§39.31.1Hispani postquam in citeriore ripa duo Romanorum agmina conspexerunt, ut, priusquam se iungere atque instruere possent, occuparent eos, castris repente effusi cursu ad pugnam tendunt.
ヒスパニア人は、ローマの二つの隊列が対岸に見えると、彼らが合流して戦列を整える前に先手を打つため、突然陣営から流れ出て、走って戦闘へと向かった。
§39.31.2atrox in principio pugna fuit, et Hispanis recenti victoria ferocibus et insueta ignominia milite Romano accenso.
戦闘は最初から激しく、ヒスパニア兵は最近の勝利に狂暴になっており、ローマ兵は慣れない不名誉に激していた。
§39.31.3acerrime media acies, duae fortissimae legiones, dimicabant.
中央の戦列、すなわち二つの最も強力なレギオンが最も激しく戦っていた。
quas cum aliter moveri loco non posse hostis cerneret, cuneo institit pugnare; et usque plures confertioresque medios urgebant.
敵は、これらをそれ以外の方法ではその場所から動かせないと見ると、くさび形陣形で戦い始め、ますます多くの密集した者たちが中央を圧迫した。
§39.31.4ibi postquam laborare aciem Calpurnius praetor vidit, T. Quinctilium Varum et L. Iuventium Talnam legatos ad singulas legiones adhortandas propere mittit;
そこで法務官カルプルニウスは、戦列が苦戦しているのを目にすると、副将ティトゥス・クィンクティリウス・ウァルスとルキウス・ユウェンティウス・タルナを、それぞれのレギオンを鼓舞するために急ぎ派遣した。
§39.31.5docere et monere iubet in illis spem omnem vincendi et retinendae Hispaniae esse: si illi loco cedant, neminem eius exercitus non modo Italiam, sed ne Tagi quidem ulteriorem ripam umquam visurum.
彼は、勝利しヒスパニアを維持することのすべての希望が彼らにかかっていること、もし彼らがその場所から退くなら、この軍勢の誰もイタリアはおろか、タグス川の向こう岸さえ二度と見ることはないだろうと教え、警告するよう命じた。
§39.31.6ipse cum equitibus duarum legionum paulum circumvectus in cuneum hostium, qui mediam urgebat aciem, ab latere incurrit.
自身は二つのレギオンの騎兵たちを率いて少し回り道をし、中央の戦列を圧迫していた敵のくさび形陣形に側面から突撃した。
§39.31.7Quinctius cum sociis equitibus alterum hostium latus invadit.
クィンクティウスは同盟軍の騎兵たちとともに敵のもう一方の側面に攻め入った。
sed longe acrius Calpurniani equites pugnabant, et praetor ante alios:
しかし、カルプルニウスの騎兵たちははるかに激しく戦い、法務官は他の誰よりも先頭に立って戦った。
§39.31.8nam et primus hostem percussit, et ita se immiscuit mediis, ut vix, utrius partis esset, nosci posset;
というのも、彼は最初に敵を討ち倒し、中央に深く入り込んだため、どちらの側に属しているのかほとんど判別できないほどであったからである。
§39.31.9et equites praetoris eximia virtute et equitum pedites accensi sunt.
そして法務官の優れた勇気に騎兵たちが奮起し、騎兵たちによって歩兵たちが奮起した。
pudor movit primos centuriones, qui inter tela hostium praetorem conspexerunt.
敵の武器のただ中に法務官の姿を見た筆頭百人隊長たちを羞恥心が動かした。
itaque urgere signiferos pro se quisque, iubere inferre signa et confestim militem sequi.
そのため、めいめいができる限り旗手たちを急き立て、軍旗を進め、兵士たちにただちに従うよう命じた。
§39.31.10renovatur ab omnibus clamor: impetus fit velut ex superiore loco.
全員から再び鬨の声が上がった。 まるで高い場所から行われるかのように突撃がなされた。
haud secus ergo quam torrentis modo fundunt sternuntque perculsos, nec sustineri alii super alios inferentes sese possunt.
したがって、まさに急流のように、彼らは敗走させ、恐怖に陥った者たちをなぎ倒し、次々と突進してくるローマ兵に敵は持ちこたえることができなかった。
§39.31.11fugientes in castra equites persecuti sunt, et permixti turbae hostium intra vallum penetraverunt;
騎兵たちは陣営へと逃げる者たちを追撃し、敵の混雑に紛れて土塁の内部へと侵入した。
ubi ab relictis in praesidio castrorum proelium instauratum, coactique sunt Romani equites descendere ex equis.
そこで、陣営の守備に残されていた者たちによって戦闘が再開され、ローマの騎兵たちは馬から降りることを余儀なくされた。
§39.31.12dimicantibus iis legio quinta supervenit; deinde, ut quaeque potuerant, copiae adfluebant.
彼らが戦っているところへ第5レギオンが到着し、その後、他の部隊もそれぞれができる限り次々と押し寄せた。
§39.31.13caeduntur passim Hispani per tota castra; nec plus quam quattuor milia hominum effugerunt.
ヒスパニア兵は陣営全体のいたるところで虐殺され、逃げ延びたのは4,000人以下であった。
inde tria milia fere, qui arma retinuerant, montem propinquum ceperunt; mille semiermes maxime per agros palati sunt.
そこから、武器を保持していた約3,000人が近くの山を占拠し、半武装の1,000人が主に野原に散らばった。
supra triginta quinque milia hostium fuerant, §39.31.14ex quibus tam exigua pars pugnae superfuit.
敵は35,000人以上いたが、そのうちこれほどわずかな部分しか戦闘を生き延びなかった。
signa capta centum triginta tria.
奪取された軍旗は133本であった。
§39.31.15Romani sociique paulo plus sescenti et provincialium auxiliorum centum quinquaginta ferme ceciderunt.
ローマ人と同盟兵は600人より少し多く、属州の補助軍はほぼ150人が戦死した。
§39.31.16tribuni militum quinque amissi et pauci equites Romani cruentae maxime victoriae speciem fecerunt.
5人の戦務指揮官と少数のローマ騎兵が失われたことが、この勝利を非常に血なまぐさいものであるかのように見せた。
in castris hostium, quia ipsis spatium sua communiendi non fuerat, manserunt.
彼らは敵の陣営にとどまったが、それは自分たちの陣営を補強する時間がなかったからである。
§39.31.17pro contione postero die laudati donatique a C. Calpurnio equites phaleris, pronuntiavitque eorum maxime opera hostes is fusos, castra capta et expugnata esse.
翌日、軍集会の前で騎兵たちはガイウス・カルプルニウスによって称賛され、勲章を授与された。 そして法務官は、主に彼らの働きによって敵が敗走させられ、陣営が奪取・陥落させられたのだと宣言した。
§39.31.18Quinctius alter praetor suos equites catellis ac fibulis donavit.
もう一人の法務官クィンクティウスは、自身の騎兵たちに小鎖と留め金を授与した。
donati et centuriones ex utriusque exercitu permulti, maxime qui mediam aciem tenuerant.
また、両軍から非常に多くの百人隊長たちも授与され、特に中央の戦列を維持していた者たちが対象となった。