Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §4.39.1-4.39.9

テンパニウスの孤立と両軍の夜間撤退

237 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ヴォルスキ軍の指揮官はテンパニウスの一隊を包囲・遮断しようとし、夜を徹した死闘の末に、両軍ともに勝敗が分からぬまま撤退する。テンパニウスは敵が去ったことを知ると、ローマの負傷者を連れて帰還の途につく。

§4.39.1et cum iam parte nulla sustinerentur, dat signum Volscus imperator, ut parmatis, novae cohorti hostium, locus detur, donec impetu inlati ab suis excludantur.
そして、彼らがもはやどの一角でも敵によって阻まれなくなると、ヴォルスキ人の将軍は、この盾を携えた敵の新たな歩兵部隊に道を開け、彼らがその突進の勢いで味方から遮断されるまで放置せよ、と合図を送った。
§4.39.2quod ubi est factum, interclusi equites nec perrumpere eadem, qua transierant, posse ibi maxime confertis hostibus, qua viam fecerant, et consul legionesque Romanae,
これが実行されると、遮断された騎兵たちは、かつて自分たちが道を切り開いたその場所で敵が最も密集していたため、通り抜けてきたのと同じ道を突破して引き返すことができなかった。
§4.39.3cum, quod tegumen modo omnis exercitus fuerat, nusquam viderent, ne tot fortissimos viros interclusos opprimeret hostis, tendunt in quemcumque casum.
一方、執政官とローマの軍団は、つい先ほどまで全軍の盾となっていた者たちがどこにも見えないのを知ると、これほど多くの最も勇敢な男たちが遮断されて敵に圧倒されることのないよう、どのような運命が待っていようとも突入していった。
§4.39.4diversi Volsci hinc consulem ac legiones sustinere, altera fronte instare Tempanio atque equitibus;
ヴォルスキ軍は二手に分かれ、一方の戦線では執政官と軍団を阻み、もう一方の戦線ではテンパニウスと騎兵たちに迫った。
qui cum saepe conati nequissent perrumpere ad suos, tumulo quodam occupato in orbem se tutabantur nequaquam inulti;
騎兵たちは何度も味方のもとへ突破しようと試みたが果たせず、ある丘を占拠して、決してただでは死なぬ覚悟で円陣を組んで自らを防衛した。
nec pugnae finis ante noctem fuit.
そして、戦闘の終わりは夜まで訪れなかった。
§4.39.5consul quoque nusquam remisso certamine, dum quicquam superfuit lucis, hostem tenuit.
執政官もまた、どこでも戦闘を緩めることなく、少しでも光が残っている限り敵を釘付けにした。
nox incertos diremit;
夜が、勝敗の定まらない両軍を引き分けた。
§4.39.6tantusque ab inprudentia eventus utraque castra tenuit pavor, ut relictis sauciis et magna parte inpedimentorum ambo pro victis exercitus se in montes proximos reciperent.
そして、戦況が分からぬことによる非常に大きな恐怖が両方の陣営を襲ったため、両軍とも、まるで敗者のように、負傷者たちと荷物の大部分を残したまま近くの山へと撤退した。
§4.39.7tumulus tamen circumsessus ultra mediam noctem est.
しかし、丘は真夜中を過ぎるまで包囲され続けた。
quo cum circumsedentibus nuntiatum esset castra deserta esse, victos rati suos et ipsi, qua quemque in tenebris pavor tulit, fugerunt.
そこへ、包囲していた者たちに(自分たちの)陣営が放棄されたことが報じられると、彼ら自身もまた、味方が敗北したと思い込み、暗闇の中で恐怖が各自を駆り立てるままに逃走した。
Tempanius metu insidiarum suos ad lucem tenuit.
テンパニウスは、待ち伏せを恐れて、夜明けまで部下たちをその場にとどめた。
§4.39.8degressus deinde ipse cum paucis speculatum cum ab sauciis hostibus sciscitando comperisset castra Volscorum deserta esse, laetus ab tumulo suos devocat et in castra Romana penetrat.
その後、彼自身が数人を伴って偵察のために下り、敵の負傷者たちに尋ねることでヴォルスキ軍の陣営がもぬけの殻であることを知ると、喜んで丘から部下たちを呼び下ろし、ローマ軍の陣営に入った。
§4.39.9ubi cum vasta desertaque omnia atque eandem, quam apud hostes, foeditatem invenisset, priusquam Volscos cognitus error reduceret, quibus poterat sauciis ductis secum ignarus, quam regionem consul petisset, ad urbem proximis itineribus pergit.
そこで彼が、すべてが荒廃し、見捨てられており、敵の陣営と同じ陰惨な惨状を目にして、ヴォルスキ人が過ちに気づいて戻ってくる前に、同行させられる限りの負傷者たちを連れ、執政官がどの方面へ向かったのかも分からないまま、最も近い道を通ってローマへと急いだ。

語釈・文法注

  1. §4.39.1sustinerentur — sustineo(持ちこたえる、防ぐ)の受動態三人称複数接続法未完了。主語はテンパニウスの騎兵部隊(parmati)。「彼らがどの一画でも(敵によって)防ぎ止められなくなると」、すなわち「彼らの勢いがどの一画でも食い止められなくなると」の意味。
  2. §4.39.2posse — 歴史的不定詞(叙述動詞 poterant の代わり)。主語は interclusi equites。
  3. §4.39.3quod tegumen modo omnis exercitus fuerat — 先行詞はテンパニウスの騎兵たちだが、関係代名詞 quod は先行詞ではなくその述語名詞である tegumen(中性、「防壁、盾」)に性・数を一致させている。
  4. §4.39.6ab inprudentia eventus — 原因を示す前置詞句。eventus は属格で inprudentia(無知、予期しないこと)にかかる。「(戦闘の)結果が分からないことから」を意味し、夜間のために戦況の全貌が把握できなかったことが両軍のパニックの原因であることを示す。
  5. §4.39.9quibus poterat sauciis ductis secum — 関係代名詞 quibus が先行詞である sauciis を関係節の中に引き込んでいる(先行詞の同化)。全体として ductis secum iis sauciis quos poterat [ducere](同行させることのできる負傷者を連れて)という独立奪格の構文を形成している。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §4.39.1-4.39.9. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:4.39.1-4.39.9

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。