Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §34.7.1-34.7.15

女性の装飾規制の不当性を説くウァレリウス

1174 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ルキウス・ウァレリウスは、男性の衣服や財産の規則と比較しつつ、女性が衣服や装飾品を制限されることの不当性と、法律ではなく夫や父親の裁量を重んじるべきであることを主張して演説を締めくくる。

§34.7.1omnes alii ordines, omnes homines mutationem in meliorem statum rei publicae sentient: ad coniuges tantum nostras pacis et tranquillitatis publicae fructus non perveniet?
他のすべての身分、すべての人が、国家がより良い状態へと変化したことを実感するだろう。 私たちの妻たちにだけは、平和と公の平穏の果実が届かないというのだろうか。
§34.7.2purpura viri utemur, praetextati in magistratibus, in sacerdotiis; liberi nostri praetextis purpura togis utentur;
私たち男性は、政務官職や神官職において、紫の縁取りのある衣服を着用し、私たちの子供たちは、紫で縁取られたトガを着用するだろう。
magistratibus in coloniis municipiisque, hic Romae infimo generi, magistris vicorum, togae praetextae habendae ius permittemus,
植民市や自治市の政務官たち、そしてここローマにおいては、最下層の者たちである街区の世話役にさえ、縁取りのあるトガを保持する権利を私たちは認めるのである。
§34.7.3nec ut vivi solum habeant † tantum insigne, sed etiam ut cum eo crementur mortui: feminis dumtaxat purpurae usu interdicemus? et, cum tibi viro liceat purpura in vestem stragulam uti, matrem familiae tuam purpureum amiculum habere non sines, et equus tuus speciosius instratus erit quam uxor vestita?
生きている間だけその目印を持つためではなく、死者がそれとともに火葬されるためにも[認めるのである]。 女性にだけは、紫色の使用を禁止するというのか。 そして、男性であるあなたには、敷布に紫色を使うことが許されているというのに、あなたの一家の主婦が紫色の外套を羽織ることは許さず、あなたの馬のほうが、着飾った妻よりも華麗に馬具を施されるというのか。
§34.7.4sed in purpura, quae teritur absumitur, iniustam quidem, sed aliquam tamen causam tenacitatis video;
しかし、擦り切れて消耗してしまう紫色については、不当ではあるものの、出しおしみをする何らかの理由は見いだせる。
in auro vero, in quo praeter manupretium nihil intertrimenti fit, quae malignitas est? praesidium potius in eo est et ad privatos et ad publicos usus,
だが、加工賃を除けば何の減少も生じない金については、一体どのような吝嗇があるというのか。 むしろ金の中には、私的な用途のためにも、公的な用途のためにも、頼るべき蓄えが存在するのである。
§34.7.5sicut experti estis.
あなたがたが身をもって経験した通りである。
nullam aemulationem inter se singularum, quoniam nulla haberet, esse aiebat.
[カトは]個々の女性たちの間には、誰も持っていないのだから嫉妬(張り合い)はない、と言っていた。
at hercule universis dolor et indignatio est,
しかし、ヘラクレスにかけて、彼女たち全員にとって、それは苦痛であり憤慨の種なのである。
§34.7.6cum sociorum Latini nominis uxoribus vident ea concessa ornamenta, quae sibi adempta sint, cum insignis eas esse auro et purpura, cum illas vehi per urbem, se pedibus sequi, tamquam in illarum civitatibus, non in sua imperium sit.
自分たちから奪われたあの装飾品が、ラティウム名の同盟者たちの妻たちに認められているのを目にするとき、彼女たちが金と紫で着飾り、車に乗って市内を通り過ぎるのに、自分たちは徒歩でその後に従わねばならないのを目にするとき。 まるで、支配権が自分たちの国家にあるのではなく、彼女たちの都市国家にあるかのようではないか。
§34.7.7virorum hoc animos vulnerare posset;
このことは男性たちの心をも傷つけうるものである。
quid muliercularum censetis, quas etiam parva movent?
些細なことにさえ心を動かされる、か弱い女性たちの場合は、どうであると思うか。
§34.7.8non magistratus nec sacerdotia nec triumphi nec insignia nec dona aut spolia bellica iis contingere possunt;
