Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §4.9.1-4.9.14

アルデアの内乱と執政官ゲガニウスの救援

207 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

アルデアで平民の娘への求婚を契機とした深刻な内乱が発生し、貴族派はローマに、平民派はウォルスキ人に救援を求めた。ローマの執政官ゲガニウスは迅速に進軍し、アルデアを囲むウォルスキ軍を逆に強固な包囲壕で取り囲んだ。

§4.9.1dum haec Romae geruntur, legati ab Ardea veniunt pro veterrima societate renovatoque foedere recenti auxilium prope eversae urbi inplorantes.
ローマでこれらのことが行われている間に、アルデアから使節たちが到着し、きわめて古い友好関係と最近更新された同盟条約に基づいて、滅亡の危機に瀕している都市への援助を懇願した。
§4.9.2frui namque pace optimo consilio cum populo Romano servata per intestina arma non licuit;
というのも、ローマ人民との間に最善の策をもって維持されていた平和を、内乱のせいで享受することができなかったからである。
quorum causa atque initium traditur ex certamine factionum ortum,
内乱の原因と発端は、派閥間の争いから生じたと伝えられている。
§4.9.3quae fuerunt eruntque pluribus populis exitio quam bella externa, quam fames morbive quaeque alia in deum iras velut ultima publicorum malorum vertunt.
この派閥争いは、これまでも、またこれからも、対外戦争や飢饉、疫病、その他人々が公の災厄の最たるものとして神々の怒りに帰するあらゆるもの以上に、多くの民族に破滅をもたらしてきたし、もたらすであろう。
§4.9.4uirginem plebei generis maxime forma notam duo petiere iuvenes, alter virgini genere par, tutoribus fretus, qui et ipsi eiusdem corporis erant, nobilis alter, nulla re praeterquam forma captus.
平民階級の娘で、その美貌によってとりわけよく知られていた乙女を、二人の若者が求婚した。 一人は乙女と同等の家柄で、彼女の保護者たちの後援を頼りにしており、彼ら自身も同じ階級の者たちであった。 もう一人は貴族で、美貌以外の何ものにも惹かれていなかった。
§4.9.5adiuvabant eum optumatium studia, per quae in domum quoque puellae certamen partium penetravit.
貴族の若者には、貴族層の熱意が味方しており、それを通じて党派の争いは少女の家庭にまで侵入した。
nobilis superior iudicio matris esse, quae quam splendidissimis nuptiis iungi puellam volebat;
母親の判断では貴族の若者が優位に立っており、母親は少女をできる限り華々しい婚礼で結びつけたいと望んでいた。
tutores in ea quoque re partium memores ad suum tendere.
保護者たちも、この件において自らの党派を念頭に置き、自分たちの側の候補を推した。
§4.9.6cum res peragi intra parietes nequisset, ventum in ius est.
事態が家庭内で決着できなくなると、裁判に持ち込まれた。
postulatu audito matris tutorumque magistratus secundum parentis arbitrium dant ius nuptiarum.
母親と保護者たちの言い分を聞いた上で、政務官たちは母親の意志に従って結婚の権利を認めた。
§4.9.7sed vis potentior fuit;
しかし、暴力の方がより強力であった。
namque tutores inter suae partis homines de iniuria decreti palam in foro contionati manu facta virginem ex domo matris rapiunt;
というのも、保護者たちは自らの党派の人々の間で判決の不当さについて広場で公然と演説し、徒党を組んで、少女を母親の家から拉致したからである。
§4.9.8adversus quos infestior coorta optumatium acies sequitur accensum iniuria iuvenem.
彼らに対抗して、不当な行為に激怒した若者を追って、より敵対的な貴族層の陣営が立ち上がった。
fit proelium atrox.
激しい戦闘が起こった。
pulsa plebs, nihil Romanae plebi similis, armata ex urbe profecta colle quodam capto in agros optumatium cum ferro ignique excursiones facit;
ローマの平民とはまったく似ていないアルデアの平民は、敗北すると、武装して都市を出発し、ある丘を占拠して、貴族層の領地に火と剣をもって襲撃を行った。
§4.9.9urbem quoque omni, etiam experte ante certaminis, multitudine opificum ad spem praedae evocata obsidere parat;
さらに平民は、それまで争いに加わっていなかった者も含め、職人の全群衆を略奪の希望によって呼び集め、都市をも包囲しようと準備した。
§4.9.10nec ulla species cladesque belli abest velut contacta civitate rabie duorum iuvenum funestas nuptias ex occasu patriae petentium.
戦争のいかなる様相も惨禍も欠けてはいなかった。 まるで、祖国の没落から自らの不吉な婚礼を求めようとする二人の若者の狂気に、国家全体が感染したかのようであった。
§4.9.11parum parti utrique domi armorum bellique est visum;
両陣営とも、国内の兵器と戦争だけでは不十分であると考えた。
optumates Romanos ad auxilium urbis obsessae, plebs ad expugnandam secum Ardeam Volscos excivere.
貴族層は包囲された都市の援助のためにローマ人を呼び寄せ、平民は自分たちとともにアルデアを攻略するためにウォルスキ人を呼び寄せた。
priores Volsci duce Aequo Cluilio Ardeam venere §4.9.12et moenibus hostium vallum obiecere.
最初に、アエクウス・クルィリウスの率いるウォルスキ人がアルデアに到着し、敵の城壁に対して包囲壕を築いた。
§4.9.13quod ubi Romam est nuntiatum, extemplo M. Geganius consul cum exercitu profectus tria milia passuum ab hoste locum castris cepit praecipitique iam die curare corpora milites iubet.
このことがローマに報ぜられると、直ちに執政官マルクス・ゲガニウスは軍を率いて出発し、敵から3マイルの場所に陣を張った。 そして、日がすでに暮れかかっていたため、兵士たちに休息を取るよう命じた。
quarta deinde vigilia signa profert.
その後、第四交代時に軍を進めた。
coeptumque opus adeo adproperatum est, ut sole orto Volsci firmiore se munimento ab Romanis circumvallatos quam ab se urbem viderent;
そして開始された工事は非常に迅速に進められたため、日の出の時には、ウォルスキ人は、自分たちが都市を包囲しているのよりも、自分たちがローマ人によってより強固な防御壁で包囲されているのを目にすることになった。
§4.9.14et alia parte consul muro Ardeae bracchium iniunxerat, qua ex oppido sui commeare possent.
また、別の側では、執政官はアルデアの城壁に堡塁を連結させ、そこから自軍の者たちが町と行き来できるようにしていた。

