§4.29.1Messium impetus per stratos caede hostes cum globo fortissimorum iuvenum extulit ad castra Volscorum, quae nondum capta erant.
メッシウスの突撃は、最も勇敢な若者たちの一団とともに、殺戮によってなぎ倒された敵の中を突き進み、彼をまだ占領されていなかったウォルスキ族の陣営へと連れ出した。
eodem omnis acies inclinatur.
同じ方向へと、全戦列が傾いていった。
§4.29.2consul effusos usque ad vallum persecutus ipsa castra vallumque adgreditur;
コンスルは、土塁まで散り散りになって逃げる敵を追跡し、陣営そのものと土塁を襲撃した。
eodem et dictator alia parte copias admovet.
そこへ独裁官もまた、別の側から軍勢を近づけた。
§4.29.3non segnior oppugnatio est, quam pugna fuerat.
陣営への攻撃は、これまでの戦闘に劣らず激しいものであった。
consulem signum quoque intra vallum iniecisse ferunt, quo milites acrius subirent, repetendoque signo primam inpressionem factam;
兵士たちをより激しく突進させるため、コンスルが軍旗をも土塁の内側に投げ入れたと伝えられており、その軍旗を回収することによって最初の突破がなされたという。
et dictator proruto vallo iam in castra proelium intulerat.
そして独裁官は、土塁を突き崩して、すでに陣営の内部へと戦いを持ち込んでいた。
§4.29.4tum abici passim arma ac dedi hostes coepti;
そこでいたるところで武器が投げ捨てられ、敵は降伏し始めた。
castrisque et his captis hostes praeter senatores omnes venumdati sunt.
この陣営も占領されると、元老院議員を除くすべての敵兵が売り払われた。
praedae pars sua cognoscentibus Latinis atque Hernicis reddita, partem sub hasta dictator vendidit;
戦利品のうち、自分のものと確認できた分はラティウム人とヘルニキ人に返還され、残りの部分は独裁官が公売に付した。
praepositoque consule castris ipse triumphans invectus urbem dictatura se abdicavit.
そしてコンスルを陣営の守備に任じ、自らは凱旋式を執り行って市内に乗り込み、独裁官の職を辞した。
egregiae dictaturae tristem memoriam faciunt,
この輝かしい独裁官の職に、悲痛な記憶を留める人々がいる。
§4.29.5qui filium ab A. Postumio, quod occasione bene pugnandi captus iniussu decesserit praesidio, victorem securi percussum tradunt.
すなわち、息子が、よく戦う好機に駆られて命令なしに守備位置を離れたという理由で、勝利を収めたにもかかわらず、アウルス・ポストゥミウスによって斧で処刑されたと言い伝える人々である。
§4.29.6nec libet credere et licet in variis opinionibus;
これを信じる気にはなれないし、諸説が分かれている以上、信じないでいることも許される。
et argumento est, quod imperia Manliana, non Postumiana appellata sunt, cum, qui prior auctor tam saevi exempli foret, occupaturus insignem titulum crudelitatis fuerit.
そして、このような残酷な先例の最初の発案者となった者が、その残酷さという顕著な悪名を手に入れたはずであるにもかかわらず、こうした厳格な命令が「ポストゥミウス的命令」ではなく「マンリウス的命令」と呼ばれていることが、その証拠である。
Imperioso quoque Manlio cognomen inditum; Postumius nulla tristi nota est insignitus.
また、マンリウスには「インペリオスス」という家族名が与えられたのに対し、ポストゥミウスにはそのような悲痛な汚名は何も印されなかった。
§4.29.7Cn. Iulius consul aedem Apollinis absente collega sine sorte dedicavit.
コンスルのグナエウス・ユリウスは、同僚が不在の間に、くじ引きを経ずにアポロン神殿を奉献した。
aegre id passus Quinctius, cum dimisso exercitu in urbem redisset, nequiquam in senatu est conquestus.
これに憤慨したクィンクティウスは、軍隊を解散させて市内に帰還した際、元老院で抗議したが、徒労に終わった。
§4.29.8insigni magnis rebus anno additur nihil tum ad rem Romanam pertinere visum, quod Carthaginienses, tanti hostes futuri, tum primum per seditiones Siculorum ad partis alterius auxilium in Siciliam exercitum traiecere.
重大事件で際立ったこの年に、当時はローマの国家にとって何ら関わりがないと思われた事柄が付け加えられる。 すなわち、後にあれほど強大な敵となるカルタゴ人が、シチリア人の内紛に乗じて、一方の陣営を支援するために、このとき初めてシチリア島へと軍勢を渡らせたことである。