Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §36.7.1-36.7.21

ハンニバルの対ローマ大戦略の提言

1287 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ハンニバルは会議で発言を求められ、小規模なギリシア諸都市の打診ではなくマケドニア王フィリッポスを同盟に引き入れるべきだと提言し、さらにイタリア本土への脅威を伴う包括的な対ローマ戦略を王に提示する。

§36.7.1cum circa hanc fere consultationem disceptatio omnis verteretur, Hannibal nominatim interrogatus sententiam in universi belli cogitationem regem atque eos, qui aderant, tali oratione avertit.
議論のすべてがほぼこの協議をめぐって展開していたとき、特に指名されて意見を求められたハンニバルは、次のような演説によって、王とその場にいた者たちの関心を戦争全体の構想へと向けさせた。
§36.7.2“si, ex quo traiecimus in Graeciam, adhibitus essem in consilium, cum de Euboea deque Achaeis et de Boeotia agebatur, eandem sententiam dixissem, quam hodie, cum de Thessalis agitur, dicam.
「もし、私たちがギリシアに渡って以来、エウボイアやアカイア人、またボイオティアについて議論されていたときに、私が会議に招かれていたならば、私は、今日テッサリア人について議論されているときに述べるであろう意見と全く同じ意見を述べたことでしょう。
§36.7.3ante omnia Philippum et Macedonas in societatem belli quacumque ratione censeo deducendos esse.
何よりもまず、フィリッポスとマケドニア人をいかなる手段を使ってでも戦争の同盟に引き入れるべきであると私は考えます。
§36.7.4nam quod ad Euboeam Boeotosque et Thessalos attinet, cui dubium est, quin, ut quibus nullae suae vires sint, praesentibus adulando semper, quem metum in consilio habeant, eodem ad impetrandam veniam utantur,
というのも、エウボイアやボイオティア人、またテッサリア人に関する限り、彼らには独自の軍事力が全くないがゆえに、常にその場にいる者をへつらい、その時々の会議で抱いているまさにその恐怖を、許しを得るために利用することは、誰にとっても疑いの余地がないからです。
§36.7.5simul ac Romanum exercitum in Graecia viderint, ad consuetum imperium se avertant, nec iis noxiae futurum sit, quod, cum Romani procul abessent, vim tuam praesentis exercitusque tui experiri noluerint?
彼らがギリシアにローマ軍を見るやいなや、彼らは慣れ親しんだ支配へと逆戻りし、ローマ人が遠くに離れていた間、目の前にいるあなたの力とあなたの軍隊の力を試すことを望まなかったということが、彼らにとって不利益にならないであろうということも(誰に疑いがあるでしょうか)。
§36.7.6quanto igitur prius potiusque est Philippum nobis coniungere quam hos? cui, si semel in causam descenderit, nihil integri futurum sit, quique eas vires adferat, quae non accessio tantum ad Romanum esse bellum, sed per se ipsae nuper sustinere potuerint Romanos.
したがって、これらの人々よりも、フィリッポスを私たちに結びつけることの方が、どれほど先決であり、また望ましいことでしょうか。 彼にとっては、一度この大義に身を投じたならば、中立の余地は全くなくなるでしょうし、また彼は、ローマ人との戦争における単なる付け足しにとどまらず、それ自体で最近ローマ人を支え得たほどの軍事力をもたらすのですから。
§36.7.7hoc ego adiuncto — absit verbo invidia — qui dubitare de eventu possim, cum, quibus adversus Philippum valuerint Romani, iis nunc fore videam, ut ipsi oppugnentur?
この者が加わったならば――私の言葉に不遜がありませんように――、私はどうして結果を疑うことができるでしょうか。 ローマ人がフィリッポスに対して優位に立つために用いたまさにその手段によって、今や彼ら自身が攻撃されることになると私が目にしているのですから。
§36.7.8Aetoli, qui Philippum, quod inter omnes constat, vicerunt, cum Philippo adversus Romanos pugnabunt;
皆に知られているように、フィリッポスを打ち破ったアイトリア人が、フィリッポスと共にローマ人と戦うことになるのです。
§36.7.9Amynander atque Athamanum gens, quorum secundum Aetolos plurima fuit opera in eo bello, nobiscum stabunt;
そしてアミュナンドロスとアタマニア人の民族も、彼らのその戦争における貢献はアイトリア人に次ぐものでしたが、私たちと共に立つでしょう。
§36.7.10Philippus tum te quieto totam molem sustinebat belli;
あの時、フィリッポスはあなたが静観している中で戦争の全重圧を支えていました。
nunc duo maximi reges Asiae Europaeque viribus adversus unum populum, ut meam utramque fortunam taceam, patrum certe aetate ne uni quidem Epirotarum regi parem — qui quid tandem erat vobiscum comparatus? — geretis bellum.
今や、アジアとヨーロッパの二人の最も強大な王が、自らの軍事力をもって、たった一つの国民に対して――私のこれまでの二つの境遇については黙っているとしても、父たちの時代にはエピロスの一人の王にさえ到底及ばなかった国民であり、その王にしてもあなた方と比較すれば一体何者であったでしょうか――戦争を遂行することになるのです。
§36.7.11quae igitur res mihi fiduciam praebet coniungi nobis Philippum posse? una, communis utilitas, quae societatis maximum vinculum est;
