Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §38.17.1-38.17.20

マンリウス・ウルソの演説とガリア人の退化

1404 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

執政官マンリウス・ウルソはガリア人との戦いを前に兵士たちへ演説を行い、彼らの恐ろしげな外見や脅しは虚飾にすぎず、アジアの豊かな風土によってかつての獰猛さを失い退化した「ガッログラエキ」であると説いて兵を鼓舞する。

§38.17.1cum hoc hoste, tam terribili omnibus regionis eius, quia bellum gerendum erat, pro contione milites in hunc maxime modum adlocutus est consul:
この敵、その地方のすべての人々にとって極めて恐るべき敵と戦争を行わなければならなかったため、執政官は兵士たちを前に、大要次のように語りかけた。
§38.17.2“non me praeterit, milites, omnium quae Asiam colunt gentium Gallos fama belli praestare.
「兵士たちよ、アジアに住むすべての民族の中で、ガリア人が戦争の名声において勝っていることは、私の念頭から去っていない。
§38.17.3inter mitissimum genus hominum ferox natio pervagata bello prope orbem terrarum sedem cepit.
極めて温和な人々の間にあって、この凶暴な部族は戦争によって世界中を彷徨い歩き、定住の地を得た。
procera corpora, promissae et rutilatae comae, vasta scuta, praelongi gladii;
引き締まった身体、長く伸ばされ赤く染められた髪、巨大な盾、極めて長い剣。
§38.17.4ad hoc cantus ineuntium proelium et ululatus et tripudia,
これに加えて、戦闘に入る者たちの歌、咆哮、跳躍、そして、祖国の伝統的な方法で盾を打ち鳴らす者たちの恐ろしい武具の響き。
§38.17.5et quatientium scuta in patrium quendam modum horrendus armorum crepitus, omnia de industria composita ad terrorem.
これらすべては恐怖を引き起こすために意図的に組み合わされたものである。
sed haec, quibus insolita atque insueta sunt, Graeci et Phryges et Cares timeant;
しかし、これらは、不慣れで馴染みのない者たち、すなわちギリシア人やフリュギア人、カリヤ人こそ恐れるがよい。
Romanis Gallici tumultus adsueti, etiam vanitates notae sunt.
ローマ人にとってはガリア人の騒擾は慣れっこであり、その虚仮威しもまた知れ渡っている。
§38.17.6semel primo congressu ad Aliam eos olim fugerunt maiores nostri;
かつて一度だけ、アリア川での最初の遭遇において、我々の先祖は彼らから逃亡した。
ex eo tempore per ducentos iam annos pecorum in modum consternatos caedunt fugantque, et plures prope de Gallis triumphi quam de toto orbe terrarum acti sunt.
しかし、その時以来すでに二百年の間、我々の先祖は彼らを家畜のように怯えさせ、斬り倒し、敗走させてきた。 そしてガリア人に対する凱旋式は、世界の他のすべての地域に対するものよりも多く執り行われたと言ってよいほどである。
iam usu hoc cognitum est:
今や経験によってこのことが知られている。
§38.17.7si primum impetum, quem fervido ingenio et caeca ira effundunt, sustinueris, fluunt sudore et lassitudine membra, labant arma;
もし彼らが激しい気性と盲目的な怒りをもって注ぎ出す最初の突撃をこらえきれば、彼らの手足は汗と疲労でだらりと流れ、武器はふらつく。
mollia corpora, molles, ubi ira consedit, animos sol pulvis sitis, ut ferrum non admoveas, prosternunt.
怒りが静まると、その軟弱な身体と軟弱な精神を、太陽、塵、渇きが打ちのめす。 君たちが剣を当てるまでもなく。
§38.17.8non legionibus legiones eorum solum experti sumus, sed vir unus cum viro congrediendo T. Manlius, M. Valerius, quantum Gallicam rabiem vinceret Romana virtus, docuerunt.
我々は軍団対軍団で彼らを経験しただけでなく、一対一で対決したティトゥス・マンリウスやマルクス・ウァレリウスが、ガリア人の狂暴さにローマ人の勇気がいかに勝るかを教えてくれた。
§38.17.9iam M. Manlius unus agmine scandentis in Capitolium detrusit Gallos.
また、あのマルクス・マンリウスは一人で、隊列をなしてカピトリウムに登ってくるガリア人を突き落とした。
et illis maioribus nostris cum haud dubiis Gallis, in sua terra genitis, res erat;
そして、我々のあの先祖たちが相手にしていたのは、自らの土地で生まれた紛れもないガリア人であった。
hi iam degeneres sunt, mixti, et Gallograeci vere,
しかし、現在の彼らはすでに堕落し、混ざり合っており、まさにガッログラエキ(ギリシア風ガリア人)である。
§38.17.10quod appellantur;
その名で呼ばれている通りに。
sicut in frugibus pecudibusque non tantum semina ad servandam indolem valent, quantum terrae proprietas caelique, sub quo aluntur, mutat.
