Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §34.5.1-34.5.13

カトに反論し女性の貢献を説くウァレリウス

1172 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

オッピウス法廃止案を推進する護民官ルキウス・ウァレリウスが、執政官カトの主張に反論し、歴史上ローマの女性たちが国家の危機においていかに貢献してきたかを説く。

§34.5.1post haec tribuni quoque plebi, qui se intercessurosprofessi erant. cumpauca in eandem sententiam adiecissent, tum L. Valerius pro rogatione ab se promulgata ita disseruit: “si privati tantummodo ad suadendum dissuadendumque id, quod ab nobis rogatur, processissent, ego quoque, cum satis dictum pro utraque parte existimarem, tacitus suffragia vestra expectassem;
これらの後、[法案に]介入すると表明していた平民の護民官たちも、同じ趣旨でいくつかの言葉を付け加えたとき、そのときルキウス・ウァレリウスは自身が布告した提案を支持して次のように論じた。 「もし私人が、私たちの提案する法案を支持または反対するために前に進み出ただけであったなら、私もまた、双方から十分に語られたと考え、静かにあなたがたの投票を待ったであろう。
§34.5.2nunc cum vir gravissimus, consul M. Porcius, non auctoritate solum, quae tacita satis momenti habuisset, sed oratione etiam longa et accurata insectatus sit rogationem nostram, necesse est paucis respondere.
しかし今、きわめて重厚な人物である執政官マルクス・ポルキウスが、沈黙していても十分な影響力を持ったであろう権威によってだけでなく、長く綿密な演説によっても私たちの提案を攻撃した以上、少々の言葉で返答することが必要である。
§34.5.3qui tamen plura verba in castigandis matronis quam in rogatione nostra dissuadenda consumpsit, et quidem ut in dubio poneret, utrum id, §34.5.4quod reprenderet, matronae sua sponte an nobis auctoribus fecissent.
しかしながら、彼は私たちの提案に反対することよりも、既婚女性たちを非難することに多くの言葉を費やし、しかも、それが、彼の非難することであるが、女性たちが自発的に行ったことなのか、あるいは私たちが唆したことなのかを疑わしい状態に置くほどであった。
rem defendam, non nos, in quos iecit magis hoc consul verbo tenus, quam ut re insimularet.
私はその事柄を擁護するのであって、私たち自身を擁護するのではない。 執政官は私たちに対して、実際に告発するというよりはむしろ言葉の上でこの非難を投げかけたのであるから。
§34.5.5coetum et seditionem et interdum secessionem muliebrem appellavit, quod matronae in publico vos rogassent, ut legem in se latam per bellum temporibus duris in pace et florenti ac beata re publica abrogaretis.
彼は、女性たちが公衆の面前であなたがたに対し、戦時中の困難な時期に自分たちに対して制定された法律を、平和で繁栄した幸福な国家において廃止してくれるよう求めたことを、『女性による集会であり、反乱であり、時には離反である』と呼んだ。
§34.5.6verba magna, quae rei augendae causa conquirantur, et haec et alia esse scio, et M. Catonem oratorem non solum gravem sed interdum etiam trucem esse scimus omnes, cum ingenio sit mitis.
事態を誇張するために探し求められる大げさな言葉は、これらも他もあることを私は知っているし、また、マルクス・カトが、本来の気性は穏やかであるものの、演説者としては重厚であるだけでなく時には獰猛でさえあることを私たちは皆知っている。
§34.5.7nam quid tandem novi matronae fecerunt, quod frequentes in causa ad se pertinente in publicum processerunt? numquam ante hoc tempus in publico apparuerunt?
というのも、一体、女性たちは、自分たちに関係する事柄において多数公衆の前に出て行ったからといって、何か新しいことをしたというのか。 これより前の時代に、彼女たちが公衆の前に姿を現したことは一度もなかったとでもいうのか。
§34.5.8tuas adversus te Origines revolvam.
あなた自身の『起源論』を、あなたに対して紐解いてみせよう。
accipe, quotiens id fecerint, et quidem semper bono publico.
彼女たちが何度それを行ったか、それも常に国家の利益のために行ったかを聞くがよい。
iam a principio, regnante Romulo, cum Capitolio ab Sabinis capto medio in foro signis collatis dimicaretur, nonne intercursu matronarum inter acies duas proelium
早くも初めから、ロムルスの治世において、カピトリウムがサビニ人によって占領され、広場の真ん中で軍旗を合わせて激しい戦闘が行われていた時、既婚女性たちが二つの戦列の間に分け入ることによって、戦闘は鎮められたではないか。
§34.5.9sedatum est? quid? regibus exactis cum Coriolano Marcio duce legiones Volscorum castra ad quintum lapidem posuissent, nonne id agmen, quo obruta haec urbs esset, matronae averterunt? iam urbe capta a Gallis aurum, quo redempta urbs est, nonne matronae consensu omnium in publicum contulerunt?
またどうだ。 王たちが追放された後、コリオラヌス・マルキウスに率いられたウォルスキ人の軍団が5マイルの地点に陣を敷いた時、この都市を破滅させたであろうあの軍勢を、女性たちが退けたではないか。 さらに、ガリア人によって都市が占領された時、都市を買い戻すための金を、女性たちが全員の合意のもとに公のために差し出したではないか。
§34.5.10proximo bello, ne antiqua repetam, nonne et, cum pecunia opus fuit, viduarum pecuniae adiuverunt aerarium, et, cum dii quoque novi ad opem ferendam dubiis rebus accerserentur, matronae universae ad mare profectae sunt ad matrem Idaeam accipiendam?
前回の戦争では、古い例を繰り返さないように言うが、資金が必要であった時に、未亡人たちの資金が国庫を助けたではないか。 また、危機的な状況において助けをもたらすために新しい神々も招来された時、すべての既婚女性たちがイダの母を迎えるために海へと赴いたではないか。
§34.5.11dissimiles, inquis, causae sunt.
『原因が異なっている』とあなたは言う。
nec mihi causas aequare propositum est;
私もそれらの原因を同一視するつもりはない。
§34.5.12nihil novi factum purgare satis est.
新しいことは何も行われなかったと弁明するだけで十分である。
ceterum quod in rebus ad omnis pariter, viros feminas, pertinentibus fecisse eas nemo miratus est, in causa proprie ad ipsas pertinente miramur fecisse? quid autem fecerunt?
それにしても、男性にも女性にも等しく関係する事柄において彼女たちがそれを行ったことを誰も驚かなかったというのに、もっぱら彼女たち自身に関係する事柄において行ったことを、私たちは驚くというのか。 しかし、彼女たちは一体何をしたというのか。
§34.5.13superbas, me dius fidius, aures habemus, si, cum domini servorum non fastidiant preces, nos rogari ab honestis feminis indignamur.
神にかけて、もし奴隷の主人が奴隷たちの嘆願を拒まないというのに、私たちが気高い女性たちから頼まれることを憤慨するのだとしたら、私たちは思い上がった耳を持っていることになる。 」

