Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §38.46.1-38.46.15

使節によるマンリウスの凱旋式反対論

1433 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

使節たちはガラティア人との戦いが容易であったことと、帰路のトラキアで被った大敗を指摘し、正式な宣戦布告の手続きを踏んでいないマンリウスの凱旋式要求に強く反対する。

§38.46.1nolite nomen tantum existimare mixtum esse Gallograecorum;
ガッログライキ人(ガラティア人)の名だけが混ざり合っていると考えてはなりません。
multo ante et corpora et animi mixti ac vitiati sunt.
それよりずっと以前に、肉体も精神も混ざり合い、堕落してしまっていたのです。
§38.46.2an, si illi Galli essent, cum quibus milliens vario eventu in Italia pugnatum est, quantum in imperatore vestro fuit, nuntius illinc redisset?
もし彼らが、イタリアで様々な勝敗を伴って千度も戦ったあのガリア人たちであったなら、あなた方の将軍に関する限り、そこから伝令が一人でも戻ってきたでしょうか。
§38.46.3bis cum iis pugnatum est, bis loco iniquo subiit, in valle inferiore pedibus paene hostium aciem subiecit.
彼らとは二度戦い、二度とも不利な場所で彼は進軍し、低い谷間で敵の足元に軍陣をほとんどさらしました。
ut non tela ex superiore loco mitterent, sed corpora sua nuda inicerent, obruere nos potuerunt.
敵が上方から武器を投げず、ただその裸の体を投げ下ろしただけでも、我々を圧倒することができたはずなのです。
§38.46.4quid igitur incidit? magna fortuna populi Romani est, magnum et terribile nomen.
では何が起きたのでしょうか。 ローマ民衆の偉大なる幸運、そして偉大で恐るべきその名があったのです。
recenti ruina Hannibalis Philippi Antiochi prope attoniti erant.
ハンニバル、ピリッポス、アンティオコスの最近の破滅によって、彼らはほとんど茫然自失としていました。
tantae corporum moles fundis sagittisque in fugam consternatae sunt;
あれほど巨大な肉体の群れが、投石や矢によって敗走へと追い散らされました。
gladius in acie cruentatus non est Gallico bello;
ガリア戦争の戦闘において、剣が血に染まることはありませんでした。
§38.46.5velut avium examina ad crepitum primum missilium avolavere.
まるで鳥の群れのように、最初の投射物の音に驚いて飛び去ってしまったのです。
§38.46.6at hercule iidem nos — monente fortuna, quid, si hostem habuissemus, casurum fuisset — cum redeuntes in latrunculos Thracas incidissemus, caesi, fugati, exuti impedimentis sumus.
だが何ということでしょう、同じ我々が――もし敵を相手にしていたら何が起こっていたかを運命が警告する中で――帰路においてトラキアの山賊どもに遭遇したとき、切り伏せられ、敗走させられ、手荷物を奪われたのです。
§38.46.7Q. Minucius Thermus, in quo haud paulo plus damni factum est, quam si Cn. Manlius, cuius temeritate ea clades inciderat, perisset, cum multis viris fortibus cecidit;
クィントゥス・ミヌキウス・テルムスは――彼の死によって生じた損失は、その無謀さによってあの破滅をもたらしたグナエウス・マンリウスが死んだ場合よりも少なからず大きかったのですが――多くの勇敢な人々とともに戦死しました。
§38.46.8exercitus spolia regis Antiochi referens trifariam dissipatus, alibi primum, alibi postremum agmen, alibi impedimenta, inter vepres in latebris ferarum noctem unam delituit.
アンティオコス王の戦利品を持ち帰る途中の軍隊は、三方に分断され、ある場所には先頭部隊、別の場所には最後尾、さらに別の場所には手荷物という有様で、茨の間や野獣の隠れ家に一晩中潜んでいました。
§38.46.9pro his triumphus petitur? si nihil in Thracia cladis ignominiaeque foret acceptum, de quibus hostibus triumphum peteres? de iis, ut opinor, quos tibi hostes senatus aut populus Romanus dedisset.
これらに対して凱旋式が要求されているのですか。 もしトラキアで何の敗北も恥辱も被らなかったとしても、お前はいったいどの敵に対して凱旋式を要求するつもりなのですか。 思うに、元老院かローマ民衆がお前に敵として与えた者たちに対してでしょう。
§38.46.10sic huic L. Scipioni, sic illi M’. Acilio de rege Antiocho, sic paulo ante T. Quinctio de rege Philippo, sic P. Africano de Hannibale et Poenis et Syphace triumphus datus.
このルキウス・スキピオにも、あのマニウス・アキリウスにもアンティオコス王に対して、また少し前にはティトゥス・クィンクティウスにもピリッポス王に対して、そしてプブリウス・アフリカヌスにもハンニバル、カルタゴ人、シパクスに対して、そのように凱旋式が与えられたのです。
§38.46.11et minima illa, cum iam senatus censuisset bellum, quaesita tamen sunt, quibus nuntiandum esset: ipsis utique regibus nuntiaretur, an satis esset ad praesidium aliquod nuntiari.
そして、すでに元老院が戦争を決定していた時でさえ、あの極めて些細なこと、すなわち誰に宣戦布告すべきかが問われたのです。 王たち自身に直接告げるべきなのか、それともどこかの守備隊に告げるだけで十分なのか、と。
§38.46.12vultis ergo haec omnia pollui et confundi, tolli fetialia iura, nullos esse fetiales? fiat, pace deum dixerim, iactura religionis;
それゆえ、あなた方はこれらすべてが汚され、混乱させられ、フェティアリスの法が取り除かれ、フェティアリスなど存在しなくなることを望むのですか。 神々の許しを得て言わせてもらえば、宗教の喪失が起こるがよい。
oblivio deorum capiat pectora vestra;
神々に対する忘却があなた方の胸を支配するがよい。
num senatum quoque de bello consuli non placet?
だが、元老院にすら戦争について諮問しないことが望ましいというのですか。
§38.46.13non ad populum ferri, velint iubeantne cum Gallis bellum geri?
ガリア人たちと戦争を行うことを望み、命じるかどうかを、民衆に提案しないというのですか。
§38.46.14modo certe consules Graeciam atque Asiam volebant;
つい最近、確かに執政官たちはギリシアとアジアを望んでいました。
tamen perseverantibus vobis Ligures provinciam decernere dicto audientes fuerunt.
しかし、あなた方が固執したため、彼らは命令に従い、リグリアを属州として決定したのです。
§38.46.15merito ergo a vobis prospere bello gesto triumphum petent, quibus auctoribus gesserunt.
したがって、あなた方の発案によって戦争を行った者たちこそ、戦争を成功裏に遂行したとして、当然あなた方に凱旋式を求めるでしょう。