では、フィリッポスが私たちに結びつき得るという確信を私に与えるものは何でしょうか。 第一に、同盟の最大の絆である共通の利益。
altera, §36.7.12auctores vos Aetoli.
第二に、アイトリア人の皆さん、保証人としてのあなた方です。
vester enim legatus hic Thoas inter cetera, quae ad exciendum in Graeciam Antiochum dicere est solitus, ante omnia hoc semper adfirmavit, fremere Philippum et aegre pati sub specie pacis leges servitutis sibi impositas.
というのも、あなた方の使節であるこのトアスは、ギリシアにアンティオコスを招き寄せるために日常的に語っていた他の事柄の中で、何よりもまず次のことを常に断言していたからです。 すなわち、フィリッポスは不満を募らせており、平和という見せかけの下で自分に課された隷属の条件を、耐え難く思っている、と。
§36.7.13ille quidem ferae bestiae vinctae aut clausae et refringere claustra cupienti regis iram verbis aequabat.
彼は実に、王の怒りを、縛られるか閉じ込められて檻を壊して出ようと熱望している野生の猛獣に言葉でなぞらえていました。
cuius si talis animus est, solvamus nos eius vincula et claustra refringamus, ut erumpere diu coercitam iram in hostes communes possit.
もし彼の心がそのようなものであるならば、私たちは彼の鎖を解き、檻を壊してやりましょう。 そうすれば、長く抑え込まれていた彼の怒りが、共通の敵に向かって噴出することができるでしょう。
§36.7.14quod si nihil eum legatio nostra moverit, at nos, quoniam nobis eum adiungere non possumus, ne hostibus nostris ille adiungi possit, caveamus.
しかし、もし私たちの使節が彼を全く動かさなかったとしても、私たちは、彼を味方に引き入れることができない以上、彼が私たちの敵の味方に加わることがないように、少なくとも警戒しなければなりません。
§36.7.15Seleucus filius tuus Lysimachiae est;
あなたの息子セレウコスはリュシマキアにいます。
qui si eo exercitu, quem secum habet, per Thraciam proxima Macedoniae coeperit depopulari, facile ab auxilio ferendo Romanis Philippum ad sua potissimum tuenda avertet.
もし彼が、自らが率いる軍隊をもって、トラキアを経てマケドニアに隣接する地域を略奪し始めるならば、フィリッポスがローマ人に援助を与えるのを容易に妨げ、何よりも自分の領土を守る方へと彼の関心をそらすでしょう。
§36.7.16de Philippo meam sententiam habes;
フィリッポスに関する私の意見は以上の通りです。
de ratione universi belli quid sentirem, iam ab initio non ignorasti.
戦争全体の進め方について私がどのように考えていたかについては、すでに当初からご存じでした。
quod si tum auditus forem, non in Euboea Chalcidem captam et castellum Euripi expugnatum Romani, sed Etruriam Ligurumque et Galliae Cisalpinae oram bello ardere, et, qui maximus iis terror est, Hannibalem in Italia esse audirent.
もしあの時、私の意見に耳が傾けられていたならば、ローマ人が耳にするのは、エウボイアでカルキスが占領されたことやエウリポスの砦が攻略されたことではなく、エトルリアやリグリア人、またガリア・キサルピナの沿岸部が戦争で燃え上がっており、彼らにとって最大の恐怖であるハンニバルがイタリアにいるということだったでしょう。
§36.7.17nunc quoque accersas censeo omnis navalis terrestrisque copias;
今からでも、私はすべての海軍力および陸軍力を召集すべきだと考えます。
sequantur classem onerariae cum commeatibus;
輸送船に兵糧を積んで艦隊に従わせるべきです。
nam hic sicut ad belli munera pauci sumus, sic nimis multi pro inopia commeatum.
なぜなら、ここでは私たちは、戦争の任務に対しては少なすぎる一方で、兵糧の不足に対してはあまりにも多すぎるからです。
§36.7.18cum omnis tuas contraxeris vires, divisa classe partem Corcyrae in statione habebis,
あなたがすべての軍事力を集結させたとき、艦隊を分割し、その一部をコルキュラに駐留させ、ローマ人にとって通過が自由で安全なものとならないようにし、また一部をサルディニアやアフリカに面するイタリアの沿岸へと派遣すべきです。
§36.7.19ne transitus Romanis liber ac tutus pateat, partem ad litus Italiae, quod Sardiniam Africamque spectat, traicies; ipse cum omnibus terrestribus copiis in Bullinum agrum procedes;
あなた自身はすべての陸上部隊を率いてブッリス地方へと進軍するのです。
§36.7.20inde Graeciae praesidebis, et speciem Romanis traiecturum te praebens et, si res poposcerit, traiecturus.
そこからあなたはギリシアを保護し、ローマ人に対しては自分が渡海しようとしているかのような姿を示し、また状況が要求するならば、実際に渡海するのです。
haec suadeo, qui ut non omnis peritissimus sim belli, cum Romanis certe bellare bonis malisque meis didici.
これらのことを私は勧めます。 私は、戦争のすべてにおいて最も熟達しているわけではないにしても、自身の成功と失敗を通じて、少なくともローマ人と戦うことは学んできた者なのです。
§36.7.21in quae consilium dedi, in eadem nec infidelem nec segnem operam polliceor.
私が助言を与えたこれらの事柄において、私は不誠実でも怠惰でもない働きを約束いたします。
dii approbent eam sententiam, quae tibi optima visa fuerit.
神々が、あなたにとって最善と思われるその決定を承認してくださいますように。

