Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §35.42.1-35.42.14

アンティオコスの出征遅延とハニバル排斥の謀議

1271 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

アンティオコス王はギリシア遠征への準備を進める中、アジアの都市の抵抗やハニバルの処遇に関する熟考で引き留められる。アイトリア人のトアスは、ハニバルの功績や野心が王の権威を脅かすと主張し、彼に大きな指揮権を与えないよう王を説得する。

§35.42.1intentis in apparatum novi belli Romanis ne ab Antiocho quidem cessabatur.
ローマ人たちが新しい戦争の準備に没頭している間、アンティオコス側でもいささかも怠られてはいなかった。
§35.42.2tres eum civitates tenebant, Zmyrna et Alexandria Troas et Lampsacus, quas neque vi expugnare ad eam diem poterat neque condicionibus in amicitiam perlicere, neque ab tergo relinquere traiciens ipse in Europam volebat.
三つの都市、すなわちスミュルナ、アレクサンドリア・トロアス、およびランプサコスが彼を引き留めていた。 彼はその日まで、これらを武力で攻略することも、条件によって友好関係に誘い込むこともできず、また自身がヨーロッパへ渡るにあたって背後に残しておくことも望まなかった。
§35.42.3tenuit eum et de Hannibale deliberatio.
ハニバルに関する熟考も彼を引き留めていた。
et primo naves apertae, quas cum eo missurus in Africam fuerat, §35.42.4moratae sunt;
そして最初、彼とともにアフリカへ派遣するはずであった無甲板船が、遅れを生じさせていた。
deinde, an omnino mittendus esset, consultatio mota est, maxime a Thoante Aetolo, qui omnibus in Graecia tumultu completis Demetriadem adferebat in potestate esse et, §35.42.5quibus mendaciis de rege, multiplicando verbis copias eius, erexerat multorum in Graecia animos, isdem et regis spem inflabat: omnium votis eum accersi, concursum ad littora futurum, unde classem regiam prospexissent.
その後、そもそも彼を派遣すべきかどうかの議論が、特にアイトリア人のトアスによって提起された。 彼はギリシアの至る所を混乱に陥れた上で、デメトリアスが支配下にあると報告し、王について語った嘘、すなわち言葉によってその軍勢を誇張したもので、ギリシアの多くの人々の心を沸き立たせたのと同じ嘘によって、王の希望をも膨らませていた。 すなわち、すべての人の願いによって彼が招かれており、王の艦隊を遠望した海岸には人々が殺到するだろう、と。
§35.42.6hic idem ausus de Hannibale est movere sententiam prope iam certam regis.
この同じ男が、ハニバルに関する王のほぼ確定していた決意を動かそうと試みた。
nam neque dimittendam partem navium a classe regia censebat, §35.42.7neque, si mittendae naves forent, minus quemquam ei classi quam Hannibalem praeficiendum:
というのも、彼は王の艦隊から船の一部を分遣すべきではないと考えており、また、もし船を派遣せねばならないとしても、ハニバルほどその艦隊の指揮官にふさわしくない者はいないと考えていたからである。
§35.42.8exulem illum et Poenum esse, cui mille in dies nova consilia vel fortuna sua vel ingenium possit facere,
彼は亡命者であり、カルタゴ人であって、自身の境遇や性質によって、日に千もの新しい計略を抱きかねない。
§35.42.9et ipsam eam gloriam belli, qua velut dote Hannibal concilietur, nimiam in praefecto regio esse.
また、ハニバルの持参金とも言うべきあの戦争の名声そのものも、王の部下としては過大である。
regem conspici, regem unum ducem, unum imperatorem videri debere.
王こそが注目され、王一人が指導者、一人が総司令官と見なされるべきである。
§35.42.10si classem, si exercitum amittat Hannibal, idem damni fore, ac si per alium ducem amittantur;
もしハニバルが艦隊や軍勢を失えば、その損失は他の将軍によって失われる場合と同じであろう。
§35.42.11si quid prospere eveniat, Hannibalis eam, non Antiochi gloriam fore;
もし何かが成功すれば、それはハニバルの名声となり、アンティオコスのものにはならない。
si vero universo bello vincendi Romanos fortuna detur, quam spem esse sub rege victurum Hannibalem, uni subiectum,
さらに、もし戦争全体でローマ人に勝利する好機が与えられた場合、一人の人間に臣従して王の下でハニバルが生きるなどという、いかなる希望があるだろうか、祖国にさえほとんど耐えられなかった男が?
§35.42.12qui patriam prope non tulerit? non ita se a iuventa eum gessisse, spe animoque complexum orbis terrarum imperium, ut in senectute dominum laturus videatur.
彼は若い頃から、希望と気概において世界帝国の支配を抱いて生きてきたのであり、老境に至って主人を容認するように思われるはずがない。
§35.42.13nihil opus esse regi duce Hannibale; comite et consiliario eodem ad bellum uti posse.
王には将軍としてのハニバルはまったく必要なく、彼を戦争のための同伴者および助言者として用いることはできる。
§35.42.14modicum fructum ex ingenio tali neque gravem neque inutilem fore; si summa petantur, et dantem et accipientem praegravatura.
そのような才能から得られる適度な果実は、重荷にもならず無益でもないが、もし極限が求められるなら、与える者も受け取る者をも押し潰すことになるだろう。

語釈・文法注

  1. §35.42.1intentis... Romanis — 奪格絶対句。Romanis を論理的主語とし、過去分詞 intentis がこれに性・数・格で一致している。
  2. §35.42.1ne ab Antiocho quidem cessabatur — 自動詞 cesso の非人称受動態。直訳すると「アンティオコスによってすらも怠られてはいなかった」となり、アンティオコス自身も戦争準備の手を緩めていなかったことを表す。
  3. §35.42.3naves apertae... moratae sunt — 文法的な離隔(hyperbaton)。主語である naves apertae とその関係節に続く主動詞 moratae sunt が、章・節の境界を跨いで §35.42.4 の冒頭に配置されている。
  4. §35.42.7minus quemquam ei classi quam Hannibalem praeficiendum — 間接話法における対格不定詞構文(praeficiendum [esse])。"minus quemquam... quam Hannibalem" は直訳すると「ハニバルより劣って誰かがその艦隊に任命されるべきである」となり、全体として「ハニバルほどその艦隊の指揮官にふさわしくない(任命されるべきではない)者はいない」という意味になる。
  5. §35.42.11quam spem esse sub rege victurum Hannibalem — 間接話法の中の修辞疑問文。直接話法での疑問文が、間接話法において対格と未来不定詞(victurum [esse])の形を取っている。
  6. §35.42.13nihil opus esse regi duce Hannibale — 非人称表現 opus esse は、必要とするものを奪格(duce Hannibale)で、必要とする人を与格(regi)で表す。nihil は副詞的に否定を強める。
  7. §35.42.14dantem et accipientem praegravatura — 間接話法における未来不定詞(praegravatura [esse])。主語は中性複数(summa)であり、dantem と accipientem はそれぞれ現在分詞の対格で「与える者」と「受け取る者」を指す名詞的用法。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §35.42.1-35.42.14. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:35.42.1-35.42.14

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。