Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §4.48.1-4.48.16

土地法案の提出と護民官の拒否権による阻止

246 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

護民官マエキリウスとメティリウスが土地分配法案を提出して貴族と対立する中、若きアッピウス・クラウディウスが同僚護民官の拒否権を利用する策を提案する。元老院は護民官たちを抱き込んで拒否権を行使させ、法案を撤回させることに成功する。

§4.48.1turbatores vulgi erant Sp. Maecilius quartum et M. Metilius tertium tribuni plebis, ambo absentes creati.
民衆を煽動していたのは、ともに不在のまま選出された護民官、四度目のスプリウス・マエキリウスと三度目のマルクス・メティリウスであった。
§4.48.2ei cum rogationem promulgassent, ut ager ex hostibus captus viritim divideretur, magnaeque partis nobilium eo plebi scito publicarentur fortunae — §4.48.3nec enim ferme quicquam agri, ut in urbe alieno solo posita, non armis partum erat, nec quod venisset adsignatumve publice esset praeterquam plebs habebat — §4.48.4, atrox plebi patribusque propositum videbatur certamen.
彼らが、敵から奪った土地を一人一人に分配し、その平民会決議によって貴族の大部分の財産を没収するという法案を布告したとき―― というのも、他人の土地の上に建てられた都市の常として、武力によって獲得されたのではない土地はほとんどなく、また、売却されたり公的に配分されたりした土地で、平民が所有しているもの以外には存在しなかったからである―― 平民にとっても貴族にとっても、提示された闘争は恐るべきものと思われた。
nec tribuni militum nunc in senatu, nunc in conciliis privatis principum cogendis viam consilii inveniebant,
軍事補佐官たちは、ある時は元老院で、ある時は有力者たちの私的な集まりを招集して対策を練ったが、解決策を見出すことができずにいた。
§4.48.5cum Ap. Claudius, nepos eius, qui decemvir legibus scribendis fuerat, §4.48.6minimus natu ex patrum concilio, dicitur dixisse vetus se ac familiare consilium domo adferre;
そのとき、法制定のための十人官であったアッピウス・クラウディウスの孫であるアッピウス・クラウディウスが、貴族の会議の中で年齢が最も若かったが、家から古く、かつわが家に伝わる提案を携えてきた、と言ったと伝えられている。
proavum enim suum Ap. Claudium ostendisse patribus viam unam dissolvendae tribuniciae potestatis per collegarum intercessionem.
すなわち、彼の曾祖父アッピウス・クラウディウスが、同僚たちの拒否権を通じて護民官の権限を無力化する唯一の道を元老院議員たちに示したのである、と。
§4.48.7facile homines novos auctoritate principum de sententia deduci, si temporum interdum potius quam maiestatis memor adhibeatur oratio.
新参者たちは、もし時には威厳よりもむしろ状況に配慮した言葉が用いられるならば、有力者たちの権威によってその意見から容易に引き戻されるものである。
§4.48.8pro fortuna illis animos esse;
彼らの気概は境遇に応じたものである。
ubi videant collegas principes agendae rei gratiam omnem ad plebem praeoccupasse nec locum in ea relictum sibi,
同僚の主導者たちが法案推進の恩義をすべて平民に対して先取りしてしまい、自分たちにはその中に何の余地も残されていないと見るとき、彼らは嫌がらずに元老院の立場へと味方するだろう。
§4.48.9haud gravate adclinaturos se ad causam senatus, per quam cum universe ordini, tum primoribus se patrum concilient.
それを通じて、彼らは秩序全体に対しても、また貴族の有力者たちに対しても、自らを取り入らせることができるのである。
§4.48.10adprobantibus cunctis et ante omnes Q. Servilio Prisco, quod non degenerasset ab stirpe Claudia, conlaudante iuvenem negotium datur, ut, quos quisque posset ex collegio tribunorum, ad intercessionem perlicerent.
全員が賛成し、とりわけクィントゥス・セルウィリウス・プリスクスが、クラウディウス家の家系から退廃していないとしてその若者を称賛する中で、護民官の同僚団のうち、各人が誘い込める者を拒否権行使へと引き入れるという任務が与えられた。
