Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §38.18.1-38.18.15

サンガリウス川への進軍とゴルディウム到着

1405 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

執政官はエポソグナトゥスに使節を派遣して進軍を開始し、無木地帯のアキュロスを抜けてサンガリウス川に達する。そこでマグナ・マテールの神官たちから勝利の予言を得た後、ゴルディウムに到着し、ガリア人たちがオリュンポス山へと逃れて防衛に備えていることを知る。

§38.18.1contione dimissa missisque ad Eposognatum legatis, qui unus ex regulis et in Eumenis manserat amicitia et negaverat Antiocho adversus Romanos auxilia, castra movit.
兵士の集会を解散し、君主の一人でエウメネスとの友好関係にとどまり、ローマ人に対するアンティオコスへの援軍を拒んでいたエポソグナトゥスに使節を派遣した後、執政官は陣を動かした。
primo die ad Alandrum flumen, postero ad vicum quem vocant Tyscon ventum.
最初の日にはアランドゥス川に、翌日にはテュスコンと呼ばれる村に到着した。
§38.18.2eo legati Oroandensium cum venissent amicitiam petentes, ducenta talenta his sunt imperata, precantibusque,
そこへオロアンダ人の使節たちが友好を求めてやって来たとき、彼らに二百タラントンが課された。
§38.18.3ut domum renuntiarent, potestas facta.
そして彼らが懇願すると、持ち帰って本国に報告するための猶予が与えられた。
ducere inde exercitum consul ad Pliten intendit;
そこから執政官はプリテに向けて軍を進めようとした。
deinde ad Alyattos castra posita.
次いで、アリュアトイに陣が敷かれた。
eo missi ad Eposognatum redierunt, et legati reguli orantes, ne Tectosagis bellum inferret;
そこへエポソグナトゥスのもとに派遣されていた者たちが、その君主の使節たちとともに戻ってきて、テクトサゲス族に戦争を仕掛けないよう懇願した。
ipsum in eam gentem iturum Eposognatum persuasurumque, ut imperata faciant.
エポソグナトゥス自身がその部族のもとへ赴き、命令に従うよう説得するつもりであるという。
§38.18.4data venia regulo, duci inde exercitus per Axylon quam vocant terram coeptus.
その君主に猶予が与えられ、そこから「アキュロス」と呼ばれる地域を通って軍が進められ始めた。
ab re nomen habet: non ligni modo quicquam, sed ne spinas quidem aut ullum aliud alimentum fert ignis;
その実態からその名がついている。 薪が全くないばかりか、茨も火の糧となる他のいかなるものも産出しない。
fimo bubulo pro lignis utuntur.
人々は薪の代わりに牛の糞を用いる。
§38.18.5ad Cuballum, Gallograeciae castellum, castra habentibus Romanis apparuere cum magno tumultu hostium equites, nec turbarunt tantum Romanas stationes repente invecti, sed quosdam etiam occiderunt.
ローマ軍がガッログラエキアの砦クバッルムの近くに陣を張っていたとき、敵の騎兵が大騒ぎを伴って現れた。 彼らは突如襲いかかってローマの哨所を混乱させただけでなく、何人かを殺害しさえした。
§38.18.6qui tumultus cum in castra perlatus esset, effusus repente omnibus portis equitatus Romanus fudit fugavitque Gallos et aliquot fugientis occidit.
この騒動が陣営に伝えられると、すべての門から突如打って出たローマの騎兵隊がガリア人を打ち破って敗走させ、逃げる者のうち幾人かを殺害した。
§38.18.7inde consul, ut qui iam ad hostis perventum cerneret, explorato deinde et cum cura coacto agmine procedebat.
それから執政官は、敵の地にすでに到達したと判断した者として、偵察を行い、慎重に隊列を整えて進んでいった。
et continentibus itineribus cum ad Sangarium flumen venisset, §38.18.8pontem, quia vado nusquam transitus erat, facere instituit.
そして行軍を続け、サンガリウス川に到達したとき、徒歩で渡れる場所がどこにもなかったため、橋を架けることに決めた。
Sangarius ex Adoreo monte per Phrygiam fluens miscetur ad Bithyniam Tymbri fluvio;
サンガリウス川はアドレオス山からフリュギアを通って流れ、ビテュニアの近くでテュンブロス川と合流する。
inde maior iam geminatis aquis per Bithyniam fertur et in Propontidem sese effundit, non tamen tam magnitudine memorabilis, quam quod piscium accolis ingentem vim praebet.
そこから水量が増し、倍の規模となってビテュニアを流れ、プロポンティス海へと注ぐ。 しかし、その大きさで名高いというよりはむしろ、近隣の住民に極めて豊富な魚を提供することで有名である。
§38.18.9transgressis ponte perfecto flumen praeter ripam euntibus Galli Matris Magnae a Pessinunte occurrere cum insignibus suis, vaticinantes fanatico carmine deam Romanis viam belli et victoriam dare imperiumque eius regionis.
橋が完成して川を渡り、川岸に沿って進んでいた彼らに、ペッシヌスから来た「大いなる母」のガッリがその象徴を身につけて現れ、熱狂的な歌で、女神がローマ人に戦争の道と勝利、そしてその地方の支配権を与えつつあると予言した。
§38.18.10accipere se omen cum dixisset consul, castra eo ipso loco posuit.
執政官はその兆候を受け入れると言って、まさにその場所に陣を張った。
§38.18.11postero die ad Gordium pervenit.
翌日、彼はゴルディウムに到着した。
id haud magnum quidem oppidum est, sed plus quam mediterraneum celebre et frequens emporium.
そこは決して大きな町ではないが、内陸の町としてはそれ以上に有名で、人の行き交う交易地である。
§38.18.12tria maria pari ferme distantia intervallo habet, ad Hellespontum, ad Sinopen, et alterius orae litora, qua Cilices maritimi colunt;
それは、ほぼ等しい距離に三つの海を持っている。 すなわち、ヘレスポントス、シノペ、および海のキリキア人が住むもう一方の海岸の沿岸である。
multarum magnarumque praeterea gentium finis contingit, quarum commercium in eum maxime locum mutui usus contraxere.
さらに、多くの強大な民族の国境が接しており、相互の必要性が彼らの交易をまさにこの場所に引き寄せていた。
§38.18.13id tum desertum fuga incolarum oppidum, refertum idem copia rerum omnium invenerunt.
彼らが到着した時、住民の逃亡によってその町は無人であったが、同時にあらゆる物資が豊かに満ちているのを見出した。
§38.18.14ibi stativa habentibus legati ab Eposognato venerunt nuntiantes profectum eum ad regulos Gallorum nihil aequi impetrasse; §38.18.15ex campestribus vicis agrisque frequentes demigrare et cum coniugibus ac liberis, quae ferre atque agere possint, prae se agentis portantisque Olympum montem petere, ut inde armis locorumque situ sese tueantur.
彼らがそこに逗留していた時、エポソグナトゥスからの使節がやって来て、彼がガリアの君主たちのもとへ出発したが、何の公正な合意も得られなかったこと、ガリア人たちが平野部の村や畑から大挙して退去しており、妻や子供たちとともに、運び出し、また追い立てることのできるものを前に押したり運んだりしながら、オリュンポス山を目指していることを告げた。 そこから武器と地形の険しさによって自らを防衛するためである。