語釈・文法注

  1. §34.5.1plebi — 名詞 plebs(平民)の古い属格形。古典期の一般的な属格形 plebis または plebei と同等であり、ここでは「平民の護民官(tribuni plebi)」という定型表現として用いられている。
  2. §34.5.1qui se intercessuros professi erant. cum pauca — 写本伝承において professi erant の後にピリオドが置かれているなど文の断絶が見られるが、直後の cum 節(adiecissent)の主語が同じく平民の護民官たち(tribuni)であり、全体として「彼らが……数言を付け加えたとき、そのときウァレリウスが……」という、一つの連続した時間節・主節の関係を形成している。
  3. §34.5.4nobis auctoribus — 代名詞 nobis(私たち)と名詞 auctoribus(提唱者、首謀者)からなる、esse の分詞が省略された奪格独立(絶対奪格)の構文。「私たちが首謀者として」「私たちの唆しによって」の意。
  4. §34.5.4magis hoc consul verbo tenus, quam ut re insimularet — ‘magis... quam ut...’ の構文で、ut 節は結果(または目的)を表す接続法(insimularet)を導き、「執政官は実際的に告発するというよりは、むしろ口先だけでこの非難を投げかけた」という比重の差を表す。tenus は奪格(verbo)を支配して後置される前置詞で、「〜の限りにおいて」「〜の上だけで」の意。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §34.5.1-34.5.13. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:34.5.1-34.5.13

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。