Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §4.24.1-4.24.9

ケンソル職任期の短縮法とマメルクスへの報復処置

222 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

エトルリアからの脅威が去った後、独裁官マメルクスはケンソル職の任期を短縮する法案を可決させて自ら辞任するが、腹を立てたケンソルたちから過酷な報復処分を受け、それに対して人民は激しい憤りを示した。

§4.24.1ea res aliquanto expectatione omnium tranquillior fuit. §4.24.2itaque cum renuntiatum a mercatoribus esset negata Veientibus auxilia iussosque suo consilio bellum initum suis viribus exequi nec adversarum rerum quaerere socios, cum quibus spem integram communicare noluerint, §4.24.3sint dictator, ne nequiquam creatus esset, materia quaerendae bello gloriae adempta in pace aliquid operis edere, quod monumentum esset dictaturae, cupiens censuram minuere parat seu nimiam potestatem ratus seu non tam magnitudine honoris quam diuturnitate offensus. §4.24.4contione itaque advocata rem publicam foris gerendam ait tutaque omnia praestanda deos inmortales suscepisse; se, quod intra muros agendum esset, libertati populi Romani consulturum. maximam autem eius custodiam esse, si magna imperia diuturna non essent et temporis. modus inponeretur, quibus iuris inponi non posset. alios magistratus annuos esse, quinquennalem censuram. §4.24.5grave esse iisdem per tot annos, magnam partem vitae, obnoxios vivere. se legem laturum, ne plus quam annua ac semenstris censura esset. §4.24.6consensu ingenti populi legem postero die pertulit et “ut re ipsa” inquit “sciatis, Quirites, quam mihi diuturna non placeant imperia, dictatura me abdico. ” deposito suo magistratu, §4.24.7inposito fine alteri cum gratulatione ac favore ingenti populi domum est reductus. censores aegre passi Mamercum, quod magistratum populi Romani minuisset, tribu moverunt octiplicatoque censu aerarium fecerunt. §4.24.8quam rem ipsum ingenti animo tulisse ferunt causam potius ignominiae intuentem quam ignominiam; primores patrum, quamquam deminutum censurae ius noluissent, exemplo acerbitatis censoriae offensos, quippe cum se quisque diutius ac saepius subiectum censoribus fore cerneret quam censuram gesturum; §4.24.9populi certe tanta indignatio coorta dicitur, ut via a censoribus nullius auctoritate praeterquam ipsius Mamerci deterreri quiverit.
この事態は、すべての人の予想よりいくらか平穏であった。それゆえ、商人たちから、ウェイイ人への援助は拒絶され、彼ら自身の決定によって始められた戦争は彼ら自身の力で遂行すべきであり、状況が損なわれていなかったときに希望を共有しようとしなかった者たちに逆境の同盟を求めてはならないという命令が下された、と報告されると、そのとき独裁官は、無駄に任命されたことにならないよう、戦争において栄光を追求する機会が奪われたため、平和の中で自らの独裁官職の記念碑となるような何らかの業績を残すことを望み、監察官職を制限する準備をした。それは、彼がその権力が過度であると考えたためか、あるいはその職の栄誉の大きさよりも、その任期の長さに反感を持ったためであった。そこで彼は民会を招集し、国外における国務の遂行とすべての安全の保障は不滅の神々が引き受けられたと宣言した。自分自身は、城壁内で行われるべきことについて、ローマ人民の自由を配慮するつもりであると。さらに、自由の最大の保障は、強大な支配権が長期化しないことであり、法律による制限を課すことができない者たちに対して、時間の制限を課すことであるとした。他の政務官職は1年任期であるのに対し、監察官職は5年任期であると。同じ者たちの下でこれほど多くの歳月、すなわち人生の大部分を従属して生きることは耐え難いことであると。彼は、監察官の任期が1年半を超えないようにする法案を提案するつもりであると述べた。人民の絶大な賛同のもと、彼は翌日この法案を通過させ、そして言った。「クィリーテースよ、長期にわたる支配権が私にいかに気に入らないかを、皆さんが事実そのものによって知ることができるよう、私は独裁官職を辞任します。」自らの官職を辞し、もう一つの官職に制限を課したのち、彼は人民の絶大な祝意と好意に包まれて家まで送り届けられた。しかし監察官たちは、マメルクスがローマ人民の政務官職を縮小したことに憤慨し、彼を部族から除名し、その資産評価額を8倍にして国庫特別納税者とした。彼自身はこのことを偉大な気概をもって耐え忍び、恥辱そのものよりもその恥辱の原因に目を向けていたと伝えられる。一方、貴族の指導者たちは、たとえ監察官の権限が縮小されることを望まなかったとはいえ、監察官のこの過酷な処罰の先例には憤慨した。なぜなら、誰もが自分が監察官を務めることよりも、はるかに長く、また頻繁に監察官の支配下に置かれることになるのを目にしたからである。確かに、人民の間には非常に大きな憤慨が沸き起こったと言われており、監察官たちに対する暴力行為から、マメルクス自身の権威以外の誰の権威によっても人民を制止することができなかったほどであった。

語釈・文法注

  1. 4.24.3sint — 写本の `sint` は明らかな誤記または破損であり、諸校訂本において `tunc` または `tum` と修正して読まれるのが一般的である。本訳もこの修正に従い「そのとき」と解釈している。
  2. 4.24.5obnoxios — 形容詞 `obnoxios` は不定詞 `vivere` の述語だが、対格不定詞構文における一般の人々(人民)という、省略された対格の論理的主語を修飾しているため対格となっている。
  3. 4.24.8tulisse — 動詞 `ferunt`(伝えられている)が、`ipsum... tulisse`(彼自身が耐え忍んだこと)と `primores patrum... offensos [esse]`(貴族の主だった者たちが憤慨したこと)という2つの対格不定詞句を支配している。
  4. 4.24.9via — 写本の `via` は、一般に `vi a`(「~への暴力から」)の誤写とみなされる。`deterreri`(思いとどまらせる)が受動態であり、`vi`(奪格)が手段・分離を表し、`a censoribus` が「ケンソルたちに対する」という意味でかかる。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §4.24.1-4.24.9. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:4.24.1-4.24.9

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。