§4.38.1iam omnibus locis ceditur nequiquam Sempronio consule obiurgante atque hortante.
すでにすべての場所で退却が始まっており、執政官センプロニウスが虚しく叱責し励ましても無駄であった。
nihil nec imperium nec maiestas valebat;
命令権も威厳もまったく効果を持たなかった。
§4.38.2dataque mox terga hostibus forent, ni Sex. Tempanius, decurio equitum, labante iam re praesenti animo subvenisset.
そして、もし騎兵の十人隊長であるセクストゥス・テンパニウスが、事態がすでに揺らぐ中で臨機の機転によって救援しなかったならば、間もなく敵に背を向けることになっていたであろう。
qui cum magna voce exclamasset, ut equites, qui salvam rem publicam vellent esse, §4.38.3ex equis desilirent, omnium turmarum equitibus velut ad consulis imperium motis “nisi haec” inquit “parmata cohors sistit impetum hostium, actum de imperio est.
彼は、国家の無事を望む騎兵たちに向かって、大声で、馬から降りるようにと叫び、すべての騎兵部隊がまるで執政官の命令にであるかのように動かされると、彼は言った。 「もしこの盾を携えた歩兵隊が敵の突撃を食い止めないならば、ローマの覇権は終わりだ。
sequimini pro vexillo cuspidem meam;
軍旗の代わりに私の槍の先に従え。
ostendite Romanis Volscisque neque equitibus vobis ullos equites nec peditibus esse pedites pares. ” cum clamore conprobata adhortatio esset,
ローマ人とヴォルスキ人の双方に、騎兵としての君たちに並ぶ騎兵は存在せず、歩兵としての君たちに並ぶ歩兵も存在しないことを示してやれ」。
§4.38.4vadit alte cuspidem gerens.
この励ましが叫び声とともに承認されると、彼は槍を高く掲げて進んだ。
quacumque incedunt, vi viam faciunt;
彼らが進むところはどこでも、力づくで道を切り開いた。
eo se inferunt obiectis parmis, ubi suorum plurimum laborem vident.
彼らは盾を前に構え、味方の最も苦戦している場所へと突入した。
§4.38.5restituitur omnibus locis pugna, in quae eos impetus tulit;
彼らの突撃が彼らを運んだすべての場所で、戦闘が立て直された。
nec dubium erat, quin, si tam pauci simul obire omnia possent, terga daturi hostes fuerint.
もしこれほど少数の者が同時にすべての場所に対処できるのであるならば、敵が背を向けて逃走したであろうことは疑いなかった。