Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §38.45.1-38.45.11

十人使節によるマンリウスの独断戦争告発

1432 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

十人委員会の使節たちは、マンリウスがアンティオコスとの和平を妨害しようとしたこと、元老院や民衆の承認を得ずにガラティアへの私的な戦争を仕掛け、各地を徘徊して金銭を巻き上げたことを挙げて彼を非難する。

§38.45.1legatos sese Cn. Manlio datos pacis cum Antiocho faciendae causa foederisque legum, quae cum L. Scipione inchoatae fuissent, perficiendarum.
彼ら自身が、アンティオコスとの和平を締結し、ルキウス・スキピオとの間で開始されていた条約の条項を完成させるために、グナエウス・マンリウスに与えられた使節である(と主張した)。
§38.45.2Cn. Manlium summa ope tetendisse, ut eam pacem turbaret, et Antiochum, si sui potestatem fecisset, insidiis exciperet; sed illum cognita fraude consulis, cum saepe colloquiis petitis captatus esset, non congressum modo sed conspectum etiam eius vitasse.
グナエウス・マンリウスはその和平を妨害するために全力を尽くし、アンティオコスが自らの身を彼の意のままにするならば罠にかけようとしたが、彼は執政官の詐略を察知し、しばしば会談を求められて罠にかけられそうになったものの、彼との会合だけでなくその姿を見ることも避けた(と語った)。
§38.45.3cupientem transire Taurum aegre omnium legatorum precibus, ne carminibus Sibyllae praedictam superantibus terminos fatalis cladem experiri vellet, retentum admosse tamen exercitum et prope in ipsis iugis ad divortia aquarum castra posuisse.
(マンリウスは)タウルス山脈を越えようと切望していたが、使節たち全員が、シビュラの予言詩で定められた限界を超える者に宣告されている破滅を彼が自ら経験することを望まないようにとの懇願によって、辛うじて彼を引き留めたものの、それでも軍を進め、ほぼ山頂そのものの、分水嶺に陣営を張った。
§38.45.4cum ibi nullam belli causam inveniret quiescentibus regiis, circumegisse exercitum ad Gallograecos;
そこで王の軍勢が静穏を保っていたため、戦争を仕掛けるいかなる大義もそこに見出せなかったとき、彼は軍をガッログライキ人(ガラティア人)へと転向させた。
§38.45.5cui nationi non ex senatus auctoritate, non populi iussu bellum illatum.
その民族に対しては、元老院の権威によってでも民衆の命令によってでもなく、戦争が仕掛けられたのである。
quod quem umquam de sua sententia facere ausum?
このようなことを、誰がかつて自らの判断で敢行しただろうか。
§38.45.6Antiochi Philippi Hannibalis et Poenorum recentissima bella esse;
アンティオコス、ピリッポス、ハンニバル、そしてカルタゴ人との戦争は、極めて最近のものである。
de omnibus his consultum senatum, populum iussisse, per legatos ante res repetitas, postremo, qui bellum indicerent, missos.
これらすべてにおいて元老院に諮問がなされ、民衆が命令を下し、まず使節を介して(被害の)返還要求がなされ、最後に戦争を布告する者たちが送られた。
§38.45.7“quid eorum, Cn.
「グナエウス・マンリウスよ、それらの手続きのうち何がなされたというのだ。
Manli, factum est, ut istud publicum populi Romani bellum et non tuum privatum latrocinium ducamus?
私たちがこれをローマ民衆の公的な戦争とみなし、お前の私的な強盗行為とみなさないようにするために。
§38.45.8at eo ipso contentus fuisti, recto itinere exercitum duxisti ad eos, quos tibi hostis desumpseras;
だが、お前はそれだけで満足していたのだろうか。 お前が自ら敵として選んだ者たちのところへ、真っ直ぐなルートで軍を率いたのだろうか。
§38.45.9an per omnes amfractus viarum, cum ad bivia consisteres, ut, quo flexisset agmen Attalus, Eumenis frater, eo consul mercennarius cum exercitu Romano sequereris, Pisidiae Lycaoniaeque et Phrygiae recessus omnis atque angulos peragrasti, stipem ab tyrannis castellanisque deviis colligens? quid enim tibi cum Oroandis? quid cum aliis aeque innoxiis populis?”
それとも、あらゆる曲がりくねった道を通って二叉路に立ち止まり、エウメネスの兄弟アッタロスが軍勢をどちらに向けるかによって、雇われ執政官たるお前がローマ軍を率いてそちらへ従うというように、ピシディア、リュカオニア、そしてフリュギアのすべての奥地や隅々を歩き回り、本道から外れた僭主や城砦の主たちから施し(金銭)を巻き上げていたのだろうか。 そもそも、お前とオロアンダ人との間に何の関係があるのだ。 同じように無害な他の人々との間に何の関係があるのだ。
§38.45.10“bellum autem ipsum, cuius nomine triumphum petis, quo modo gessisti? loco aequo, tempore tuo pugnasti?
では、その名のもとに凱旋式を要求している戦争そのものを、お前はどのように戦ったのか。 平坦な場所で、自分に都合の良い時に戦ったのか。
§38.45.11tu vero recte, ut diis immortalibus honos habeatur, postulas, primum quod pro temeritate imperatoris, nullo gentium iure bellum inferentis, poenas luere exercitum noluerunt;
まったくお前は、不滅の神々に感謝が捧げられるべきだと正しくも要求している。
deinde quod beluas, non hostis nobis obiecerunt.
第一に、万民法を無視して戦争を仕掛けた将軍の無謀さのために、軍隊が罰を受けることを神々がお望みにならなかったからであり、第二に、神々が私たちの前に敵ではなく獣どもを立ちはだかせたからである。 」

