Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §36.17.1-36.17.16

アキリウスによるカトらの派遣と兵士への演説

1297 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

執政官はカトとフラックスをアエトリア人の砦へ派遣した後、兵士たちに演説し、マケドニア戦争の経験を引き合いに出しながら、アンティオコス3世とその軍勢の弱さを指摘して奮起を促す。

§36.17.1consul postquam insessa superiora loca ab Aetolis vidit, M. Porcium Catonem et L. Valerium Flaccum consularis legatos cum binis milibus delectorum peditum ad castella Aetolorum, Flaccum in Rhoduntiam et Tichiunta, Catonem in Callidromum mittit.
執政官は、アエトリア人によって高地が占拠されたのを見ると、元執政官のレガトゥスであるマルクス・ポルキウス・カトとルキウス・ウァレリウス・フラックスを、それぞれ二千人の精選された歩兵とともにアエトリア人の砦へと送り、フラックスをロドゥンティアとティキウスへ、カトをカッリドロモンへと派遣した。
§36.17.2ipse, priusquam ad hostem copias admoveret, vocatos in contionem milites paucis est adlocutus.
彼自身は、敵へ軍を進める前に、集会に召集した兵士たちに次のように簡潔に語りかけた。
“plerosque omnium ordinum, milites, inter vos esse video, qui in hac eadem provincia T. Quincti ductu auspicioque militaveritis.
「兵士たちよ、諸君の中に、この同じ属州においてティトゥス・クィンクティウスの指揮と鳥占権のもとで従軍した、あらゆる階級の者の大部分がいるのが私には見える。
§36.17.3Macedonico bello inexsuperabilior saltus ad amnem Aoum fuit quam hic;
マケドニア戦争において、アオウス川沿いの隘路はここよりも克服困難であった。
§36.17.4quippe portae sunt hae, et unus inter duo maria clausis omnibus velut naturalis transitus est;
なぜなら、ここは『門』であり、すべての場所が閉ざされている中で、二つの海の間の唯一の、いわば自然の通路だからである。
munitiones et locis opportunioribus tunc fuerunt et validiores impositae;
防御工事は当時、より有利な場所に施されており、より強固なものが設置されていた。
exercitus hostium ille et numero maior et militum genere aliquanto melior;
あの敵の軍勢は数においてもより多く、兵士の質においてもかなり優れていた。
§36.17.5quippe illic Macedones Thracesque et Illyrii erant, ferocissimae omnes gentes, hic Syri et Asiatici Graeci sunt, vilissima genera hominum et servituti nata;
なぜなら、あそこには極めて獰猛な部族であるマケドニア人、トラキア人、イリュリア人がいたが、ここには最も卑しい人間の人種であって隷属するために生まれたシリア人とアジアのギリシア人がいるからである。
§36.17.6rex ille bellicosissimus et exercitatus iam inde ab iuventa finitimis Thracum atque Illyriorum et circa omnium accolarum bellis, hic, ut aliam omnem vitam sileam,
あちらの王は極めて好戦的であり、若い頃からずっと近隣のトラキア人やイリュリア人、および周囲のすべての隣国との戦争によって鍛え上げられていた。
§36.17.7is est, qui cum ad inferendum populo Romano bellum ex Asia in Europam transisset, nihil memorabilius toto tempore hibernorum gesserit, quam quod amoris causa ex domo privata et obscuri etiam inter popularis generis uxorem duxit, et novus maritus, §36.17.8velut saginatus nuptialibus cenis, ad pugnam processit.
しかしこちらの王は――彼の他のすべての生涯については沈黙するとしても―― ローマ人民に戦争を仕掛けるためにアジアからヨーロッパへ渡ってきたというのに、冬営の全期間中、ただ愛ゆえに、私的な家系から、かつ同胞の間でも身分の低い家柄の妻を娶ること以上に記憶に値することを何一つ行わず、そして新婚の夫として、まるで婚礼の宴会で肥え太らされたかのように、戦闘へと進み出た、そのような人物である。
summa virium speique eius in Aetolis fuit, gente vanissima et ingratissima, ut vos prius experti estis, nunc Antiochus experitur.
彼の全兵力と希望はアエトリア人にかかっていたが、彼らは諸君がかつて経験した通り、また今はアンティオコスが経験している通り、極めて虚しく恩知らずな民族である。
§36.17.9nam nec venerunt frequentes, nec contineri in castris potuerunt, et in seditione ipsi inter sese sunt, et, cum Hypatam tuendam Heracleamque depoposcissent, neutram tutati refugerunt in iuga montium, pars Heracleae incluserunt sese.
というのも、彼らは大勢でやって来たわけでもなく、陣営内にとどまることもできず、また彼ら自身の間で不和に陥っており、そして守るべきヒュパタとヘラクレア(の守備)を要求したというのに、どちらも守ることなく山々の尾根へと逃げ去り、一部の者はヘラクレアに閉じこもったからである。
§36.17.10rex ipse confessus nusquam aequo campo non modo congredi se ad pugnam audere, sed ne castra quidem in aperto ponere, relicta omni ante se regione ea, quam se nobis ac Philippo ademisse gloriabatur, condidit se intra rupes, ne ante fauces quidem saltus,
王自身も、平地においては決して戦闘のために相まみえる勇気がないばかりか、開けた場所に陣を張る勇気さえないことを認め、かつて我々とフィリッポスから奪い取ったと自慢していた、自らの前方に広がる全地域を放棄して、岩壁の間に身を隠した。
§36.17.11ut quondam Lacedaemonios fama est, sed intra penitus retractis castris;
隘路の入り口の手前にさえ陣を張らず、かつてスパルタ兵がそうしたと伝えられているようにではなく、陣営をさらに奥深くへと後退させたのである。
quod quantum interest ad timorem ostendendum, an muris urbis alicuius obsidendum sese incluserit?
このことは、恐れを示すという点において、自らをどこかの都市の城壁の中に包囲されるために閉じ込めたことと、どれほどの違いがあるだろうか。
§36.17.12sed neque Antiochum tuebuntur angustiae, nec Aetolos vertices illi, quos ceperunt.
しかし、アンティオコスをこの狭隘な地形が守ることはなく、彼らが占領したあの山頂がアエトリア人たちを守ることもない。
satis undique provisum atque praecautum est, ne quid adversus vos in pugna praeter hostis esset.
戦闘において、敵以外に諸君に対抗するものが何もないように、あらゆる方向で十分な対策と予防措置が講じられている。
§36.17.13illud proponere animo vestro debetis, non vos pro Graeciae libertate tantum dimicare, quamquam is quoque egregius titulus esset, liberatam a Philippo ante nunc ab Aetolis et ab Antiocho liberare, neque ea tantum in praemium vestrum cessura,
諸君は心に次のことを銘記すべきである。 諸君は単にギリシアの自由のために戦っているのではないと。 ――もっとも、かつてフィリッポスから解放されたギリシアを、今度はアエトリア人とアンティオコスから解放することもまた、極めて輝かしい名誉であろうが。 ――また、諸君の報酬として帰するものは、以下のものだけではないと。
§36.17.14quae nunc in regiis castris sunt, sed illum quoque omnem apparatum, qui in dies ab Epheso expectatur, praedae futurum, Asiam deinde Syriamque et omnia usque ad ortum solis ditissima regna Romano imperio aperturos.
今や王の陣営にあるものだけでなく、エフェソスから日々期待されているあのすべての装備もまた戦利品となるであろうし、さらには諸君が、アジア、そしてシリア、さらには日の上る方に至るまでのすべての極めて豊かな王国を、ローマの支配のために開くことになるであろうと。
§36.17.15quid deinde aberit, quin ab Gadibus ad mare rubrum Oceano finis terminemus, qui orbem terrarum amplexu finit, et omne humanum genus secundum deos nomen Romanum veneretur?
そのとき、我々がガデスから紅海に至るまで、大世界を抱擁して取り囲む大洋をもって境界を定め、全人類が神々に次いでローマの名を崇めるようになるまでに、いったい何の妨げがあるだろうか。
§36.17.16in haec tanta praemia dignos parate animos, ut crastino die bene iuvantibus diis acie decernamus.
これらの大いなる報酬にふさわしい覚悟を整えよ。 明日、神々が豊かに助けてくださる中で、戦列を整えて決戦に臨むことができるように。

