§37.54.16pro dignitate et gloria apud omne humanum genus, quod vestrum nomen imperiumque iuxta ac deos immortales iam pridem intuetur, pugnastis.
あなた方は、不滅の神々と等しく、かなり以前からあなた方の名と帝国を仰ぎ見ている全人類における威厳と栄光のために戦ったのです。
quae parare et quaerere arduum fuit, nescio an tueri difficilius sit.
これらを手に入れ、獲得することは困難でしたが、それを守ることはひょっとするとそれ以上に難しいことかもしれません。
§37.54.17gentis vetustissimae nobilissimaeque vel fama rerum gestarum vel omni commendatione humanitatis doctrinarumque tuendam ab servitio regio libertatem suscepistis;
あなた方は、業績の名声、あるいは人間性と教養のあらゆる優れた評判によって、極めて古く極めて高貴な民族の自由を王の隷属から守ることを引き受けました。
hoc patrocinium receptae in fidem et clientelam vestram universae gentis perpetuum vos praestare decet.
あなた方の信義と保護のもとに受け入れられた民族全体に対するこの保護を、あなた方が永続的に果たすことがふさわしいのです。
§37.54.18non, quae in solo antiquo sunt, Graecae magis urbes sunt quam coloniae earum, illinc quondam profectae in Asiam;
古い土地にある都市が、かつてそこからアジアへ出発したそれらの植民都市よりも、よりギリシアの都市であるわけではありません。
nec terra mutata mutavit genus aut mores.
土地が変わったからといって、血統や習慣が変わったわけではないのです。
§37.54.19certare pio certamine cuiuslibet bonae artis ac virtutis ausi sumus cum parentibus quaeque civitas et conditoribus suis.
私たち(アジアの都市)はそれぞれ、あらゆる優れた教養と徳において、親たる都市や自らの創設者たちと敬虔な競争で競うことをあえて試みてきました。
§37.54.20adistis Graeciae, adistis Asiae urbes plerique;
あなた方の多くはギリシアの都市を訪れ、アジアの都市を訪れました。
nisi quod longius a vobis absumus, nulla vincimur alia re.
あなた方からより遠く離れているということのほかには、私たちは他のいかなる点でも劣ってはいません。
§37.54.21Massiliensis, quos, si natura insita velut ingenio terrae vinci posset, iam pridem efferassent tot indomitae circumfusae gentes, in eo honore, in ea merito dignitate audimus apud vos esse, ac si medium umbilicum Graeciae incolerent.
マッシリアの人々は、もし生まれ持った性質が土地の気質のようなものによって克服されうるものであるならば、周囲を取り囲む非常に多くの従順でない民族がとっくに彼らを野蛮化させていたでしょうが、彼らはまるでギリシアの中央に住んでいるかのように、あなた方の間でそのような名誉と、それにふさわしい尊厳のうちにあると私たちは聞いています。
§37.54.22non enim sonum modo linguae vestitumque et habitum, sed ante omnia mores et leges et ingenium sincerum integrumque a contagione accolarum servarunt.
実際、彼らは言語の響きや衣服や外見だけでなく、何よりも習慣と法律、そして隣人からの悪影響に染まることなく、純粋で完全な気質を守り抜いたのです。
§37.54.23terminus est nunc imperiivestri mons Taurus;
今やあなた方の帝国の境界はタウロス山脈です。
quidquid intra eum cardinem est, nihil longinquum vobis debet videri;
その境界の内側にあるものは、何ものもあなた方にとって遠いものと思われるべきではありません。
quo arma vestra pervenerunt, eodem ius hinc profectum perveniat.
あなた方の武器が到達したその同じ場所に、ここから出発した法が到達するようにしてください。
§37.54.24barbari, quibus pro legibus semper dominorum imperia fuerunt, quo gaudent, reges habeant;
法律の代わりに常に主人の支配を戴いてきた野蛮人たちは、彼らが喜んでいるもの、すなわち王を持てばよいでしょう。
Graeci suam fortunam, vestros animos gerunt.
ギリシア人は自らの運命を負いつつも、あなた方の精神を有しているのです。
§37.54.25domesticis quondam viribus etiam imperium amplectebantur; nunc imperium, ubi est, ibi ut sit perpetuum, optant;
かつては自らの力で支配権をも抱擁していましたが、今や支配権があるべき場所(ローマ)に永遠にとどまることを彼らは望んでいます。
libertatem vestris tueri armis satis habent, quoniam suis non possunt.
自らの武器では自由を守ることができないので、あなた方の武器でそれを守ることで満足しているのです。
§37.54.26at enim quaedam civitates cum Antiocho senserunt.
「しかし、ある諸都市はアンティオコスに味方したではないか」と(言われるかもしれません)。
et aliae prius cum Philippo, et cum Pyrrho Tarentini;
かつては他の都市がフィリッポスに、そしてタレントゥム人がピュロスに味方しました。
ne alios populos enumerem, §37.54.27Carthago libera cum suis legibus est.
他の民族を列挙するまでもなく、カルタゴは自由であり、独自の法律を持っています。
huic vestro exemplo quantum debeatis, videte, patres conscripti;
元老院議員の諸君、このあなた方自身の前例に、あなた方がどれほど従うべきかを見てください。
inducetis in animum negare Eumenis cupiditati, quod iustissimae irae vestrae negastis.
あなた方が自らの最も正当な怒りに対して拒んだこと(敵の自由を奪うこと)を、エウメネスの貪欲に対しても拒むことを、あなた方は心に決めるでしょうか。
§37.54.28Rhodii et in hoc et in omnibus bellis, quae in illa ora gessistis, quam forti fidelique vos opera adiuverimus, vestro iudicio relinquimus.
私たちロードス人が、この戦争においても、あなた方がその沿岸で戦ったすべての戦争においても、いかに勇敢かつ忠実な働きであなた方を援助してきたかは、あなた方の判断に委ねます。
nunc in pace consilium id adferimus, quod si comprobaritis, magnificentius vos victoria usos esse quam vicisse omnes existimaturi sint.
今、平和な時に、私たちは次のような助言をもたらします。 もしあなた方がそれを承認してくださるなら、あなた方が勝利したことそのものよりも、勝利をより壮麗に用いたと、すべての人がみなすことになるでしょう。
” apta magnitudini Romanae oratio visa est.
」この演説はローマの偉大さにふさわしいものと思われた。