§39.31.1Hispani postquam in citeriore ripa duo Romanorum agmina conspexerunt, ut, priusquam se iungere atque instruere possent, occuparent eos, castris repente effusi cursu ad pugnam tendunt.
히스파니아인들은 로마군의 두 대열이 이쪽 강가에 보이자, 그들이 서로 합류하여 전열을 정비하기 전에 기선을 제압하기 위해, 갑자기 진영에서 쏟아져 나와 달려가며 전투를 향해 나아갔다.
§39.31.2atrox in principio pugna fuit, et Hispanis recenti victoria ferocibus et insueta ignominia milite Romano accenso.
전투는 처음부터 치열했는데, 히스파니아인들은 최근의 승리로 기세등등해져 있었고, 로마 병사들은 낯선 치욕으로 격분해 있었기 때문이다.
§39.31.3acerrime media acies, duae fortissimae legiones, dimicabant.
중앙 전열인 두 개의 가장 강력한 군단이 가장 치열하게 싸우고 있었다.
quas cum aliter moveri loco non posse hostis cerneret, cuneo institit pugnare;
적들은 이들을 다른 방법으로는 그 자리에서 움직이게 할 수 없음을 보고, 쐐기형 진형으로 싸우기 시작했다.
et usque plures confertioresque medios urgebant.
그리하여 점점 더 많고 밀집된 자들이 중앙을 압박했다.
§39.31.4ibi postquam laborare aciem Calpurnius praetor vidit, T. Quinctilium Varum et L. Iuventium Talnam legatos ad singulas legiones adhortandas propere mittit;
거기서 법무관 칼푸르니우스는 전열이 고전하는 것을 보자, 부장인 티투스 퀸크틸리우스 바루스와 루키우스 유웬티우스 탈나를 급히 보내 각각의 군단을 격려하게 했다.
§39.31.5docere et monere iubet in illis spem omnem vincendi et retinendae Hispaniae esse: si illi loco cedant, neminem eius exercitus non modo Italiam, sed ne Tagi quidem ulteriorem ripam umquam visurum.
그는 승리하고 히스파니아를 보전할 모든 희망이 그들에게 달려 있으며, 만약 그들이 그 자리에서 물러선다면 그 군대의 어느 누구도 이탈리아는커녕 타구스 강의 건너편 기슭조차 결코 보지 못할 것이라고 가르치고 경고하도록 명했다.
§39.31.6ipse cum equitibus duarum legionum paulum circumvectus in cuneum hostium, qui mediam urgebat aciem, ab latere incurrit.
자신은 두 군단의 기병들과 함께 조금 우회하여, 중앙 전열을 압박하고 있던 적의 쐐기형 진형을 측면에서 기습했다.
§39.31.7Quinctius cum sociis equitibus alterum hostium latus invadit.
퀸크티우스는 동맹군 기병들과 함께 적의 다른 쪽 측면을 공격했다.
sed longe acrius Calpurniani equites pugnabant, et praetor ante alios:
그러나 칼푸르니우스의 기병들이 훨씬 더 격렬하게 싸웠고, 법무관은 다른 누구보다 앞장섰다.
§39.31.8nam et primus hostem percussit, et ita se immiscuit mediis, ut vix, utrius partis esset, nosci posset;
그가 가장 먼저 적을 쳤고, 적들의 한가운데로 자신을 내던졌기에 그가 어느 쪽 편인지 거의 알아볼 수 없을 정도였기 때문이다.
§39.31.9et equites praetoris eximia virtute et equitum pedites accensi sunt.
법무관의 뛰어난 용기에 기병들이 고무되었고, 기병들에 의해 보병들이 고무되었다.
pudor movit primos centuriones, qui inter tela hostium praetorem conspexerunt.
적들의 무기 틈바구니에서 법무관을 목격한 선임 백인대장들은 수치심을 느꼈다.
itaque urgere signiferos pro se quisque, iubere inferre signa et confestim militem sequi.
