§4.27.1haec omnia celeritate ingenti acta;
これらすべては、極めて迅速に行われた。
relictoque Cn. Iulio consule ad praesidium urbis et L. Iulio magistro equitum ad subita belli ministeria, ne qua res, qua eguissent in castris, moraretur, dictator praeeunte A. Cornelio pontifice maximo ludos magnos tumultus causa vovit
コンスルのグナエウス・ユリウスが都市の防衛のために、また騎兵長官のルキウス・ユリウスが、陣営で必要とするいかなる物も遅れることのないよう、戦争の突発的な要務のためにローマに残され、独裁官は、最高神祇官アウルス・コルネリウスの先導のもと、戦乱を理由として大競技会を誓約した。
§4.27.2profectusque ab urbe diviso cum Quinctio consule exercitu ad hostes pervenit.
そして都市から出発し、コンスルのクィンクティウスと軍勢を分かち合って敵のところへ到着した。
§4.27.3sicut bina castra hostium parvo inter se spatio distantia viderunt, ipsi quoque mille ferme passus ab hoste dictator Tusculo, consul Lanuvio propiorem locum castris ceperunt.
互いにわずかな距離しか離れていない敵の二つの陣営を見るやいなや、彼ら自身もまた、敵からおよそ一マイル離れた場所に、独裁官はトゥスクルムに、コンスルはラヌウィウムに近い場所を自らの陣営のために選んだ。
§4.27.4ita quattuor exercitus totidem munimenta planitiem in medio, non parvis modo excursionibus ad proelia, sed vel ad explicandas utrimque acies satis patentem, habebant.
このようにして、四つの軍勢とそれと同数の陣地が、中央に平原を挟む形となった。 その平原は、小競り合いによる戦闘のためだけでなく、双方の戦列を展開させるのにも十分に広いものであった。
§4.27.5nec, ex quo castris castra collata sunt, cessatum a levibus proeliis est facile patiente dictatore conferendo vires spem universae victoriae, temptato paulatim eventu certaminum, suos praecipere.
そして、陣営と陣営が対峙して以来、小競り合いが絶えることはなかった。 独裁官が次のことを容易に許容していたからである。 すなわち、戦闘の結末を少しずつ試すことによって、自軍の兵士たちが力を測り、全体の勝利への希望をあらかじめ抱くことを。
§4.27.6itaque hostes nulla in proelio iusto relicta spe noctu adorti castra consulis rem in casum ancipitis eventus committunt.
それゆえ敵は、正規の戦闘においては何の希望も残されていないため、夜間にコンスルの陣営を襲撃し、事態の趨勢を勝敗の予測しがたい成り行きに委ねた。
clamor subito ortus non consulis modo vigiles, exercitum deinde omnem, sed dictatorem quoque ex somno excivit.
突如沸き起こった叫び声は、コンスルの番兵たちだけでなく、次いで全軍を、さらには独裁官をも眠りから呼び覚ました。
§4.27.7ubi praesenti ope res egebat, consul nec animo defecit nec consilio: pars militum portarum stationes firmant, pars corona vallum cingunt.
事態が即時の援助を必要としたとき、コンスルは勇気においても判断力においても衰えることはなかった。 兵士の一部は諸門の警備を固め、一部は包囲網をなして土塁を取り囲んだ。
§4.27.8in alteris apud dictatorem castris quo minus tumultus est, eo plus animadvertitur, quid opus facto sit.
独裁官のいるもう一方の陣営では、混乱が少なければ少ないほど、何なすべきであるかがいっそう注意深く見極められた。
missum extemplo ad castra subsidium, cui Sp. Postumius Albus legatus praeficitur;
直ちに陣営へと援軍が送られ、これに副将スプリウス・ポストゥミウス・アルブスが指揮官として任命された。
ipse parte copiarum parvo circuitu locum maxime secretum ab tumultu petit, unde ex necopinato aversum hostem invadat.
彼自身は軍勢の一部を率い、わずかに迂回して、騒乱から最も隔絶された場所を目指した。 そこから不意に、背後を見せている敵を襲撃するためであった。
§4.27.9Q. Sulpicium legatum praeficit castris; M. Fabio legato adsignat equites nec ante lucem movere iubet manum inter nocturnos tumultus moderatu difficilem.
副将クィントゥス・スルピキウスを自らの陣営の守備に任じ、副将マルクス・ファビウスに騎兵を割り当て、夜間の混乱の中では統制が困難なその部隊を、夜明け前に動かさないよう命じた。
omnia, quae vel alius imperator prudens et inpiger in tali re praeciperet ageretque, praecipit ordine atque agit;
思慮深く精力的な他の将軍であっても、このような状況において命令し行動したであろうすべてのことを、彼は順序正しく命令し実行した。
§4.27.10illud eximium consilii animique specimen et neutiquam vulgatae laudis, quod ultro ad oppugnanda castra hostium, unde maiore agmine profectos exploratum fuerat, M. Geganium cum cohortibus delectis misit.
彼が、敵の陣営――そこから大部隊で出発したことが偵察によって分かっていた――をあえて攻撃するために、選り抜きの歩兵大隊を率いたマルクス・ゲガニウスを派遣したこと、これは卓越した判断力と勇気の現れであり、決して並大抵の称賛にとどまるものではなかった。
§4.27.11qui postquam intentos homines in eventum periculi alieni pro se incautos neglectis vigiliis stationibusque est adortus, prius paene cepit castra, quam oppugnari hostes satis scirent.
彼(ゲガニウス)は、他人の危機の成り行きに気を取られ、自分自身のことには不注意で、番兵や警備を怠っていた人々を襲撃した。 そして、敵が自分たちが攻撃されていることを十分に察知するよりもほぼ先に、陣営を占領した。
§4.27.12inde fumo, ut convenerat, datum signum ubi conspectum ab dictatore est, exclamat capta hostium castra nuntiarique passim iubet.
その後煙によって、合意されていた通りに合図が送られ、それを独裁官が目にするやいなや、彼は敵の陣営が占領されたと大声で叫び、そのことを至る所に触れて回るよう命じた。