§37.54.1grata oratio regis patribus fuit, et facile apparebat munifice omnia et propenso animo facturos.
王の演説は元老院議員たちにとって快いものであり、彼らがすべてを寛大に、かつ前向きな姿勢で行うであろうことは容易に明らかであった。
§37.54.2interposita Smyrnaeorum brevis legatio est, quia non aderat quidam Rhodiorum.
ロードス人の使節の一人が出席していなかったため、スミュルナ人の短い使節団が間に挿入された。
collaudatis egregie Smyrnaeis, quod omnia ultima pati quam se regi tradere maluissent, introducti Rhodii sunt.
スミュルナ人たちが、王に自らを明け渡すよりもあらゆる極限の状況に耐えることを選んだとして、大いに称賛された後、ロードス人たちが導入された。
§37.54.3quorum princeps legationis expositis initiis amicitiae cum populo Romano meritisque Rhodiorum Philippi prius, deinde Antiochi bello “nihil” inquit “nobis tota nostra actione,
彼らの使節団の代表は、ローマ人民との友好の端緒と、まずはフィリッポスとの戦争において、次いでアンティオコスとの戦争におけるロードス人の功績を説明した後に、こう言った。
§37.54.4patres conscripti, neque difficilius neque molestius est,
「元老院議員の諸君、私たちのすべての申し立てにおいて、我々にとって、これ以上に困難でも煩わしいことは何一つありません。
§37.54.5quam quod cum Eumene nobis disceptatio est, cum quo uno maxime regum et privatim singulis et, quod magis nos movet, publicum civitati nostrae hospitium est.
それは、エウメネスとの間に議論を持たねばならないということにほかなりません。 彼こそは、諸王の中で最も、個々の市民とも私的に、また、私たちをより動かすことには、我が国家とも公的に、友好関係を結んでいる唯一の人物なのです。
§37.54.6ceterum non animi nostri, patres conscripti, nos, sed rerum natura, quae potentissima est, disiungit, ut nos liberi etiam aliorum libertatis causam agamus, reges serva omnia et subiecta imperio suo esse velint.
しかし、元老院議員の諸君、私たちの意志ではなく、最も強力である事物の本性が私たちを隔てているのです。 すなわち、自由である私たちは他者の自由の擁護をも行うのに対し、王たちはすべてのものが奴隷状態にあり、自らの支配下に置かれることを望むという本性です。
§37.54.7utcumque tamen res sese habet, magis verecundia nostra adversus regem nobis obstat, quam ipsa disceptatio aut nobis impedita est aut vobis perplexam deliberationem praebitura videtur.
しかし、事態がいかようであれ、王に対する私たちの畏敬の念の方が、議論自体が私たちにとって困難であることや、あるいは、あなた方に複雑な審議をもたらすと思われることよりも、私たちの前に立ちはだかっているのです。
§37.54.8nam si aliter socio atque amico regi et bene merito hoc ipso in bello, de cuius praemiis agitur, honos haberi nullus posset, nisi liberas civitates in servitutem traderetis ei, esset deliberatio anceps,
というのも、もし、同盟者であり友であり、まさに恩賞が議論されているこの戦争において功績のあった王に対して、自由な諸都市を彼の奴隷状態に引き渡すことなしには、他のいかなる形でも敬意を示すことができないのであれば、審議は困難なもの(二者択一)となったでしょう。
§37.54.9ne aut regem amicum inhonoratum dimitteretis, aut decederetis instituto vestro gloriamque Philippi bello partam nunc servitute tot civitatium deformaretis;
すなわち、友である王を名誉なしに去らせるか、あるいはあなた方の基本方針から退いて、フィリッポスとの戦争で獲得した栄光を、今やこれほど多くの都市の隷属によって損なうか、という(二者択一)です。
§37.54.10sed ab hac necessitate aut gratiae in amicum minuendae aut gloriae vestrae egregie vos fortuna vindicat.
しかし、この、友人への感謝を減じるか、あるいはあなた方の栄光を損なうかという必要性から、運命はあなた方を実に見事に救い出しています。
est enim deum benignitate non gloriosa magis quam dives victoria vestra, quae vos facile isto velut aere alieno exsolvat.
神々の恵みにより、あなた方の勝利は栄光に満ちているだけでなく豊かであり、それは、いわばその『負債』からあなた方を容易に解放してくれるからです。
§37.54.11nam et Lycaonia et Phrygia utraque et Pisidia omnis et Chersonesus, quaeque circumiacent Europae, in vestra sunt potestate, §37.54.12quarum una quaelibet regi adiecta multiplicare regnum Eumenis potest, omnes vero datae maximis eum regibus aequare.
というのも、リュカオニアも、両フリュギアも、ピシディア全土も、ヘルソネソスも、そしてヨーロッパに隣接する地域も、あなた方の支配下にあり、これら(の土地)のうち、どれか一つが王に加えられるだけでも、エウメネスの王国を何倍にもすることができ、そのすべてが与えられれば、彼を最大の王たちと対等にすることができるからです。
§37.54.13licet ergo vobis et praemiis belli ditare socios et non decedere instituto vestro et meminisse, quem titulum praetenderitis prius adversus Philippum, nunc adversus Antiochum belli, §37.54.14quid feceritis Philippo victo, quid nunc a vobis, non magis quia fecistis, quam quia id vos facere decet, §37.54.15desideretur atque expectetur.
したがって、あなた方は、戦争の恩賞によって同盟者たちを豊かにすること、かつ自らの基本方針から退かないこと、そして、かつてはフィリッポスに対して、今はアンティオコスに対して、戦争のどのような大義名分を掲げたか、フィリッポスを破った後に何をしたか、そして今やあなた方から何が――単にそうした過去の実績があるからというだけでなく、それ以上に、そうすることがあなた方にふさわしいからこそ――求められ、期待されているかを記憶しておくことが可能なのです。
alia enim aliis et honesta et probabilis est causa armorum;
実際、武器をとる理由は人によってそれぞれ異なり、それぞれ名誉ある、またもっともらしい理由があります。
illi agrum, hi vicos, hi oppida, hi portus oramque aliquam maris ut possideant;
ある者は土地を、ある者は村を、ある者は町を、ある者は港や海のどこかの沿岸を領有せんがためです。
vos nec cupistis haec antequam haberetis, nec nunc, cum orbis terrarum in dicione vestra sit, cupere potestis.
しかし、あなた方は、これらを所有する前にも望まなかったし、今や世界があなた方の支配下にあるからといって、望むこともできないのです。 」