体の跡もいかなる物の跡もなく、空であることが分かった。
§40.29.6in altera duo fasces candelis involuti septenos habuere libros, non integros modo sed recentissima specie.
もう一方の箱には、蝋を塗った紐で巻かれた二つの束に、それぞれ七冊ずつ(計十四冊の)書物が入っており、それらは無傷であるだけでなく、極めて新しい外観を呈していた。
septem Latini de iure pontificum erant, §40.29.7septem Graeci de disciplina sapientiae, quae illius aetatis esse potuit.
ラテン語の七冊は神官法に関するものであり、ギリシア語の七冊は、その時代にあり得たような哲学の教えに関するものであった。
adicit Antias Valerius Pythagoricos fuisse, §40.29.8vulgatae opinioni, qua creditur Pythagorae auditorem fuisse Numam, mendacio probabili accommodata fide.
ヴァレリウス・アンティアスは、それらがピタゴラス学派のものであったと付け加えているが、これは、ヌマがピタゴラスの弟子であったと信じられている世間の一般的な意見に、もっともらしい嘘によって信憑性を合わせようとしたものである。
§40.29.9primo ab amicis, qui in re praesenti fuerunt, libri lecti;
最初は、その場に居合わせた友人たちによってそれらの書物が読まれた。
mox pluribus legentibus cum vulgarentur, Q. Petilius praetor urbanus studiosus legendi libros eos a L. Petilio sumpsit:
やがて多くの人々が読むにつれて広く知られるようになると、読書熱心であった首都法務官クィントゥス・ペティリウスが、ルキウス・ペティリウスからそれらの書物を借り受けた。
§40.29.10et erat familiaris usus, quod scribam eum quaestor Q. Petilius in decuriam legerat.
二人には親しい交際があった。 というのも、クィントゥス・ペティリウスが財務官であったときに、あの書記官を同僚会に選び入れていたからである。
§40.29.11lectis rerum summis cum animadvertisset pleraque dissolvendarum religionum esse, L. Petilio dixit sese libros eos in ignem coniecturum esse;
概要を読んだとき、彼はその大半が宗教を解体するようなものであることに気づき、ルキウス・ペティリウスに対し、自分はそれらの書物を火に投げ込むつもりであると言った。
priusquam id faceret, se ei permittere, uti, si quod seu ius seu auxilium se habere ad eos libros repetendos existimaret, experiretur: id integra sua gratia eum facturum.
それを行う前に、もし彼がそれらの書物を取り戻すために何らかの権利または救済手段を有していると考えるなら、それを試みることを許そうと言い、彼がそうしたとしても、自分たちの好意には何ら損なわれるところはないとした。
§40.29.12scriba tribunos plebis adit, ab tribunis ad senatum res est reiecta.
書記官は護民官たちのもとに行ったが、護民官たちから元老院へ問題が回された。
praetor se iusiurandum dare paratum esse aiebat, libros eos legi servarique non oportere.
法務官は、それらの書物が読まれたり保管されたりすべきではないという誓約を立てる用意があると主張した。
§40.29.13senatus censuit satis habendum quod praetor iusiurandum polliceretur; libros primo quoque tempore in comitio cremandos esse; pretium pro libris, quantum Q. Petilio praetori maiorique parti tribunorum plebis videretur, domino solvendum esse.
元老院は、法務官が誓約を申し出ていることで十分とみなすべきであり、書物はできる限り速やかにコミティウムで焼却されるべきであり、書物の代金として、法務官クィントゥス・ペティリウスおよび護民官の過半数が適当と認める額が、所有者に支払われるべきであると議決した。
§40.29.14id scriba non accepit.
書記官はその代金を受け取らなかった。
libri in comitio igne a victimariis facto in conspectu populi cremati sunt.
書物はコミティウムにおいて、犠牲獣屠殺者たちによって起こされた火で、民衆の目の前で焼却された。

語釈・文法注

  1. §40.29.5per tabem tot annorum omnibus absumptis — 独立奪格構文。「これほど多くの歳月の腐食によって、すべてのものが消滅してしまったため」の意。`omnibus` が意味上の主語、`absumptis` が分詞。
  2. §40.29.8accommodata fide — 独立奪格で、「信憑性が〜に合わせられて」の意。与格 `vulgatae opinioni` は形容詞・分詞 `accommodata`(〜に適合した)に係る。
  3. §40.29.11pleraque dissolvendarum religionum esse — 動形容詞(ゲルンディウム的形容詞)を伴う属格。非人称的な `esse` とともに用いられ、「その大半が、宗教を解体するような性質のものである」という意味になる。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §40.29.1-40.29.14. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:40.29.1-40.29.14

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。