Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §39.40.1-39.40.12

監察官選挙の争いとマルクス・ポルキウス・カトの人物像

1487 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

法務官補選の混乱を収拾した元老院は、続いて開始された極めて激しい監察官選挙において、一際異彩を放つ多才な人物マルクス・ポルキウス・カト(大カト)の不屈の精神、弁論能力、および強靭な生涯を讃える。

§39.40.1his comitiis prudentia et virtute senatus sublatis, alia maioris certaminis, quo et maiore de re et inter plures potentioresque viros, sunt exorta.
元老院の英知と不屈の精神によりこの選挙が取りやめられた後、より重大な事柄をめぐり、かつ、より多くの、より有力な人々の間で行われる、さらに大きな闘争となる別の争いが生じた。
§39.40.2censuram summa contentione petebant L. Valerius Flaccus P. et L. Scipiones Cn. Manlius Vulso L. Furius Purpurio patricii,
パトリキ(貴族)からは、ルキウス・ウァレリウス・フラックス、プブリウスとルキウスのスキピオ兄弟、グナエウス・マンリウス・ウルソ、ルキウス・フリウス・プルプリオが、最大の熱意をもって監察官職を求めていた。
§39.40.3plebeii autem M. Porcius Cato M. Fulvius Nobilior Ti. et M. Sempronii, Longus et Tuditanus.
プレブス(平民)からは、マルクス・ポルキウス・カト、マルクス・フルウィウス・ノビリオル、ティベリウスとマルクスのセンプロニウス兄弟(ロングスとトゥディタヌス)が立候補した。
sed omnes patricios plebeiosque nobilissimarum familiarum M. Porcius longe anteibat.
しかし、最も名門の家柄の貴族や平民のすべてを、マルクス・ポルキウスがはるかに凌駕していた。
§39.40.4in hoc viro tanta vis animi ingeniique fuit, ut quocumque loco natus esset, fortunam sibi ipse facturus fuisse videretur.
この人物には、精神と才能の非常に大きな力が備わっていたため、どのような境遇に生まれていようとも、自分自身で自らの運命を切り開いたであろうと思われるほどであった。
nulla ars neque privatae neque publicae rei gerendae ei defuit; urbanas rusticasque res pariter callebat.
私的な事柄であれ公的な事柄であれ、その処理のためのいかなる技術も彼に欠けておらず、都市の用務も農村の用務も同様に通じていた。
§39.40.5ad summos honores alios scientia iuris, alios eloquentia, alios gloria militaris provexit: huic versatile ingenium sic pariter ad omnia fuit, ut natum ad id unum diceres, quodcumque ageret:
最高政務官職に、ある人々を法知識が、別の人々を雄弁が、さらに別の人々を軍事の栄光が押し上げたが、彼にあっては、多才な才能がすべてにおいて均等に発揮されていたので、彼が何を行おうとも、まさにそのことだけのために生まれてきたと人が言うほどであった。
§39.40.6in bello manu fortissimus multisque insignibus clarus pugnis, idem postquam ad magnos honores pervenit, summus imperator, idem in pace, si ius consuleres, peritissimus, si causa oranda esset,
戦争においては武勇きわめて優れ、多くの傑出した戦闘で名を馳せ、同じ人物が、高い官職に達した後は最高の将軍であり、同じ人物が、平時においては、法について意見を求めるならば最も通じた者であり、法廷で弁論をなすべきならば、最も雄弁な者であった。
§39.40.7eloquentissimus, nec is tantum, cuius lingua vivo eo viguerit, monumentum eloquentiae nullum exstet: vivit immo vigetque eloquentia eius sacrata scriptis omnis generis.
しかも、ただ生存中にのみその舌が冴え渡り、雄弁の記念碑が何も残っていないような人物ではなく、それどころか彼の雄弁はあらゆるジャンルの著作によって不朽のものとされ、今なお生き、かつ力を保っている。
§39.40.8orationes et pro se multae et pro aliis et in alios: nam non solum accusando sed etiam causam dicendo fatigavit inimicos.
自分自身のためのもの、他人のためのもの、そして他人を非難するものの多くの演説が残されている。 というのも、彼は告発するだけでなく、自己を弁護することによっても敵対者を疲弊させたからである。
simultates nimio plures §39.40.9et exercuerunt eum et ipse exercuit eas;
きわめて多くの敵対関係が彼を鍛えもしたし、彼自身もそれらを追求した。
nec facile dixeris, utrum magis presserit eum nobilitas, an ille agitaverit nobilitatem.
貴族層が彼をより強く圧迫したのか、それとも彼が貴族層をより激しく揺さぶったのか、容易には判断できないほどであった。
§39.40.10asperi procul dubio animi et linguae acerbae et immodice liberae fuit, sed invicti a cupiditatibus animi, rigidae innocentiae, contemptor gratiae, divitiarum.
彼は疑いなく、気性が荒く、言葉は辛辣で過度に奔放であったが、欲望に屈しない不屈の精神と、厳格な潔白さを持ち、好意や富を軽蔑する人物であった。
§39.40.11in parsimonia, in patientia laboris periculique ferrei prope corporis animique, quem ne senectus quidem, quae solvit omnia,
倹約において、また労苦や危険に対する忍耐において、肉体も精神もほとんど鉄のようであり、すべてを弛緩させる老いでさえも、挫くことができなかったほどであった。
§39.40.12fregerit, qui sextum et octogesimum annum agens causam dixerit, ipse pro se oraverit scripseritque, nonagesimo anno Ser. Galbam ad populi adduxerit iudicium.
彼は八十六歳にして自ら裁判で弁論し、自分自身のために語り、かつ執筆し、九十歳にしてセルウィウス・ガルバを民衆の裁判に引き出したのである。

語釈・文法注

  1. 39.40.1alia maioris certaminis — 主語 `alia` は中性複数主格で、「他の争い(の種)」または省略された `certamina`(闘争)を指す。`maioris certaminis` は性質の属格であり、全体として「より激しい闘争を伴う他の争い」を意味する。後続の関係節 `quo...` には `certatum est` などの動詞が省略されている。
  2. 39.40.4fortunam sibi ipse facturus fuisse videretur — `facturus fuisse` は、直説法過去における反実仮想の帰結(`fortunam sibi ipse facturus fuit`「自分で自分の運命を切り開いたであろう」)が、結果の接続法を導く `ut` 節内の動詞 `videretur` の補足不定法(完了能動分詞+`fuisse`)となった構文。
  3. 39.40.9nec facile dixeris — `dixeris` は接続法完了の2人称単数(潜在の接続法)。不特定の「人」を想定して「(誰であれ)容易には言えないだろう」という和らげた主張を表す。
  4. 39.40.11quem ne senectus quidem ... fregerit — 関係代名詞 `quem` は前文の `corporis animique`(の持ち主であるカト)を先行詞とし、`fregerit` は結果の接続法。直前の `ferrei`(鉄のような)という性質の程度を「老いでさえも挫くことができなかったほど」と説明している。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §39.40.1-39.40.12. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:39.40.1-39.40.12

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。