Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §34.47.1-34.47.8

ガリア人による陣営襲撃と双方の大きな損害

1214 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ガリア人とローマ人との間で陣営を巡る激しい攻防戦が繰り広げられ、暑さと疲労に耐えかねたガリア人が退却したのち、両軍に多数の犠牲者を出して戦闘が終結する。

§34.47.1iam hi extra vallum pugnabant quarta legione in porta haerente, cum alius tumultus ex aversa parte castrorum est exortus.
第2軍団の兵たちはすでに防壁の外で戦っており、第4軍団は門に滞っていたが、そのとき陣営の反対側から別の騒乱が起こった。
§34.47.2in portam quaestoriam irruperant Galli resistentisque pertinacius occiderant L. Postumium quaestorem, cui Tympano fuit cognomen, et M. Atinium et P. Sempronium, praefectos socium, et ducentos ferme milites.
ガリア人たちがクァエストル門に突入し、執拗に抵抗する人々を、ティンパヌスという家族名を持つ財務官ルキウス・ポストゥミウス、同盟部隊指揮官のマルクス・アティニウスとプブリウス・セムプロニウス、そして約200人の兵士たちとともに殺害していた。
§34.47.3capta ab ea parte castra erant, donec cohors extraordinaria, missa a consule ad tuendam quaestoriam portam, et eos, qui intra vallum erant, partim occidit, partim expulit castris et irrumpentibus obstitit.
執政官によってクァエストル門を守るために派遣された特別コホルスが、防壁の内側にいた者たちを一部は殺害し、一部は陣営から追い出し、さらに突入してくる者たちを阻止するまでは、陣営はその方面から占領されていた。
§34.47.4eodem fere tempore et quarta legio cum duabus extraordinariis cohortibus porta erupit.
ほぼ同じ頃、第4軍団も2つの特別コホルスとともに門から打って出た。
ita simul tria proelia circa castra locis distantibus erant, clamoresque dissoni ad incertos suorum eventus a praesenti certamine animos pugnantium avertebant.
このように、陣営の周囲の離れた場所で同時に3つの戦闘が行われており、不協和な叫び声が、味方の不確かな形勢へと、戦っている者たちの心を目の前の戦闘からそらせていた。
§34.47.5usque ad meridiem aequis viribus ac prope pari spe pugnatum est.
正午まで、互角の力とほぼ互角の希望をもって戦いが続けられた。
labor et aestus mollia et fluida corpora Gallorum et minime patientia sitis cum decedere pugna coegisset, in paucos restantis impetum Romani fecerunt fusosque compulerunt in castra.
疲労と暑さが、ガリア人の柔らかく締まりのない体、そして渇きに極めて耐性のない体を戦闘から退却させたとき、ローマ人たちは残った少数の者たちに攻撃を仕掛け、彼らを敗走させて彼らの陣営へと追い込んだ。
§34.47.6signum inde receptui ab consule datum est;
その後、執政官によって退却の合図が出された。
ad quod pars maior receperunt sese, pars certaminis studio et spe potiundi castris hostium perstitit ad vallum.
これに対して大部分の者は退却したが、一部は戦闘への熱意と敵の陣営を占領する希望から、防壁の前に留まり続けた。
§34.47.7eorum paucitate contempta Galli universi ex castris eruperunt;
彼らの少なさを侮ったガリア人全員が陣営から突撃してきた。
fusi inde Romani, quae imperio consulis noluerant, suo pavore ac terrore castra repetunt.
そこから敗走したローマ人たちは、執政官の命令には従いたがらなかったことを、自分たちの恐怖と恐慌によって、自分たちの陣営へと戻ることで行う羽目になった。
ita varia hinc atque illinc nunc fuga, nunc victoria fuit;
こうして、こちら側でもあちら側でも、ある時は敗走、ある時は勝利という、目まぐるしい変化が生じた。
§34.47.8Gallorum tamen ad undecim milia, Romanorum quinque milia sunt occisa.
それでもガリア人は約1万1000人、ローマ人は5000人が戦死した。
Galli recepere in intima finium sese; consul Placentiam legiones duxit.
ガリア人たちは領土の最深部へと退却し、執政官は軍団をプラケンティアへと率いた。

語釈・文法注

  1. 34.47.1quarta legione in porta haerente — 奪格絶対句で、接続詞 cum 節が導く主節の事態と同時に進行している状況を表す。「第4軍団が門で滞っている間に」の意。
  2. 34.47.1cum alius tumultus ex aversa parte castrorum est exortus — いわゆる「逆転の cum (cum inversum)」の構文。主節(未完了過去)が背景となる状況を描写し、cum 節(直説法完了)が突発的に生じた主要な出来事を表す。
  3. 34.47.2cui Tympano fuit cognomen — 所有の与格 cui に対し、名前を表す名詞も与格(Tympano)に同調(格吸引)している構文。直訳すると「彼に対してティンパヌスという家族名があった」。
  4. 34.47.2socium — 第2変化名詞 socius の属格複数形の古風あるいは短縮された形(= sociorum)。praefecti socium で「同盟部隊指揮官たち」の意。
  5. 34.47.6potiundi castris — 奪格を支配する動詞 potior(獲得する)の動形容詞(potiundus、古風な -undu- 形式)が、奪格 castris と格一致している動形容詞構文。
  6. 34.47.7quae imperio consulis noluerant — 関係代名詞 quae(中性複数対格)は先行詞を持たず、文脈上「陣営に戻ること(退却すること)」という行為(castra repetere または recipere sese)を指す。直訳は「彼らが執政官の命令によっては望まなかったことを(自分たちの恐怖によって行う羽目になった)」。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §34.47.1-34.47.8. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:34.47.1-34.47.8

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。