§34.6.1venio nunc ad id, de quo agitur.
저는 이제 논의되고 있는 본론으로 넘어가겠습니다.
in quo duplex consulis oratio fuit;
이 사안에서 집정관의 연설은 이중적이었습니다.
nam et legem ullam omnino abrogari est indignatus, et eam praecipue legem, §34.6.2quae luxuriae muliebris coercendae causa lata esset.
왜냐하면 그는 어떤 법이든 완전히 폐지되는 것 자체에 분개했으며, 특히 여성의 사치를 억제하기 위해 제정된 그 법에 대해 분개했기 때문입니다.
et illa communis pro legibus visa consularis oratio est, et haec adversus luxuriam severissimis moribus conveniebat;
그리고 법 일반을 옹호하는 전자의 집정관 연설은 타당해 보였고, 사치에 반대하는 후자의 연설은 그의 극히 엄격한 품행에 부합했습니다.
§34.6.3itaque periculum est, nisi, quid in utraque re vani sit, docuerimus, ne quis error vobis offundatur.
그러므로 우리가 양쪽 사안 모두에서 무엇이 허망한지를 보여주지 않는다면, 어떤 오류가 여러분을 현혹할 위험이 있습니다.
§34.6.4ego enim quem ad modum ex iis legibus, quae non in tempus aliquod, sed perpetuae utilitatis causa in aeternum latae sunt, nullam abrogari debere fateor, nisi quam aut usus coarguit aut status aliquis rei publicae inutilem fecit, §34.6.5sic, quas tempora aliqua desiderarunt leges, mortales, ut ita dicam, et temporibus ipsis mutabiles esse video.
저 역시 특정 시기를 위해서가 아니라 영구적인 유익을 위해 영원히 제정된 법률 중에서, 경험이 그 오류를 입증했거나 국가의 어떤 상태가 그것을 무용하게 만든 것 외에는 어떤 법도 폐지되어서는 안 된다고 인정하는 것과 마찬가지로, 특정 시대가 요구한 법률은 말하자면 한시적인 것이며 시대 자체에 따라 변할 수 있는 것이라고 보고 있습니다.
§34.6.6quae in pace lata sunt, plerumque bellum abrogat, quae in bello, pax, ut in navis administratione alia in secunda, alia in adversa tempestate usui sunt.
평화로운 시기에 제정된 법은 대개 전쟁이 폐지하고, 전쟁 시기에 제정된 법은 평화가 폐지합니다. 이는 배를 조종할 때 순풍일 때와 역풍일 때 쓰이는 도구가 서로 다른 것과 같습니다.
§34.6.7haec cum ita natura distincta sint, ex utro tandem genere ea lex esse videtur, quam abrogamus? quid? vetus regia lex,
이러한 일들이 이처럼 본성상 구별되는데, 그렇다면 우리가 폐지하려는 저 법은 도대체 어느 부류에 속하는 것으로 보입니까? 무엇입니까?
§34.6.8simul cum ipsa urbe nata aut, quod secundum est, ab decemviris ad condenda iura creatis in duodecim tabulis scripta, sine qua cum maiores nostri non existimarint decus matronale servari posse, nobis quoque verendum sit, ne cum ea pudorem sanctitatemque feminarum abrogemus?
오래된 왕정 시대의 법으로서, 도시의 탄생과 동시에 태어난 것입니까? 아니면 그에 버금가는 것으로서, 법률 제정을 위해 선출된 10인 위원회에 의해 12표법에 기록된 것이며, 그것 없이는 우리 선조들이 부인의 품위를 유지할 수 없다고 생각했기에 우리 역시 그 법과 함께 여성의 정숙함과 성스러움을 폐지해 버릴까 두려워해야 하는 것입니까?
§34.6.9quis igitur nescit novam istam legem esse, Q. Fabio et Ti.
그렇다면 저 법이 20년 전 퀸투스 파비우스와 티베리우스 셈프로니우스가 집정관이었을 때 제정된 새로운 법이라는 것을 누가 모른단 말입니까?
Sempronio consulibus viginti ante annis latam? sine qua cum per tot annos matronae optimis moribus vixerint, quod tandem, ne abrogata ea effundantur ad luxuriam, periculum est?
그 법 없이도 그토록 오랜 세월 동안 부인들이 훌륭한 품행을 지키며 살아왔는데, 법이 폐지된다고 해서 그녀들이 사치에 빠질 것이라는 도대체 어떤 위험이 있단 말입니까?
