Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §4.20.1-4.20.11

コッススの最高戦利品奉納と身分をめぐる論争

218 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

独裁官の凱旋式とコッススによる最高の戦利品(スポリア・オピマ)の奉納について述べ、コッススが当時「軍事護民官」か「執政官」のどちらであったかという歴史的論争について、アウグストゥス帝の目撃証言などを引いて論じる。

§4.20.1omnibus locis re bene gesta dictator senatus — consulto iussuque populi triumphans in urbem rediit.
あらゆる場所で事が首尾よく運んだので、独裁官は元老院の決議と民衆の命令により、凱旋式を挙げてローマ市に帰還した。
§4.20.2longe maximum triumphi spectaculum fuit Cossus spolia opima regis interfecti gerens.
凱旋式の群を抜いて最大の呼び物は、討ち取られた王の最高の戦利品を携えたコッススであった。
in eum milites carmina incondita aequantes eum Romulo canere.
兵士たちは彼に対して、彼をロムルスに並べ立てる即興の歌を歌った。
spolia in aede Iovis Feretrii prope Romuli spolia, §4.20.3quae prima opima appellata sola ea tempestate erant, cum sollemni dedicatione dono fixit;
コッススは、ロムルスの戦利品の近くにある、ユピテル・フェレトリウスの神殿にそれらの戦利品を、(そのロムルスの戦利品は、最初に最高の戦利品と呼ばれたものであり、当時としては唯一のものであったが、)厳かな奉納式とともに贈り物として固定した。
averteratque in se a curru dictatoris civium ora et celebritatis eius diei fructum prope solus tulerat.
そして市民たちの視線を独裁官の戦車から自分自身へとそらし、その日の祝祭の果実をほぼ一人で享受した。
§4.20.4dictator coronam auream libram pondo ex publica pecunia populi iussu in Capitolio Iovi donum posuit.
独裁官は、民衆の命令により、公金から重さ一ポンドの金の冠を、カピトリウムのユピテルへの贈り物として捧げた。
§4.20.5omnes ante me auctores secutus A. Cornelium Cossum tribunum militum secunda spolia opima Iovis Feretrii templo intulisse exposui;
私は自分に先立つすべての著述家たちに従い、軍事護民官としてのA. コルネリウス・コッススが、二度目の最高の戦利品をユピテル・フェレトリウスの神殿に持ち込んだ、と述べてきた。
§4.20.6ceterum, praeterquam quod ea rite opima spolia habentur, quae dux duci detraxit, nec ducem novimus, nisi cuius auspicio bellum geritur, titulus ipse spoliis inscriptus illos meque arguit consulem ea Cossum cepisse.
しかしながら、そもそも最高の戦利品とは、指揮官が敵の指揮官から剥ぎ取ったものだけが正当にそうみなされるという点、また、その鳥占いの権限の下で戦争が遂行される者でなければ指揮官とは呼べないという点に加え、何よりも戦利品に刻まれた銘文自体が、コッススが執政官としてそれらを獲得したことを示しており、彼らや私自身の誤りを証明している。
§4.20.7hoc ego cum Augustum Caesarem, templorum omnium conditorem aut restitutorem, ingressum aedem Feretrii Iovis, quam vetustate dilapsam refecit, se ipsum in thorace linteo scriptum legisse audissem, prope sacrilegium ratus sum Cosso spoliorum suorum Caesarem, ipsius templi auctorem, subtrahere testem.
すべての神殿の創建者あるいは再建者であるアウグストゥス・カエサルが、歳月の経過によって崩壊していたのを自ら修復したユピテル・フェレトリウスの神殿に入り、麻の胸当てにそのように書かれているのを自ら読んだ、と私が聞いたとき、コッススの戦利品の証人であり、その神殿自体の再建者でもあるカエサルという証人をコッススから奪うことは、不敬に等しいことだと考えた。
§4.20.8quis ea in re sit error, quod tam veteres annales quodque magistratuum libri, quos linteos in aede repositos Monetae Macer Licinius citat identidem auctores, decimo post demum anno cum T. Quinctio Poeno A. Cornelium Cossum consulem habeant, existimatio communis omnibus est.
この点についてどのような誤りがあるのか――非常に古い年代記や、モネタ神殿に保管されていた麻の書(リキニウス・マケルが典拠としてたびたび引用している)が、実に10年も後になって初めて、T. クィンクティウス・ポエヌスとともにA. コルネリウス・コッススを執政官として記録していることについては、誰もがそれぞれに判断することである。
§4.20.9nam etiam illud accedit, ne tam clara pugna in eum annum transferri possit, quod inbelle triennium ferme pestilentia inopiaque frugum circa A. Cornelium consulem fuit, adeo ut quidam annales velut funesti nihil praeter nomina consulum suggerant.
というのも、さらに次の事情も加わるからである。 すなわち、これほど輝かしい戦いをその年に移すことは不可能であること。 なぜなら、執政官としてのA. コルネリウスの在任期の前後には、疫病と食糧不足のために、ほぼ三年間戦闘が全く行われず、そのためいくつかの年代記は、まるで喪に服しているかのように執政官たちの名前以外には何も記していないほどだからである。
§4.20.10tertius ab consulatu Cossi annus tribunum eum militum consulari potestate habet, eodem anno magistrum equitum;
コッススの執政官期の3年後には、彼を執政官特権をもつ軍事護民官として、また同じ年に騎兵長官として記録している。
quo in imperio alteram insignem edidit pugnam equestrem.
その指揮権の下で、彼はもう一つの顕著な騎兵戦を戦った。
ea libera coniectura est, sed, ut ego arbitror, vana; aversari enim omnes opiniones licet,
こうした推測は自由に行えるが、私の考えでは無駄なことである。
§4.20.11cum auctor pugnae recentibus spoliis in sacra sede positis Iovem prope ipsum, cui vota erant, Romulumque intuens, haud spernendos falsi tituli testes, se A. Cornelium Cossum consulem scripserit.
なぜなら、あらゆる意見を否定することが許されるからである、すなわち、その戦いの当事者が、勝ち取ったばかりの戦利品を聖なる神殿に納めるにあたり、誓願を捧げた相手であるユピテル自身とロムルスの間近に立ち、虚偽の銘文に対して決して軽視できない証人たちを目の前にしながら、自らを執政官A. コルネリウス・コッススと記したのであるから。

語釈・文法注

  1. 4.20.2canere — canere は歴史的不定詞(Infinitive of History)であり、直説法未完了過去(canebant)と同等の意味を持つ。主語は主格の milites である。
  2. 4.20.7se ipsum in thorace linteo scriptum legisse — se ipsum は、audissem に導かれる対格不定詞構文(AcI)における legisse の意味上の主語。ここでの再帰代名詞 se は、間接話法の中でその伝聞の主体である Augustum Caesarem を指し、「アウグストゥス自身が読んだ」という意味になる。scriptum は中性単数名詞(または分詞の中性名詞化)で「書かれたもの(銘文)」を意味し、legisse の直接目的語となっている。
  3. 4.20.8quis ea in re sit error — 文全体の主節は existimatio communis omnibus est(誰もが自分で判断することである)。文頭の quis ea in re sit error(その件にどのような誤りがあるか)は、接続法現在 sit を伴う間接疑問節であり、主格名詞 existimatio の実質的な内容をなしている。二つの quod 節は、矛盾する文献上の事実(年代記や麻の書がコッススを10年後まで執政官として記録していないこと)を提示する事実の quod 節であり、この疑問が生じる背景を説明している。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §4.20.1-4.20.11. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:4.20.1-4.20.11

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。