§38.53.1adiecit decreto indignationem: “sub pedibus vestris stabit, tribuni, domitor ille Africae Scipio?
彼は決定に次のような憤りの言葉を付け加えた。 「護民官諸君、あのアフリカの征服者スキピオが、諸君の足元に立つのですか。
§38.53.2ideo quattuor nobilissimos duces Poenorum in Hispania, quattuor exercitus fudit fugavitque;
そのためにこそ、彼はヒスパニアにおいてカルタゴの最も高貴な四人の将軍と四つの軍勢を撃破し、退散させたのですか。
ideo Syphacem cepit, Hannibalem devicit, Carthaginem vectigalem nobis fecit, Antiochum — §38.53.3recipit enim fratrem consortem huius gloriae L. Scipio — ultra iuga Tauri emovit, ut duobus Petilliis succumberet?
そのためにこそ、シファクスを捕らえ、ハンニバルを打ち破り、カルタゴを我々への貢納国とし、アンティオコスを―― というのも、L・スキピオは兄をこの栄光の分担者として迎え入れているのだが――タウロス山脈の彼方へと追い払ったのは、二人のペティッリウスに屈するためであったのですか。
§38.53.4vos de P. Africano palmam petiferetis? nullisne meritis suis, nullis nostris honoribus umquam in arcem tutam et velut sanctam clari viri pervenient, ubi, si non venerabilis, inviolata saltem senectus eorum considat?”
諸君はP・アフリカヌスから勝利の栄冠を奪い取ろうというのですか。 彼ら自身のいかなる功績によっても、我々がいかなる名誉を授けようとも、著名な人々が、安全でいわば神聖な砦に到達することは決してなく、そこにおいて、敬意を払われないまでも、せめて彼らの老境が不可侵なものとして落ち着くことはできないのですか。
§38.53.5movit et decretum et adiecta oratio non ceteros modo, sed ipsos etiam accusatores, et deliberaturos se, quid iuris sui et officii esset, dixerunt.
」決定とそれに付け加えられた演説は、他の人々だけでなく、告発者たち自身の心をも動かし、彼らは、自分たちの権利と義務が何であるかを熟慮するつもりだと述べた。
§38.53.6senatus deinde concilio plebis dimisso haberi est coeptus.
その後、平民会が解散されると、元老院会議が開催され始めた。
ibi gratiae ingentes ab universo ordine, praecipue a consularibus senioribusque, Ti. Graccho actae sunt, quod rem publicam privatis simultatibus potiorem habuisset,
そこでは、全議員から、特に元執政官や年長者たちから、Ti・グラックスに対して、国家を個人の敵対関係よりも重要視したことについて、甚大な感謝が捧げられた。
§38.53.7et Petillii vexati sunt probris, quod splendere aliena invidia voluissent et spolia ex Africani triumpho peterent.
そしてペティッリウスたちは、他者への憎悪によって自ら輝くことを望み、アフリカヌスの凱旋式から戦利品を得ようとしたことに対して、罵倒されて非難を浴びた。
§38.53.8silentium deinde de Africano fuit.
その後、アフリカヌスについては沈黙が保たれた。
vitam Literni egit sine desiderio urbis;
彼は都への思慕を抱くことなく、リテルヌムで生涯を送った。
morientem rure eo ipso loco sepeliri se iussisse ferunt monumentumque ibi aedificari, ne funus sibi in ingrata patria fieret.
死に臨んで、田舎のまさにその場所に自分が埋葬され、そこに記念碑が建てられるよう彼が命じたと人々は伝えている。 恩知らずな祖国で自分の葬儀が行われることのないように、と。
§38.53.9vir memorabilis, bellicis tamen quam pacis artibus memorabilior.
彼は記憶に値する人物であったが、平和の技術よりも戦争の技術においてより記憶に値する。
nobiior prima pars vitae quam postrema fuit, quia in iuventa bella adsidue gesta, cum senecta res quoque defloruere, nec praebita est materia ingenio.
生涯の後半よりも前半の方がより輝かしかった。 なぜなら、青年期には戦争が絶え間なく行われたが、老境とともにその事績も衰え、彼の才能を発揮する素材が提供されなかったからである。
§38.53.10quid ad primum consulatum secundus, etiam si censuram adicias? quid Asiatica legatio, et valetudine adversa inutilis et filii casu deformata et post reditum necessitate aut subeundi iudicii aut simul cum patria deserendi?
最初の執政官職に比して、二度目のそれは何であったか、たとえ監察官職を付け加えるとしても。 病気によって無益なものとなり、息子の不幸によって汚され、帰国後は、裁判を受けるか、あるいは祖国を捨てるかのいずれかを余儀なくされた、あのアジアでの使節任務は何であったか。
§38.53.11Punici tamen belli perpetrati, quo nullum neque maius neque periculosius Romani gessere, unus praecipuam gloriam tulit.
しかしながら、ローマ人がこれより大きく危険なものを戦ったことのない、あの完遂されたポエニ戦争において、彼一人が比類なき栄誉を勝ち取ったのである。