Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §38.55.1-38.55.13

L・スキピオの有罪判決と帳簿をめぐる逸話

1442 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

L・スキピオの裁判がQ・テレンティウス・クッレオを調査官(プラエトル)として執り行われ、スキピオを含む複数名に有罪判決が下される。リウィウスは有罪宣告された金銀の額の写本上の誤りを疑い、かつてP・スキピオが元老院で会計帳簿を引き裂いた際の大胆な逸話に言及する。

§38.55.1Ser. Sulpicio deinde referente, quem rogatione Petillia quaerere vellent, Q. §38.55.2Terentium Culleonem patres iusserunt.
その後、セルウィウス・スルピキウスが、ペティッリウス法案に基づいて誰に調査を行わせたいかを諮ると、元老院議員たちはQ・ テレンティウス・クッレオに命じた。
ad hunc praetorem, adeo amicum Corneliae familiae, ut, qui Romae mortuum elatumque P. Scipionem — est enim ea quoque fama — tradunt, pilleatum, sicut in triumpho ierat, in funere quoque ante lectum isse memoriae prodiderint, et ad Portam Capenam mulsum prosecutis funus dedisse, quod ab eo inter alios captivos in Africa ex hostibus receptus esset, §38.55.3aut adeo inimicum eundem, ut propter insignem simultatem ab ea factione, quae adversa Scipionibus erat, delectus sit potissimum ad quaestionem exercendam —;
このプラエトルのもとへ――彼はコルネリウス家にきわめて好意的であったため、ローマでP・スキピオが死亡して葬儀が行われたと伝える人々(そのような風説もある)は、彼が凱旋式の時と同じように解放奴隷の帽子を被り、葬儀の際にも遺体寝台の前を進んだことを記憶に留めており、またカペーナ門で葬儀を見送った人々に対して甘いワインを振る舞ったと伝えている(なぜなら、彼はアフリカで他の捕虜たちとともに敵からスキピオによって救出されたからである)、あるいは、彼はまさにきわめて敵対的であったため、その著しい不和のために、スキピオ家に敵対する派閥によってこの調査を執り行うためにとりわけ選ばれたとも言われるが――。
§38.55.4ceterum ad hunc nimis aequum aut iniquum praetorem reus extemplo factus L. Scipio.
いずれにせよ、この過度に好味的かあるいは敵対的であったプラエトルのもとで、L・スキピオは直ちに被告とされた。
simul et delata et recepta nomina legatorum eius,
同時に、彼の使節たちである A・およびL・ホスティリウス・カト、および財務官C・フリウス・アクレオの名前も告発され、受理された。
§38.55.5A. et L. Hostiliorum Catonum, et C. Furii Aculeonis quaestoris et, ut omnia contacta societate peculatus viderentur, scribae quoque duo et accensus.
そして、すべてが公金横領の結託に汚染されているかのように見せるため、二人の書記官と一人の布告係も告発された。
L. Hostilius et scribae et accensus, priusquam de Scipione iudicium fieret, absoluti sunt, Scipio et A. Hostilius legatus et C. Furius damnati:
L・ホスティリウスと書記官たち、および布告係は、スキピオに対する裁判が行われる前に無罪となり、スキピオと使節A・ホスティリウス、および財務官フリウスは有罪判決を受けた。
§38.55.6quo commodior pax Antiocho daretur, Scipionem sex milia pondo auri, quadringenta octoginta argenti plus accepisse, §38.55.7quam in aerarium retulerit, A. Hostilium octoginta pondo auri, argenti quadringenta tria, Furium quaestorem auri pondo centum triginta, argenti ducenta.
すなわち、アンティオコスにより寛大な平和条件が与えられるようにするために、スキピオが、公庫に納めたよりも金六千ポンド、銀四百八十ポンド多く受け取り、 A・ホスティリウスが金八十ポンド、銀四百三ポンド、財務官フリウスが金百三十ポンド、銀二百ポンドを受け取った、という容疑であった。
§38.55.8has ego summas auri et argenti relatas apud Antiatem inveni.
私は、これら金と銀の合計額がアンティウムのヴァレリウスの記述にあるのを見出した。
in L. Scipione malim equidem librarii mendum quam mendacium scriptoris esse in summa auri atque argenti;
L・スキピオの件においては、私はむしろ、金と銀の総額について、歴史家の嘘よりも写本筆写者の誤りであることを望む。
§38.55.9similius enim veri est argenti quam auri maius pondus fuisse, et potius quadragiens quam ducentiens quadragiens litem aestimatam,
なぜなら、金よりも銀の重量の方が多かったこと、そして賠償額の算定は二億四千万ではなく、むしろ四千万であったことの方がより真実味があるからである。
§38.55.10ea magis, quod tantae summae rationem etiam ab ipso P. Scipione requisitam esse in senatu tradunt,
このことは、それほどの巨額の会計報告が、元老院において P・スキピオ自身からも求められたと伝えられていることからもいっそう裏付けられる。
§38.55.11librumque rationis eius cum Lucium fratrem adferre iussisset, §38.55.12inspectante senatu suis ipsum manibus concerpsisse indignantem, quod, cum bis milliens in aerarium intulisset, quadragiens ratio ab se posceretur.
彼が弟ルキウスにその会計の帳簿を持ってくるように命じたとき、元老院が注視する中で、自分が二十億を公庫に納めたというのに、四千万の会計報告が自分に求められていることに憤慨し、自らの両手でそれを引き裂いたという。
§38.55.13ab eadem fiducia animi, cum quaestores pecuniam ex aerario contra legem promere non auderent, poposcisse clavis et se aperturum aerarium dixisse, qui, ut clauderetur, effecisset.
これと同じ精神の大胆さから、財務官たちが法律に反して公庫から金銭を取り出すことを恐れたとき、彼は鍵を要求し、公庫が閉ざされる原因を作った張本人である自分が公庫を開けるであろうと言ったと伝えられている。