彼女たちには、政務官職も、神官職も、凱旋式も、名誉の印も、戦争の贈り物や戦利品も、与えられることはない。
§34.7.9munditiae et ornatus et cultus, haec feminarum insignia sunt, his gaudent et gloriantur, hunc mundum muliebrem appellarunt maiores nostri.
身だしなみ、装飾、そして装い。 これらこそが女性たちの名誉の印であり、彼女たちはこれらを喜び、これらを誇りとする。 私たちの先祖は、これを「女性の装飾(ムンドゥス・ムリエブリス)」と呼んだのである。
§34.7.10quid aliud in luctu quam purpuram atque aurum deponunt? quid, cum eluxerunt, sumunt? quid in gratulationibus supplicationibusque nisi excellentiorem ornatum adiciunt?
喪中において、彼女たちは紫と金以外に何を脱ぎ捨てるというのか。 喪が明けたとき、彼女たちは何を身にまとうというのか。 祝賀や感謝の祈りの日に、よりいっそう華麗な装いをして着飾ること以外に、彼女たちが何をするというのか。
§34.7.11scilicet, si legem Oppiam abrogaritis, non vestri arbitrii erit, si quid eius vetare volueritis, quod nunc lex vetat;
言うまでもなく、もしあなたがたがオッピウス法を廃止したならば、現在法律が禁止していることのうち、何かを禁止したいと望むときに、それがあなたがたの裁量に委ねられないとでもいうのだろうか。
§34.7.12minus filiae, uxores, sorores etiam quibusdam in manu erunt;
娘たちや妻たち、さらにはある人々にとっては姉妹たちさえも、手厚い支配の下から外れることが多くなるというのか。
— numquam salvis suis exuitur servitus muliebris;
身内の男たちが健在である限り、女性たちの従属状態が解かれることは決してない。
et ipsae libertatem, quam viduitas et orbitas facit, detestantur.
彼女たち自身、未亡人や身寄りのない境遇がもたらす自由など、忌み嫌っているのである。
§34.7.13in vestro arbitrio suum ornatum quam in legis malunt esse;
彼女たちは、自分たちの装飾が法律の制限を受けるよりも、あなたがたの裁量に委ねられることを望んでいる。
et vos in manu et tutela, non in servitio debetis habere eas et malle patres vos aut viros quam dominos dici.
そしてあなたがたも、彼女たちを隷属性の下に置くのではなく、支配権と後見の下に置くべきであり、主人と呼ばれるよりは父親や夫と呼ばれることを好むべきである。
§34.7.14invidiosis nominibus utebatur modo consul seditionem muliebrem et secessionem appellando.
先ほど執政官は、[彼女たちの抗議を]女性の反乱や離脱と呼ぶことで、悪意に満ちた言葉を用いていた。
id enim periculum est, ne Sacrum montem, sicut quondam irata plebs, aut Aventinum capiant; —
かつて怒った平民たちがしたように、彼女たちが聖山やアウェンティヌスの丘を占拠する危険でもあるというのだろうか。
§34.7.15patiendum huic infirmitati est, quodcumque vos censueritis.
この弱い者たちは、あなたがたが決定するいかなることも耐え忍ばねばならない。
quo plus potestis, eo moderatius imperio uti debetis.
あなたがたの権力が大きければ大きいほど、それだけ穏健に支配権を行使すべきなのである。

語釈・文法注

  1. §34.7.2infimo generi, magistris vicorum — `infimo generi`(最下層の者たちに)は `magistris vicorum`(街区の世話役たちに)と同格関係にある。ローマにおける街区の長(世話役)は解放奴隷などの身分が低い者たちであったことを指し、彼らにさえ縁取りのあるトガ(toga praetexta)の着用権があることと女性の制限とを対比させている。
  2. §34.7.11non vestri arbitrii erit — この節と次の節の `minus ... in manu erunt` は、疑問符がないもののカトの演説に対する反語的疑問文として解釈される。「(オッピウス法を廃止したら)あなたがたの裁量に委ねられないとでもいうのか(いや、委ねられる)」という意味になり、法規制が消えても家父長の支配権(patria potestas)や夫権(manus)による私的な制限は維持されることを論証している。
  3. §34.7.12salvis suis — `suis` は女性たちの親族の男性(夫、父親、後見人など)を指す代名詞の名詞的用法。`salvis` と組み合わさった絶対奪格であり、「彼女たちの身内の男性が健在である限り」という意味になり、女性は法がなくとも常に身内の男性の保護と支配下にあるため、法による強制は不要であるという文脈を支えている。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §34.7.1-34.7.15. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:34.7.1-34.7.15

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。