語釈・文法注

  1. 38.46.2quantum in imperatore vestro fuit — 「あなた方の将軍に関する限りでは」を意味する慣用表現。in + 奪格を伴う esse のこの形(quantum in aliquo fuit)は、「(主語の能力や責任の及ぶ)限りにおいて」を表す。
  2. 38.46.3ut non... mitterent, sed... inicerent — ut は仮定・譲歩(「たとえ〜でなくとも」)の意味で接続法を導く。帰結節の obruere nos potuerunt は非現実の条件文であるが、possum などの可能・義務を表す動詞は接続法(potuissent)ではなく直説法完了形(potuerunt)でその非現実の帰結を表すのが一般的である。
  3. 38.46.6monente fortuna — 奪格絶対分詞構文。間接疑問節である quid, si hostem habuissemus, casurum fuisset(もし敵を相手にしていたら何が起こっていたであろうか)が、分詞 monente(警告する中で)の実質的な目的語として機能している。
  4. 38.46.15quibus auctoribus gesserunt — 関係代名詞 quibus を含む関係節で、先行詞となる vobis (またはそれを指す代名詞)が省略されている。quibus auctoribus は「彼ら(あなた方)を発案者として」という、名詞の同格による奪格絶対の機能を持つ表現である。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §38.46.1-38.46.15. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:38.46.1-38.46.15

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。