그리하여 저마다 기수들을 다그치며 군기를 전진시키고 병사들에게 즉시 따를 것을 명했다.
§39.31.10renovatur ab omnibus clamor: impetus fit velut ex superiore loco.
모두가 다시 함성을 질렀다. 마치 높은 곳에서 하는 것처럼 돌격이 감행되었다.
haud secus ergo quam torrentis modo fundunt sternuntque perculsos, nec sustineri alii super alios inferentes sese possunt.
그리하여 마치 급류처럼 그들은 패주하는 자들을 흩뜨리고 쓰러뜨렸으며, 서로 뒤엉켜 돌격하는 이들을 적들은 버텨낼 수 없었다.
§39.31.11fugientes in castra equites persecuti sunt, et permixti turbae hostium intra vallum penetraverunt;
기병들은 진영으로 달아나는 자들을 추격하여, 적의 무리에 뒤섞여 토성 내부로 침투했다.
ubi ab relictis in praesidio castrorum proelium instauratum, coactique sunt Romani equites descendere ex equis.
그곳에서 진영의 경비를 위해 남겨진 자들에 의해 전투가 재개되었고, 로마 기병들은 말에서 내릴 수밖에 없었다.
§39.31.12dimicantibus iis legio quinta supervenit; deinde, ut quaeque potuerant, copiae adfluebant.
그들이 싸우고 있는 와중에 제5군단이 당도했고, 이어서 다른 부대들도 저마다 가능한 대로 속속 합류했다.
§39.31.13caeduntur passim Hispani per tota castra; nec plus quam quattuor milia hominum effugerunt.
히스파니아인들은 진영 전체의 여기저기서 사살되었으며, 도망친 자는 4,000명도 채 되지 않았다.
inde tria milia fere, qui arma retinuerant, montem propinquum ceperunt; mille semiermes maxime per agros palati sunt.
그중 무기를 버리지 않은 약 3,000명은 인근 산을 점령했고, 거의 무장하지 않은 1,000명은 주로 들판으로 흩어졌다.
supra triginta quinque milia hostium fuerant, §39.31.14ex quibus tam exigua pars pugnae superfuit.
적은 3만 5,000명이 넘었으나, 그중 극히 일부만이 전투에서 살아남았다.
signa capta centum triginta tria.
노획된 군기는 133개였다.
§39.31.15Romani sociique paulo plus sescenti et provincialium auxiliorum centum quinquaginta ferme ceciderunt.
로마인과 동맹군은 600명보다 조금 더 많이 전사했고, 속주 보조군은 약 150명이 전사했다.
§39.31.16tribuni militum quinque amissi et pauci equites Romani cruentae maxime victoriae speciem fecerunt.
군사 천부장 5명을 잃고 로마 기병 몇 명이 전사한 것은 이 승리가 매우 유혈이 낭자한 것처럼 보이게 만들었다.
in castris hostium, quia ipsis spatium sua communiendi non fuerat, manserunt.
그들은 적의 진영에 머물렀는데, 이는 자신들의 진영을 요새화할 시간이 그들에게 없었기 때문이다.
§39.31.17pro contione postero die laudati donatique a C. Calpurnio equites phaleris, pronuntiavitque eorum maxime opera hostes is fusos, castra capta et expugnata esse.
다음 날 집회에서 기병들은 가이우스 칼푸르니우스에게 칭찬을 받고 흉장 장식들을 수여받았다. 그리고 그는 기병들의 노고 덕분에 적들이 패퇴하고 진영이 탈취 및 함락되었다고 선언했다.
§39.31.18Quinctius alter praetor suos equites catellis ac fibulis donavit.
다른 법무관인 퀸크티우스는 자신의 기병들에게 목걸이와 버클을 수여했다.
donati et centuriones ex utriusque exercitu permulti, maxime qui mediam aciem tenuerant.
양쪽 군대에서 매우 많은 백인대장들도 포상을 받았는데, 특히 중앙 전열을 지켰던 이들이 그러했다.