語釈・文法注

  1. 36.17.1consularis legatos — consularis は対格複数形 consulares の古い(あるいは詩的な)表記。consularis legatus は「元執政官(コンスル経験者)の使節(レガトゥス)」を意味し、執政官経験者という高いステータスを持つ人物が使節として従軍していることを示す。
  2. 36.17.2militaveritis — 関係節内の接続法完了。先行詞 plerosque omnium ordinum の特性(そのような人々である、というニュアンス)を表す特性の関係節、あるいは「〜した人たちだから」という理由を表す叙述的用法。
  3. 36.17.8saginatus nuptialibus cenis — 分詞 saginatus(太らされた、肥育された)は本来家畜に対して使われる言葉であり、50代のアンティオコス3世がハルキスで若い娘と贅沢な結婚披露宴に溺れ、軍事的な準備を怠っていたことを嘲笑する、執政官の辛辣なユーモアを反映している。
  4. 36.17.14aperturos — aperturos (esse) は、debetis(36.17.13)に依存する対格不定詞構文(未来能動不定詞)の一部。主語は前文から補われる対格の vos であり、「諸君が〜を切り開くことになるだろう」という確信を述べる。
  5. 36.17.15quid deinde aberit, quin — 非人称の absum(欠けている、遠く離れている)を伴う quin 節。「〜するまでに、何が不足しているだろうか(いや、何も不足していない)」という反語的な表現で、「我々が〜するのを妨げるものは何もない」「当然〜することになる」という意味を表す。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §36.17.1-36.17.16. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:36.17.1-36.17.16

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。