misso senatu prensantur ab principibus tribuni.
元老院が散会すると、有力者たちによって護民官たちが説得された。
§4.48.11suadendo, monendo pollicendoque gratum id singulis privatim, gratum universo senatui fore sex ad intercessionem comparavere.
説得し、忠告し、またそれが個々人にとって私的に、また元老院全体にとっても喜ばしいものとなるであろうと約束することによって、彼らは六人を拒否権行使のために確保した。
§4.48.12posteroque die cum ex composito relatum ad senatum esset de seditione, quam Maecilius Metiliusque largitione pessimi exempli concirent,
翌日、事前の取り決め通りに、マエキリウスとメティリウスが最悪の先例となるような分配によって引き起こしつつあった暴動について元老院に報告がなされたとき、元老院の有力者たちによって以下のような演説が行われた。
§4.48.13eae orationes a primoribus patrum habitae sunt, ut pro se quisque iam nec consilium sibi suppetere diceret nec se ullam opem cernere aliam usquam praeterquam in tribunicio auxilio. in eius potestatis fidem circumventam rem publicam, tamquam privatum inopem, confugere.
各自が口々に、自分にはもはや何の計策も残されておらず、また護民官の援助のほかにはどこにもいかなる救済策も見出せないと言い、窮地に陥った国家は、まるで無力な私人のように、その権能の庇護へと逃げ込んでいるのだ、と。
§4.48.14praeclarum ipsis potestatique esse non ad vexandum senatum discordiamque ordinum movendam plus in tribunatu virium esse quam ad resistendum inprobis collegis.
彼ら自身にとってもその権能にとっても、護民官の職権において、元老院を苦しめ身分間の不和を引き起こすためにある力が、不逞な同僚たちに抵抗するための力に勝るものではないということは、極めて名誉なことである。
§4.48.15fremitus deinde universi senatus ortus, cum ex omnibus partibus curiae tribuni appellarentur.
次いで、議場のあらゆる場所から護民官たちが呼びかけられたとき、元老院全体のどよめきが起こった。
tum silentio facto ii, qui praeparati erant gratia principum, quam rogationem a collegis promulgatam senatus censeat dissolvendae rei publicae esse, ei se intercessuros ostendunt.
そのとき、静粛がもたらされた後、有力者たちの働きかけによって準備されていた者たちが、同僚たちによって布告された法案について、元老院が国家を破滅させるものであると判断するならば、その法案に対して自分たちが拒否権を行使すると言明した。
gratiae intercessoribus ab senate actae.
元老院から拒否権行使者たちに感謝が捧げられた。
§4.48.16latores rogationis contione advocata proditores plebis commodorum ac servos consularium appellantes aliaque truci oratione in collegas invecti actionem deposuere.
法案の提案者たちは、民会を招集し、同僚たちを平民の利益の裏切り者、また執政官経験者たちの奴隷と呼び、その他の激しい言葉で彼らを非難して、提案を取り下げた。

語釈・文法注

  1. §4.48.3nec enim ferme quicquam agri, ut in urbe alieno solo posita, non armis partum erat — 二重否定(nec... non)により「武力によって獲得されたのではない土地はほとんどなかった(=すべての土地が武力で獲得されたものであった)」という強い肯定を表す。ut in urbe alieno solo posita は「他人の土地の上に建設された都市において[そうである]ように」という付帯的・挿入的な表現。
  2. §4.48.14non ad vexandum senatum discordiamque ordinum movendam plus in tribunatu virium esse quam ad resistendum inprobis collegis — 比較文 non... plus... quam... は「〜するためにある力は、〜に抵抗するための力よりも多くはない」という直訳になり、護民官の権限が悪しき同僚を制止する方向においても同様に(あるいはそれ以上に)強力であることを示す。ad vexandum および ad resistendum は目的を表す動名詞(および動名形容詞)構文。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §4.48.1-4.48.16. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:4.48.1-4.48.16

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。