§4.38.1iam omnibus locis ceditur nequiquam Sempronio consule obiurgante atque hortante.
이미 모든 곳에서 퇴각이 시작되었고, 집정관 셈프로니우스가 헛되이 꾸짖고 격려해 보아도 소용이 없었다.
nihil nec imperium nec maiestas valebat;
명령권도 위엄도 전혀 통하지 않았다.
§4.38.2dataque mox terga hostibus forent, ni Sex. Tempanius, decurio equitum, labante iam re praesenti animo subvenisset.
그리고 만약 기병 십인대장 섹스투스 템파니우스가, 사태가 이미 흔들리는 와중에 임기응변의 기지로 구원하지 않았더라면, 머지않아 적에게 등을 돌렸을 것이었다.
qui cum magna voce exclamasset, ut equites, qui salvam rem publicam vellent esse, §4.38.3ex equis desilirent, omnium turmarum equitibus velut ad consulis imperium motis “nisi haec” inquit “parmata cohors sistit impetum hostium, actum de imperio est.
그는 국가의 안녕을 바라는 기병들에게 큰 소리로 외치며, 말에서 내리라고 했고, 모든 부대의 기병들이 마치 집정관의 명령에 따르듯 움직이자 그는 말했다. "만약 이 방패를 든 보병대가 적의 돌격을 막아내지 못한다면, 우리의 패권은 끝장이다.
sequimini pro vexillo cuspidem meam;
군기 대신 내 창끝을 따르라.
ostendite Romanis Volscisque neque equitibus vobis ullos equites nec peditibus esse pedites pares. ” cum clamore conprobata adhortatio esset, §4.38.4vadit alte cuspidem gerens.
로마인들과 볼스키인들 모두에게 기병으로서도 그 어떤 기병이 너희와 대등하지 못하며, 보병으로서도 그 어떤 보병이 너희와 비견될 수 없음을 보여주어라." 그의 격려가 함성 속에서 승인되자, 그는 창을 높이 들고 나아갔다.
quacumque incedunt, vi viam faciunt;
그들이 나아가는 곳마다 힘으로 길을 뚫었다.
eo se inferunt obiectis parmis, ubi suorum plurimum laborem vident.
그들은 방패를 앞세우고, 아군이 가장 큰 고전을 치르고 있는 곳으로 돌입했다.
§4.38.5restituitur omnibus locis pugna, in quae eos impetus tulit;
그들의 돌격이 도달한 모든 곳에서 전투가 재개되었다.
nec dubium erat, quin, si tam pauci simul obire omnia possent, terga daturi hostes fuerint.
만약 이토록 소수의 인원이 동시에 모든 곳에 대처할 수만 있었더라면, 적들이 등을 돌려 달아났을 것임은 의심할 여지가 없었다。