Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §34.6.1-34.6.18

オッピウス法は時限的措置であるとするウァレリウスの弁論

1173 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ウァレリウスは法案の種類を「永久的」なものと「一時的(時限的)」なものに分類し、オッピウス法は第二次ポエニ戦争中の極限的な国家困窮期にのみ要請された一時的な法律であるため、事態が好転した現在においては廃止されるべきだと論じる。

§34.6.1venio nunc ad id, de quo agitur.
私は今、議論されている本題へと進む。
in quo duplex consulis oratio fuit;
その中で執政官の演説は二重のものであった。
nam et legem ullam omnino abrogari est indignatus, et eam praecipue legem,
というのも、彼はある法律が全く廃止されること自体に憤慨し、また特に、その法律に[憤慨したからである]。
§34.6.2quae luxuriae muliebris coercendae causa lata esset.
それは女性の贅沢を抑制するために制定されたものであった。
et illa communis pro legibus visa consularis oratio est, et haec adversus luxuriam severissimis moribus conveniebat;
そして、法律一般を擁護する前者の演説は執政官にふさわしいものと見え、贅沢に反対する後者の演説はきわめて厳格な品行に適合していた。
§34.6.3itaque periculum est, nisi, quid in utraque re vani sit, docuerimus, ne quis error vobis offundatur.
それゆえ、もし私たちが、双方の事柄において何が虚妄であるかを教え示さないならば、何らかの誤りがあなたがたの目をくらますという危険がある。
§34.6.4ego enim quem ad modum ex iis legibus, quae non in tempus aliquod, sed perpetuae utilitatis causa in aeternum latae sunt, nullam abrogari debere fateor, nisi quam aut usus coarguit aut status aliquis rei publicae inutilem fecit, §34.6.5sic, quas tempora aliqua desiderarunt leges, mortales, ut ita dicam, et temporibus ipsis mutabiles esse video.
なぜなら、私自身、ある特定の期間のためではなく、永続的な便益のために永遠に制定された法律のうち、経験が誤りを証明したか、あるいは国家の何らかの情勢がそれを無益にしたもの以外は、いかなるものも廃止されるべきではないと認めるのと同様に、ある特定の時代が要求した法律は、言ってみれば限りあるものであり、時代そのものとともに変化しうるものであると見ているからである。
§34.6.6quae in pace lata sunt, plerumque bellum abrogat, quae in bello, pax, ut in navis administratione alia in secunda, alia in adversa tempestate usui sunt.
平時に制定されたものはたいてい戦争が廃止し、戦時に制定されたものは平和が廃止する。 それは船の操縦において、順風の時と逆風の時とで、異なるものが役に立つのと同様である。
§34.6.7haec cum ita natura distincta sint, ex utro tandem genere ea lex esse videtur, quam abrogamus? quid? vetus regia lex,
これらのことがこのように本性上区別されるのであるから、私たちが廃止しようとしているあの法律は、一体どちらの類に属すると思われるか。 どうだろうか。
§34.6.8simul cum ipsa urbe nata aut, quod secundum est, ab decemviris ad condenda iura creatis in duodecim tabulis scripta, sine qua cum maiores nostri non existimarint decus matronale servari posse, nobis quoque verendum sit, ne cum ea pudorem sanctitatemque feminarum abrogemus?
古い王政期の法律であって、都市の誕生と同時に生まれたもの、あるいは、それに次ぐものとして、法を制定するために選出された十人委員によって十二表法に書き込まれたものであり、それなしには、私たちの先祖が女性の尊厳を維持することはできないと考えたため、私たちにとっても、その法律とともに女性の貞淑と清廉さを廃止してしまうのではないかと恐れねばならないようなものだろうか。
§34.6.9quis igitur nescit novam istam legem esse, Q. Fabio et Ti.
では、あの法律が、クィントゥス・ファビウスとティベリウス・センプロニウスが執政官であった20年前に制定された新しいものであることを、誰が知らないというのか。
Sempronio consulibus viginti ante annis latam? sine qua cum per tot annos matronae optimis moribus vixerint, quod tandem, ne abrogata ea effundantur ad luxuriam, periculum est?
それなしでも、非常に多くの年の間、女性たちがきわめて優れた道徳をもって生きてきたのであるから、その法律が廃止されたからといって、彼女たちが贅沢にふけるようになるという、いかなる危険が一体あるというのか。
§34.6.10nam si ista lex vetus aut ideo lata esset, ut finiret libidinem muliebrem, verendum foret, ne abrogata incitaret;
なぜなら、もしあの法律が古くからあるもの、あるいは女性の欲望を制限するために制定されたものであるならば、それが廃止されたときに[欲望を]駆り立てるのではないかと恐れる必要があっただろう。
cur sit autem lata, ipsum indicabit tempus.
しかし、なぜそれが制定されたのかは、時代そのものが示すであろう。
§34.6.11Hannibal in Italia erat, victor ad Cannas;
ハニバルはイタリアにおり、カンナエでの勝者であった。
iam Tarentum, iam Arpos, iam Capuam habebat;
すでにタレントゥムを、すでにアルピを、すでにカプアを手中に収めていた。
§34.6.12ad urbem Romam admoturus exercitum videbatur;
ローマ市へと軍勢を進めようとしているように見えた。
defecerant socii;
同盟者たちは離反していた。
non milites in supplementum, non socios navalis ad classem tuendam, non pecuniam in aerario habebamus;
補充のための兵士も、艦隊を守るための同盟の漕ぎ手も、国庫の資金も、私たちは持っていなかった。
servi, quibus arma darentur, ita ut pretium pro iis bello perfecto dominis solveretur, emebantur;
兵役のための武器が与えられる奴隷たちが、戦争が終了した後にその代金が主人たちに支払われるという条件で、買い上げられていた。
§34.6.13in eandem diem pecuniae frumentum et cetera, quae belli usus postulabant, praebenda publicani se conducturos professi erant;
同じ支払いの日のために、資金、穀物、および戦争の必要が要求するその他の供給すべきものを、徴税請負人たちが引き受けると表明していた。
servos ad remum numero ex censu constituto cum stipendio nostro dabamus;
センススに応じて定められた数の、櫂を漕ぐための奴隷を、私たちの給与負担を伴って私たちは差し出していた。
§34.6.14aurum et argentum omne ab senatoribus eius rei initio orto in publicum conferebamus;
すべての金と銀を、元老院議員たちから始まったそのことの発端により、私たちは公のために出し合っていた。
viduae et pupilli pecunias suas in aerarium deferebant;
未亡人や孤児たちも、自分たちの資金を国庫に運んでいた。
cautum erat, quo ne plus auri et argenti facti, quo ne plus signati argenti et aeris domi haberemus —
鋳造された金や銀、あるいは刻印された銀や銅を、これ以上自宅に保有してはならないという警告がなされていた。
§34.6.15: tali tempore in luxuria et ornatu matronae occupatae erant, ut ad eam coercendam Oppia lex desiderata sit, cum, quia Cereris sacrificium lugentibus omnibus matronis intermissum erat, senatus finiri luctum triginta diebus iussit?
このような時期に、既婚女性たちは贅沢と着飾ることに没頭しており、それを抑制するためにオッピウス法が必要とされたとでもいうのだろうか。 全ての女性たちが喪に服していたためにケレスの祭儀が中断されていた時、元老院が喪を30日間で終わらせるよう命じたほどであったというのに。
§34.6.16cui non apparet inopiam et miseriam civitatis, quia omnium privatorum pecuniae in usum publicum vertendae erant, istam legem scripsisse, tam diu mansuram, quam diu causa scribendae legis mansisset?
全ての私人の資金が公的な用途に転用されねばならなかったがゆえに、国家の困窮と惨状が、あの法律を起草したということが、誰に明らかでないというのか。 その法律は、それを起草する原因が存続するのと同期間だけ存続するものであったということが。
§34.6.17nam si, quae tunc temporis causa aut decrevit senatus aut populus iussit, in perpetuum servari oportet, cur pecunias reddimus privatis? cur publica praesenti pecunia locamus?
なぜなら、当時、時代の必要のために元老院が決議したこと、あるいは人民が命令したことが、永久に守られねばならないとしたら、なぜ私たちは私人に金を返還しているのか。 なぜ私たちは公的な請負を即金で行っているのか。
§34.6.18cur servi, qui militent, non emuntur? cur privati non damus remiges, sicut tunc dedimus?
なぜ、兵役を務めるための奴隷たちが買い上げられないのか。 なぜ、私たちは私人の身でありながら、あの時のように漕ぎ手を差し出さないのか。