作物理や家畜において、その性質を維持するためには種が力を持つだけでなく、それらが育てられる土地の特質や気候が性質を変化させる力の方が大きいように。
§38.17.11Macedones, qui Alexandriam in Aegypto, qui Seleuciam ac Babyloniam, quique alias sparsas per orbem terrarum colonias habent, in Syros Parthos Aegyptios degenerarunt;
エジプトのアレクサンドリアや、セレウキア、バビロニア、そして世界中に散在する他の植民都市を領有しているマケドニア人たちは、シリア人、パルティア人、エジプト人へと退化した。
§38.17.12Massilia, inter Gallos sita, traxit aliquantum ab accolis animorum;
ガリア人の間に位置するマッシリアは、隣人たちからいくらかの気風を取り入れた。
Tarentinis quid ex Spartana dura illa et horrida disciplina mansit?
タレントゥムの人々に、あのスパルタの厳格で無骨な規律のうち、何が残っているだろうか。
§38.17.13est generosius, in sua quidquid sede gignitur;
いかなるものも自らの定住地で生まれる方がより気高い。
insitum alienae terrae in id, quo alitur, natura vertente se, degenerat.
異郷の土地に移植されたものは、それを育むものへと自然が自らを変えるにつれて、退化する。
Phrygas igitur Gallicis oneratos armis, §38.17.14sicut in acie Antiochi cecidistis, victos victores, caedetis.
したがって、ガリアの武具をまとったフリュギア人たちを、君たちは、アンティオコスの戦列において切り倒したように、敗者として切り倒すであろう、勝者である君たちが。
magis vereor, ne parum inde gloriae, quam ne nimium belli sit.
私は、戦争が過酷すぎるということよりも、そこから得られる栄光が少なすぎることをむしろ恐れている。
§38.17.15Attalus eos rex saepe fudit fugavitque.
アッタロス王は彼らをしばしば打ち破り、敗走させた。
nolite existimare beluas tantum recens captas feritatem illam silvestrem primo servare, dein, cum diu manibus humanis aluntur, mitescere, in hominum feritate mulcenda non eandem naturam esse.
捕らえられたばかりの野生の獣だけが、最初はあの森の凶暴さを保ち、やがて人間の手で長く飼育されると温厚になる、と考え、人間の凶暴性を和らげる場合にもそれと同じ性質が働かない、などと思ってはならない。
§38.17.16eosdemne hos creditis esse, qui patres eorum avique fuerunt? extorres inopia agrorum profecti domo per asperrimam Illyrici oram, Paeoniam inde et Thraeciam pugnando cum ferocissimis gentibus emensi, has terras ceperunt.
君たちは、彼らがその父親や祖父たちと同じであると信じているのか。 彼らは土地の不足によって故郷から追われ、イリュリクムの極めて険しい沿岸を進み、そこからパエオニアやトラキアを、最も獰猛な諸民族と戦いながら通り抜けて、これらの土地を手に入れたのだ。
§38.17.17duratos eos tot malis exasperatosque accepit terra, quae copia omnium rerum saginaret.
これほど多くの苦難によって鍛えられ、研ぎ澄まされた彼らを受け入れたのは、あらゆる物の豊かさで彼らを肥え太らせる土地であった。
uberrimo agro, mitissimo caelo, clementibus accolarum ingeniis omnis illa, cum qua venerant, mansuefacta est feritas.
極めて肥沃な土地、極めて穏やかな気候、温和な隣人たちの気質によって、彼らが携えてやって来たあの凶暴さはすべて飼い慣らされてしまったのだ。
§38.17.18vobis mehercule, Martiis viris, cavenda ac fugienda quam primum amoenitas est Asiae: tantum hae peregrinae voluptates ad extinguendum vigorem animorum possunt; tantum contagio disciplinae morisque accolarum valet.
わが兵士たちよ、軍神マールスの男たちである君たちにとって、アジアの快適さこそ一刻も早く警戒し、避けるべきものである。 これら異郷の快楽はそれほどまでに精神の活力を消し去る力があり、隣人たちの規律や習慣の伝染はそれほどまでに強力なのだ。
§38.17.19hoc tamen feliciter evenit, quod sicut vim adversus vos nequaquam, ita famam apud Graecos parem illi antiquae obtinent,
しかし、このことは幸いなことである。 彼らは君たちに対する武力は全く持たないが、ギリシア人たちの間では、かつて携えてやって来たあの昔の力に匹敵する名声を維持しているからである。
§38.17.20cum qua venerunt, bellique gloriam victores eandem inter socios habebitis, quam si servantis anticum specimen animorum Gallos vicissetis. ”
そして君たちは勝者として、まるでかつての気風の模範を保っているガリア人を打ち破ったかのような、それと同じ戦争の栄光を同盟国たちの間で得ることになるだろう。 」