語釈・文法注

  1. §38.55.2adeo amicum Corneliae familiae... aut adeo inimicum eundem... — 極端に好意的であったとする説(adeo amicum...)と、逆に極端に敵対的であったとする説(aut adeo inimicum...)という相反する二つの風説を並置し、どちらの立場であるにせよ(ceterum)、彼のもとで裁判が即座に開始された(reus extemplo factus)という主節に繋ぐ長大な対比構造。好意的説の帰結を示す結果のut節(ut... memoriae prodiderint... et... dedisse)が挿入されているため、文法構造が複雑になっている。
  2. §38.55.6quo commodior pax Antiocho daretur — 目的節を導く接続詞として、比較級(commodior)が伴うために ut の代わりに quo が用いられている。「アンティオコスに対して、より寛大な(好都合な)和平が与えられるように」の意。
  3. §38.55.9quadragiens — 数詞副詞を用いたラテン語特有の金額表現。名詞 sestertium(10万セステルティウス)が省略されており、quadragiens(40倍)は「40 × 10万 = 400万セステルティウス」を意味する。同様に、ducentiens quadragiens(240倍)は2400万セステルティウスを指し、§38.55.12の bis milliens(2000倍)は2億(あるいは20億)セステルティウスを指す。
  4. §38.55.13qui, ut clauderetur, effecisset — 関係代名詞 qui の先行詞(se)が省略されている。また、effecisset は efficio ut...(……という結果をもたらす、……するように取り計らう)の構文で、接続法過去完了は伝聞に基づく間接話法内の節(あるいは関係節の叙実描写)であるため。「公庫が(金で満ちて)閉ざされるようにした張本人である彼(自分)が」という意味であり、スキピオ自身の軍功によってローマの国庫が豊かになったという強い自負を表している。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §38.55.1-38.55.13. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:38.55.1-38.55.13

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。