Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §4.37.1-4.37.11

カプアの起源とセンプロニウスの対ヴォルスキ戦

235 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

カプアの起源に関する挿話と、執政官センプロニウスの怠慢によるヴォルスキ戦でのローマ軍の苦戦と戦況の推移を描く。

§4.37.1creati consules sunt C. Sempronius Atratinus, Q. Fabius Vibulanus.
ガイウス・センプロニウス・アトラティヌスとクィントゥス・ファビウス・ウィブラヌスが執政官に選出された。
peregrina res, sed memoria digna traditur eo anno facta, Vulturnum, Etruscorum urbem, quae nunc Capua est, ab Samnitibus captam Capuamque ab duce eorum Capye vel, quod propius vero est, a campestri agro appellatam.
外国の出来事であるが、記憶に値することとして、その年に起こったと伝えられている。 それは、エトルリア人の都市ウルトゥルヌム(現在のカプア)がサムニウム人によって占領され、彼らの指導者カピュスにちなんで、あるいは、より真相に近いと思われるが、平坦な土地にちなんでカプアと名付けられたということである。
§4.37.2cepere autem prius bello fatigatis Etruscis in societatem urbis agrorumque accepti, deinde festo die gravis somno epulisque incolas veteres novi coloni nocturna caede adorti.
彼らは、まずエトルリア人が戦争に疲弊したところで都市と土地の共同社会に受け入れられ、その後、祭りの日に眠りと馳走で昏睡していた元の住民たちを、新しい入植者たちが夜間の虐殺によって襲撃したことで、この都市を占領したのである。
§4.37.3his rebus actis consules ii, quos diximus, idibus Decembribus magistratum occepere.
これらのことが行われた後、先に述べた二人の執政官は12月のイードゥスに職務を開始した。
§4.37.4iam non solum, qui ad id missi erant, rettulerant inminere Volscum bellum, sed legati quoque ab Latinis et Hernicis nuntiabant non ante umquam Volscos nec ducibus legendis nec exercitui scribendo intentiores fuisse;
すでに、そのために派遣された人々がヴォルスキ人との戦争が迫っていると報告していただけでなく、ラティウム人やヘルニキ人からの使節たちも、ヴォルスキ人が将軍の選定や軍隊の動員に対して、これほど熱心であったことはかつてなかったと告げていた。
§4.37.5vulgo fremere aut in perpetuum arma bellumque oblivioni danda iugumque accipiendum, aut iis, cum quibus de imperio certetur, nec virtute nec patientia nec disciplina rei militaris cedendum esse.
彼らは至る所で不満の声を上げており、武器と戦争を永久に忘却に委ねて軛を受け入れるか、あるいは覇権を争う相手に対して、勇気においても、忍耐においても、軍事の規律においても、屈してはならない、と言い合っていた。
§4.37.6haud vana attulere;
彼らがもたらした情報は虚偽ではなかった。
sed nec perinde patres moti sunt, et C. Sempronius, cui ea provincia sorti evenit, tamquam constantissimae rei fortunae fretus, quod victoris populi adversus victos dux esset, omnia temere ac neglegenter egit,
しかし、元老院議員たちはそれほど動揺せず、また、くじ引きによってその任務を割り当てられたC・センプロニウスは、あたかも最も不変の存在であるかのように運命に依存し、勝利した人民の敗者に対する指揮官であるからという理由で、すべてを無謀かつ怠慢に行った。
§4.37.7adeo ut disciplinae Romanae plus in Volsco exercitu quam in Romano esset.
その結果、ローマの規律はローマ軍の中よりも、むしろヴォルスキ軍の中に多く存在するほどであった。
ergo fortuna, ut saepe alias, virtutem est secuta.
それゆえ、他の多くの度と同様に、運命は実力に従った。
§4.37.8primo proelio, quod ab Sempronio incaute inconsulteque commissum est, non subsidiis firmata acie, non equite apte locato concursum est.
センプロニウスによって不注意かつ不見識に始められた最初の戦闘では、戦列が予備兵力によって補強されることもなく、騎兵が適切に配置されることもなく、激突が起こった。
§4.37.9clamor indicium primum fuit, qua res inclinatura esset, excitatior crebriorque ab hoste sublatus;
戦況がどちらに傾くかを示す最初の兆候は鬨の声であった。 敵側から上げられた声は、より高揚し、頻繁であった。
ab Romanis dissonus, inpar, segnius semper iteratus prodidit pavorem animorum.
一方、ローマ人によるそれは、不調和で、不揃いであり、繰り返されるたびにますます勢いを失い、彼らの心中の恐怖を露呈していた。
§4.37.10eo ferocior inlatus hostis urgere scutis, micare gladiis.
そのため、より激しく襲いかかった敵は盾で押し、剣をひらめかせた。
altera ex parte nutant circumspectantibus galeae, et incerti trepidant adplicantque se turbae;
もう一方の側では、辺りを見回す者たちの兜が揺れ動き、兵士たちは不安定に怯えながら、群衆の中に身を寄せ合った。
§4.37.11signa nunc resistentia deseruntur ab antesignanis, nunc inter suos manipulos recipiuntur.
軍旗は、あるときは抵抗しつつも前衛兵たちに見捨てられ、あるときは自分たちの歩兵中隊の中に退却させられた。
nondum fuga certa, nondum victoria erat;
逃走もまだ決定的ではなく、勝利もまだ決まってはいなかった。
tegi magis Romanus quam pugnare; Volscus inferre signa, urgere aciem, plus caedis hostium videre quam fugae.
ローマ人は戦うことよりも身を守ることに努め、ヴォルスキ人は軍旗を進めて戦列を押し、敵の逃走よりもむしろその虐殺を目にしていた。

語釈・文法注

  1. 4.37.1traditur — 動詞 `traditur`(伝えられる)の主語は名詞句 `peregrina res, sed memoria digna ... facta`(外国の出来事、しかし記憶に値することが...起こったということ)であり、さらに `Vulturnum... captam Capuamque... appellatam` という対格と不定詞(esseの省略)の句が、その具体的な内容として同格または主語の補語のように続いている。
  2. 4.37.2gravis — 対格複数男性形 `graves` の古風な綴り(-is)であり、直接の目的語である `incolas veteres`(元の住民たち)を修飾する。`somno epulisque`(眠りと馳走によって)は原因を表す奪格。
  3. 4.37.6constantissimae rei fortunae — `fretus`(〜に頼って、依拠して)は与格(または奪格)支配であり、ここでは `fortunae`(運命に)に係っている。`constantissimae rei`(最も不変の存在)は `fortunae` に対する皮肉を交えた同格表現である。
  4. 4.37.10urgere — `urgere` や `micare`、および次の文の `trepidant` と並列する歴史的不定詞(主格主語を伴い、直説法未完了過去のように用いられる)であり、生々しい戦闘描写の緊迫感を高めている。
  5. 4.37.11tegi — 受動態(または中動態)不定詞。歴史的不定詞として用いられ、主語は `Romanus`(ローマ人、集合名詞)。「自らを守る」「防御に徹する」という意味を表す。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §4.37.1-4.37.11. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:4.37.1-4.37.11

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。