語釈・文法注

  1. §38.45.1legatos sese Cn. Manlio datos — 前文の動詞 `contradixerunt`(§38.44.11)から続く、間接話法(Oratio Obliqua)の対格不定詞構文。主動詞(`dixerunt` など)が省略されており、`sese`(彼ら自身)が対格主語、`datos [esse]` が受動完了不定詞として機能している。
  2. §38.45.2si sui potestatem fecisset — 再帰代名詞の属格 `sui` は、従属節の主語(アンティオコス)ではなく、間接話法の主格主体であるマンリウスを指す(間接再帰)。`potestatem facere` + 属格で「(人)の自由になる、接近や支配を許す」という慣用表現。`fecisset` は、直接話法での未来完了直説法が、過去時制の主動詞(間接話法の文脈)に呼応して接続法過去完了に変化したもの。
  3. §38.45.3ne carminibus Sibyllae praedictam superantibus terminos fatalis cladem experiri vellet — 接続法節 `ne... vellet` は名詞的名詞節として、直前の `precibus`(懇願)の内容を表す。`carminibus` は手段・原因の奪格で、過去分詞 `praedictam`(`cladem` を修飾)に係る。`superantibus terminos fatalis` は現在分詞句で、ここでは「(神の定めた)境界を超える人々に対して」という条件や対象を示す形容詞的機能として `cladem` あるいはその潜在的主語に係る。
  4. §38.45.5quod quem umquam de sua sententia facere ausum — 連結関係代名詞 `quod`(そのことを)を目的語とする間接話法下の疑問文。直接話法での修辞的疑問文(`quis ausus est?`「誰が敢行しただろうか、誰もしていない」)は、間接話法においては対格 `quem`(`quis` の変化)と不定詞 `ausum [esse]` の構文になる。
  5. §38.45.7ut istud publicum populi Romani bellum ... ducamus — 接続法を伴う `ut` 節は、主節の疑問文(「これら何が行われたのか」)に対し、「〜とみなすほどに/みなすために」という結果あるいは目的を示す。`istud`(お前のその)は二人称代名詞に関連する指示代名詞で、非難や軽蔑のニュアンスを含む。
  6. §38.45.8at eo ipso contentus fuisti — 文頭の `at` は反論や強い対比を導入する小辞。ここでは直接話法の疑問文として解釈され、「しかしお前はそれだけで満足していたというのか(いや、そうではなかったはずだ)」という反語的な意味を示す。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §38.45.1-38.45.11. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:38.45.1-38.45.11

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。