語釈・文法注

  1. 38.17.1cum hoc hoste, tam terribili omnibus regionis eius, quia bellum gerendum erat — 前置詞 `cum`(〜と)が導く名詞句 `hoc hoste`(この敵と)の間に、関係代名詞節ではなく `quia` 節が直接割って入る離隔構文(hyperbaton)である。`tam terribili...` は `hoste` を修飾する同格的形容詞句。主節の主動詞 `adlocutus est` に直接繋がる文脈の骨格を意識して、節の境界を読み解く必要がある。
  2. 38.17.7ut ferrum non admoveas — 接続法現在第2人称単数 `admoveas` を伴う `ut` 節。ここでの第2人称は特定の相手(ローマ兵)を指すだけでなく、「一般の人々が〜しないとしても」という総称的(general)用法。`ut` は譲歩(〜だとしても)あるいは `prosternunt` の結果(〜なほどに彼らを打ちのめす)を表す。後者の解釈に基づき、「君たちが剣を当てるまでもなく(彼らは自滅する)」と訳出している。
  3. 38.17.10non tantum semina ad servandam indolem valent, quantum terrae proprietas caelique, sub quo aluntur, mutat. — 相関詞 `tantum... quantum`(〜と同じほど〜)による比較構文。`semina`(主語1)が `valent`(動詞1)するのと同様に、`terrae proprietas caelique`(主語2)が `mutat`(動詞2)するという構造。`mutat` は他動詞で、目的語は文脈上 `indolem`(本性・性質)が省略されている。土地と気候が「性質を(種以上に)変化させる」という対比を正確に読み取ることが重要である。
  4. 38.17.13insitum alienae terrae in id, quo alitur, natura vertente se, degenerat. — 主語 `insitum` は中性単数名詞的(「(異郷に)植えられたもの」)。`alienae terrae` は `insitum` にかかる与格(「異郷の土地に」)。`natura vertente se` は名詞 `natura` と分詞 `vertente` からなる絶対奪格(「自然がそれ自体を変えるにつれて」)。`in id, quo alitur` は「それが育てられるものへと」を意味し、動詞 `degenerat`(退化する)の帰結を示す。
  5. 38.17.15nolite existimare beluas tantum... mitescere, in hominum feritate mulcenda non eandem naturam esse. — 禁止命令を形成する `nolite` + 不定詞 `existimare` の構文。`existimare` の目的語として二つの対格不定詞句(Aci)が並列されている。(1) `beluas tantum... mitescere`(野生の獣だけが温厚になるということ)と、(2) `in hominum feritate mulcenda`(人間の凶暴性を和らげることにおいて)`non eandem naturam esse`(同じ性質が存在しないということ)。後者の `mulcenda` は動形容詞(gerundive)で、前置詞 `in` を伴い「〜において」という制限を表す。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §38.17.1-38.17.20. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:38.17.1-38.17.20

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。