語釈・文法注

  1. 34.6.3nisi, quid in utraque re vani sit, docuerimus, ne quis error vobis offundatur — 主節の非人称表現 `periculum est`(危険がある)が、目的や懸念を表す `ne` 節(`ne quis error vobis offundatur`)を従えており、その中間に条件節 `nisi... docuerimus`(未来完了)が挿入されている構文。条件節内の `quid... vani sit` は、中性代名詞 `quid` に部分属格 `vani` が掛かった形を伴う間接疑問節である。
  2. 34.6.8sine qua cum maiores nostri non existimarint decus matronale servari posse — 先行詞 `ea lex` を受ける関係代名詞 `qua` による関係節の内部に、理由・原因を示す接続法従属節 `cum... non existimarint` が組み込まれた二重の入れ子構造。これら全体が、`vetus regia lex...` から始まる長い反語的疑問文の主節(`nobis quoque verendum sit, ne...`)を修飾している。
  3. 34.6.14cautum erat, quo ne plus auri et argenti facti... haberemus — 非人称受動態 `cautum erat`(制限措置が講じられていた、警告されていた)が、否定の目的・予防を表す接続詞 `quo ne`(`ut eo ne` に相当)によって導かれる接続法過去 `haberemus` を伴い、「自宅にこれ以上の金銀を保有しないように予防的措置が取られていた」という文理を形成している。
  4. 34.6.15tali tempore in luxuria et ornatu matronae occupatae erant, ut... desiderata sit, cum... — 対比的な状況あるいは譲歩(〜であったのに、〜の状況下で)を表す接続詞 `cum`(`cum... iussit`)を伴い、歴史的状況との矛盾を突きつける強い反語的疑問文。国家が極限の困窮にあり、服喪のためにケレス祭神事すら中止されていた時期に、女性たちが贅沢に没頭して法律が求められたなどということがあるだろうか、という不合理を主張している。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §34.6.1-34.6.18. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:34.6.1-34.6.18

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。