語釈・文法注

  1. 4.9.2quorum causa atque initium traditur ex certamine factionum ortum — traditur は nominativus cum infinitivo(主格付き不定詞)構文を取り、主語 causa atque initium に一致して ortum [esse](ortum は中性単数で、より近い名詞 initium に一致)が修飾している。「それらの原因と発端は、派閥間の争いから生じたと伝えられている」と解釈される。
  2. 4.9.3quae fuerunt eruntque pluribus populis exitio — 関係代名詞 quae は文脈上、前文の factionum(派閥)を指す女性複数主格。pluribus populis は「関与の与格」、exitio は「目的・結果の与格」であり、二重与格構文(double dative)を形成している。
  3. 4.9.3quaeque alia in deum iras velut ultima publicorum malorum vertunt — vertunt は一般的な「人々」を主語とする能動態三人称複数形。「in deum iras vertere」は「神々の怒りに帰する」という慣用的な表現。quaeque alia(中性複数対格)がその直接目的語である。
  4. 4.9.5nobilis superior iudicio matris esse... tendere — esse と tendere は歴史的不定詞(historical infinitive)であり、未完了過去(imperfect)の主動詞(erat, tendebant)として機能し、過去の生き生きとした叙述を行っている。
  5. 4.9.13curare corpora — 「体に配慮する」という直訳から転じて、軍事文脈において「食事や休息を取って体力を回復させる」ことを意味する慣用表現。
  6. 4.9.13ut sole orto Volsci firmiore se munimento ab Romanis circumvallatos quam ab se urbem viderent — viderent の補文として、対格付き不定詞(ACI)の se [esse] circumvallatos(自分たちが囲まれている)と、比較節における省略を含む対格付き不定詞 [esse circumvallatam] urbem quam ab se(自分たちによって都市が囲まれているよりも)が並置され、高度に対照的な構造をなしている。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §4.9.1-4.9.14. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:4.9.1-4.9.14

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。