語釈・文法注

  1. §36.7.4ut quibus nullae suae vires sint — 関係代名詞 `quibus` に `ut` が先行する `ut qui` 構文で、主節の主語(ここではエウボイア人、ボイオティア人、テッサリア人)について「彼らには独自の力がないのだから」と、因果的な理由を提示している。動詞 `sint` はこの構成において必然的に接続法となる。
  2. §36.7.5iis noxiae futurum sit — `iis`(彼らにとって:指示与格)と `noxiae`(害、不利益:目的の与格)を組み合わせた「二重与格」の構文。`futurum sit` は `cui dubium est quin`(〜であることを誰が疑おうか)に導かれる接続法。
  3. §36.7.7absit verbo invidia — 願望を表す接続法現在 `absit` を用いた慣用表現。「(私の)言葉に不遜・妬み(神々の怒りや反感)が遠ざかりますように」、転じて「お言葉ですが、大言壮語をお許しいただけるならば」という意味で、不吉や傲慢を避けるための控えめな挿入句として使われている。
  4. §36.7.10ut meam utramque fortunam taceam — 譲歩または目的の接続法(〜については黙っているとしても)で、文脈的にはハンニバルがかつてカルタゴの全権将軍として栄光を極めた状態と、現在の亡命者という「二つの境遇(運命)」を指す。
  5. §36.7.20qui ut non omnis peritissimus sim belli — 関係代名詞 `qui`(先行詞は主節の `ego`)に譲歩の接続詞 `ut` と接続法 `sim` が続く。「私は、戦争のすべてにおいて最も熟達しているわけではないにしても」という譲歩節を形成している。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §36.7.1-36.7.21. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:36.7.1-36.7.21

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。