§4.9.1dum haec Romae geruntur, legati ab Ardea veniunt pro veterrima societate renovatoque foedere recenti auxilium prope eversae urbi inplorantes.
로마에서 이러한 일들이 진행되는 동안, 아르데아로부터 사절들이 찾아와 지극히 오래된 우호 관계와 최근에 갱신된 조약에 의거하여 거의 멸망할 위기에 처한 자신들의 도시를 위한 원조를 간청했다.
§4.9.2frui namque pace optimo consilio cum populo Romano servata per intestina arma non licuit;
왜냐하면 내란 때문에 로마 인민과 함께 최선의 방책으로 유지해 오던 평화를 누릴 수 없었기 때문이다.
quorum causa atque initium traditur ex certamine factionum ortum,
그 내란의 원인과 발단은 파벌 간의 분쟁에서 비롯된 것으로 전해진다.
§4.9.3quae fuerunt eruntque pluribus populis exitio quam bella externa, quam fames morbive quaeque alia in deum iras velut ultima publicorum malorum vertunt.
이 파벌 분쟁은 외세와의 전쟁이나 기근, 전염병, 그리고 사람들이 공공의 재앙의 극치로서 신들의 분노의 탓으로 돌리는 다른 어떤 재앙들보다도, 지금까지 그래왔고 앞으로도 더 많은 민족들에게 파멸을 가져다줄 것이다.
§4.9.4uirginem plebei generis maxime forma notam duo petiere iuvenes, alter virgini genere par, tutoribus fretus, qui et ipsi eiusdem corporis erant, nobilis alter, nulla re praeterquam forma captus.
평민 계급 출신으로 특히 그 미모로 널리 알려진 한 처녀를 두고 두 청년이 구혼했다. 한 명은 처녀와 가문이 동등한 처지로 그녀의 후견인들에게 의지하고 있었는데, 그 후견인들 역시 같은 계급의 인물들이었다. 다른 한 명은 귀족으로, 미모 외에는 아무것에도 이끌리지 않았다.
§4.9.5adiuvabant eum optumatium studia, per quae in domum quoque puellae certamen partium penetravit.
귀족층의 열성이 그를 도왔고, 이를 통해 당파 싸움은 처녀의 가정에까지 침투했다.
nobilis superior iudicio matris esse, quae quam splendidissimis nuptiis iungi puellam volebat;
어머니의 판단으로는 귀족 청년이 더 우세했는데, 어머니는 처녀를 가능한 한 화려한 혼인으로 맺어주고 싶어 했다.
tutores in ea quoque re partium memores ad suum tendere.
후견인들 또한 이 일에 있어서 자신들의 당파를 염두에 두고 자신들의 후보를 밀어붙였다.
§4.9.6cum res peragi intra parietes nequisset, ventum in ius est.
일이 집안 내에서 해결될 수 없게 되자, 재판으로 넘어갔다.
postulatu audito matris tutorumque magistratus secundum parentis arbitrium dant ius nuptiarum.
어머니와 후견인들의 청원을 들은 후, 정무관들은 어머니의 결정에 따라 혼인의 권리를 부여했다.
§4.9.7sed vis potentior fuit;
그러나 폭력의 힘이 더 강했다.
namque tutores inter suae partis homines de iniuria decreti palam in foro contionati manu facta virginem ex domo matris rapiunt;
후견인들은 광장에서 공개적으로 판결의 부당함에 대해 자신들의 당파 사람들 사이에서 연설한 후, 무리를 지어 처녀를 어머니의 집에서 납치했다.
§4.9.8adversus quos infestior coorta optumatium acies sequitur accensum iniuria iuvenem.
이에 맞서 부당함에 분노한 청년을 따라 더 적대적인 귀족층의 전열이 일어났다.
fit proelium atrox.
치열한 전투가 벌어졌다.
pulsa plebs, nihil Romanae plebi similis, armata ex urbe profecta colle quodam capto in agros optumatium cum ferro ignique excursiones facit;
로마의 평민과는 전혀 달랐던 아르데아의 평민은 패배하자 무장한 채 도시를 떠나 어느 언덕을 점령하고, 귀족들의 영지에 칼과 불을 들고 습격을 감행했다.
§4.9.9urbem quoque omni, etiam experte ante certaminis, multitudine opificum ad spem praedae evocata obsidere parat;
또한 평민은 약탈에 대한 기대로 이전에는 분쟁에 참여하지 않았던 이들까지 포함하여 모든 장인 무리를 불러 모아 도시를 포위할 준비를 했다.
§4.9.10nec ulla species cladesque belli abest velut contacta civitate rabie duorum iuvenum funestas nuptias ex occasu patriae petentium.
조국의 몰락을 통해 자신들의 파멸적인 혼인을 얻고자 하는 두 청년의 광기에 온 국가가 전염된 듯, 전쟁의 그 어떤 참상과 재앙도 빠짐없이 나타났다.
§4.9.11parum parti utrique domi armorum bellique est visum;
양측 모두 국내의 무기와 전쟁 역량만으로는 불충분하다고 여겼다.
optumates Romanos ad auxilium urbis obsessae, plebs ad expugnandam secum Ardeam Volscos excivere.
귀족들은 포위된 도시의 구원을 위해 로마인들을 불렀고, 평민들은 자신들과 함께 아르데아를 함락하기 위해 볼스키인들을 불러들였다.
priores Volsci duce Aequo Cluilio Ardeam venere §4.9.12et moenibus hostium vallum obiecere.
먼저 에쿠우스 클루일리오스의 지휘 하에 볼스키인들이 아르데아에 도착하여 적의 성벽을 향해 포위 장벽을 쌓았다.
§4.9.13quod ubi Romam est nuntiatum, extemplo M. Geganius consul cum exercitu profectus tria milia passuum ab hoste locum castris cepit praecipitique iam die curare corpora milites iubet.
이 소식이 로마에 전해지자마자, 즉시 집정관 마르쿠스 게가니우스는 군대를 이끌고 출발하여 적에게서 3마일 떨어진 곳에 진영을 구축하고, 이미 해가 저물어 가고 있었으므로 병사들에게 몸을 쉬게 하라고 명령했다.
quarta deinde vigilia signa profert.
이어서 제4경점에 군대를 전진시켰다.
coeptumque opus adeo adproperatum est, ut sole orto Volsci firmiore se munimento ab Romanis circumvallatos quam ab se urbem viderent;
시작된 공사는 매우 신속하게 진행되어, 해가 뜰 무렵 볼스키인들은 자신들이 도시를 포위하고 있던 것보다 더 강력한 방벽으로 자신들이 로마인들에게 포위되어 있음을 보게 되었다.
§4.9.14et alia parte consul muro Ardeae bracchium iniunxerat, qua ex oppido sui commeare possent.
또한 다른 쪽에서는 집정관이 아르데아의 성벽에 보루를 연결하여, 그곳을 통해 자신들의 편이 마을과 왕래할 수 있도록 했다.