語釈・文法注

  1. 38.18.1ventum — ventum [est] の省略であり、自動詞 venire の非人称完了受動態。「(人々が)到達した」という能動の意味を表す。
  2. 38.18.3ut domum renuntiarent — potestas(機会、権限)の内容を説明する ut 名詞節。「本国に報告を伝えるための機会」を意味する。domum は方向を示す大格。
  3. 38.18.3ipsum in eam gentem iturum Eposognatum persuasurumque — orantes(あるいはそこから暗示される発言の動詞)に導かれる間接話法(対格不定詞構文)。主語は Eposognatum(対格)であり、強意代名詞 ipsum がそれを修飾する。不定詞は iturum [esse] と persuasurum [esse]。
  4. 38.18.4duci inde exercitus per Axylon quam vocant terram coeptus — 動詞 coepisse(始める)が受動不定詞(ここでは duci)を伴うとき、受動態の形(coeptus est)をとるという古典ラテン語の規則。主語は exercitus(男・単)であり、coeptus(男・単)がこれに一致している。
  5. 38.18.5castra habentibus Romanis — Romanis(および分詞 habentibus)は主節の動詞 apparuere の与格補語であり、「〜しているローマ人たちの前に(敵が)現れた」という意味。絶対的奪格ではなく与格である。
  6. 38.18.7ut qui iam ad hostis perventum cerneret — ut qui + 接続法(cerneret)は、主語の判断や性質による理由を説明する。「〜と判断した者として」の意。perventum [esse] は自動詞 pervenire の非人称対格不定詞受動形であり、cerneret の目的語として「(人々が)すでに敵に到達したこと」を意味する。
  7. 38.18.9transgressis ponte perfecto flumen praeter ripam euntibus — transgressis と euntibus は与格複数分詞で、主節の動詞 occurre(= occurrerunt、出会った)の与格補語。途中に挿入された ponte perfecto は絶対的奪格。
  8. 38.18.12quarum commercium in eum maxime locum mutui usus contraxere — contraxere は完了完了三人称複数形 contraxerunt の短縮形。主語は mutui usus(複数、「相互の必要性」)であり、目的語は quarum commercium(それらの民族の交易)である。
  9. 38.18.15quae ferre atque agere possint, prae se agentis portantisque — quae は関係代名詞中性複数対格で、ferre(無生物を運ぶ)と agere(生物を追う)の目的語。「持ち運び、また追い立てることができるもの」を指す。agentis と portantis(大格複数、-es の代替表記 -is)は分詞で、これらを前に押して運んでいるガリア人たちの状態を表す。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §38.18.1-38.18.15. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:38.18.1-38.18.15

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。