§34.6.10nam si ista lex vetus aut ideo lata esset, ut finiret libidinem muliebrem, verendum foret, ne abrogata incitaret;
만일 저 법이 오래된 것이거나 여성의 욕망을 제한하기 위해 제정된 것이라면, 그것이 폐지되었을 때 욕망을 부추길까 봐 두려워해야 마땅할 것입니다.
cur sit autem lata, ipsum indicabit tempus.
그러나 왜 그 법이 제정되었는지는 시대 자체가 보여줄 것입니다.
§34.6.11Hannibal in Italia erat, victor ad Cannas;
한니발이 이탈리아에 와 있었고, 칸나에의 승리자였습니다.
iam Tarentum, iam Arpos, iam Capuam habebat;
이미 타렌툼을, 이미 아르피를, 이미 카푸아를 장악하고 있었습니다.
§34.6.12ad urbem Romam admoturus exercitum videbatur;
그는 로마 시로 군대를 진격시킬 것처럼 보였습니다.
defecerant socii;
동맹국들은 배반했습니다.
non milites in supplementum, non socios navalis ad classem tuendam, non pecuniam in aerario habebamus;
보충할 병사도, 함대를 보호할 동맹국 수병도 없었고, 국고에는 자금도 없었습니다.
servi, quibus arma darentur, ita ut pretium pro iis bello perfecto dominis solveretur, emebantur;
무기를 쥐여줄 노예들은 전쟁이 끝난 후 주인들에게 대금을 지급한다는 조건으로 매입되고 있었습니다.
§34.6.13in eandem diem pecuniae frumentum et cetera, quae belli usus postulabant, praebenda publicani se conducturos professi erant;
같은 지불 날짜를 위해, 자금과 곡물 및 전쟁의 필요가 요구하는 기타 공급품들을 제공하는 것을 징세청부업자들이 인수하겠다고 공언하고 있었습니다.
servos ad remum numero ex censu constituto cum stipendio nostro dabamus;
우리는 재산 평가에 따라 정해진 수대로 노예들을 노를 젓도록 우리의 급료 부담과 함께 내놓고 있었습니다.
§34.6.14aurum et argentum omne ab senatoribus eius rei initio orto in publicum conferebamus;
우리는 원로원 의원들이 솔선수범하여 시작한 일로부터 모든 금과 은을 공공을 위해 납부하고 있었습니다.
viduae et pupilli pecunias suas in aerarium deferebant;
과부들과 고아들도 자신들의 자금을 국고에 바치고 있었습니다.
cautum erat, quo ne plus auri et argenti facti, quo ne plus signati argenti et aeris domi haberemus —
가공된 금과 은을, 혹은 낙인이 찍힌 은과 구리를 집안에 더 많이 보유하지 못하도록 하는 경고 조치가 내려져 있었습니다.
§34.6.15: tali tempore in luxuria et ornatu matronae occupatae erant, ut ad eam coercendam Oppia lex desiderata sit, cum, quia Cereris sacrificium lugentibus omnibus matronis intermissum erat, senatus finiri luctum triginta diebus iussit?
이러한 시기에 부인들이 사치와 몸치장에 빠져 있어서 그것을 억제하기 위해 옥피우스법이 요구되었다는 말입니까? 모든 부인들이 상기를 당하여 케레스 신의 제사가 중단되자 원로원이 30일 이내에 상기를 끝내라고 명령했을 정도였는데 말입니다.
§34.6.16cui non apparet inopiam et miseriam civitatis, quia omnium privatorum pecuniae in usum publicum vertendae erant, istam legem scripsisse, tam diu mansuram, quam diu causa scribendae legis mansisset?
모든 사인의 자금이 공공의 목적으로 전용되어야 했기 때문에 국가의 결핍과 비참함이 저 법을 제정하게 만들었으며, 그 법을 제정할 원인이 남아 있는 동안만 지속될 운명이었다는 사실이 누구에게나 명백하지 않습니까?
§34.6.17nam si, quae tunc temporis causa aut decrevit senatus aut populus iussit, in perpetuum servari oportet, cur pecunias reddimus privatis? cur publica praesenti pecunia locamus?
만일 당시 시대 상황 때문에 원로원이 결의했거나 인민이 명령한 것들을 영구히 보존해야 한다면, 왜 우리는 사인들에게 자금을 돌려주고 있습니까? 왜 우리는 공공 계약을 현금으로 임대하고 있습니까?
§34.6.18cur servi, qui militent, non emuntur? cur privati non damus remiges, sicut tunc dedimus?
왜 군 복무를 할 노예들을 사들이지 않습니까? 왜 우리는 그때처럼 사인으로서 노잡이들을 제공하지 않습니까?