Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §34.46.1-34.46.13

カトの凱旋式とガリアおよびボイ族に対する戦い

1213 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ガリアでルキウス・ウァレリウス・フラックスが勝利を収め、マルクス・ポルキウス・カトがヒスパニアから凱旋した。一方、執政官ティベリウス・セムプロニウスはボイ族の反乱に対峙し、激しい陣営防衛戦の中でローマ軍は軍旗を敵陣に投げ入れる戦術で突破口を開いた。

§34.46.1in Gallia L. Valerius Flaccus proconsul circa Mediolanium cum Gallis Insubribus et Bois, qui Dorulato duce ad concitandos Insubres Padum transgressi erant, signis collatis depugnavit.
ガリアにおいて、前執政官ルキウス・ウァレリウス・フラックスがメディオラニウムの周辺で、インスブレス族を蜂起させるために指導者ドゥラトゥスの下でポー川を渡っていたインスブレス族およびボイ族のガリア人と会戦を行った。
decem milia, §34.46.2hostium sunt caesa.
1万人の敵が討ち取られた。
per eos dies collega eius M. Porcius Cato ex Hispania triumphavit.
その数日間に、彼の同僚マルクス・ポルキウス・カトがヒスパニアから凱旋式を挙行した。
tulit in eo triumpho argenti infecti viginti quinque milia pondo, bigati centum viginti tria milia, Oscensis quingenta quadraginta, auri pondo mille quadringenta.
彼はこの凱旋式において、未加工の銀2万5000ポンド、ビガトゥス銀貨12万3000枚、オスカ銀貨54万枚、金1400ポンドを運んだ。
§34.46.3militibus ex praeda divisit in singulos ducenos septuagenos aeris, triplex equiti.
戦利品から、彼は兵士たちに一人当たり270アスを分配し、騎兵にはその3倍を与えた。
§34.46.4Ti. Sempronius consul in provinciam profectus in Boiorum primum agrum legiones duxit.
執政官ティベリウス・セムプロニウスは任地に向けて出発し、まずボイ族の領地へ軍団を率いた。
Boiorix tum regulus eorum cum duobus fratribus tota gente concitata ad rebellandum castra locis apertis posuit, ut appareret dimicaturos, si hostis finis intrasset.
当時彼らの小王であったボイオリクスは、2人の兄弟とともに、反乱のために部族全体を蜂起させ、敵が領土に侵入した場合には戦う意思があることを明らかにするために、開けた場所に陣を敷いた。
§34.46.5consul ubi, quantae copiae, quanta fiducia esset hosti, sensit, nuntium ad collegam mittit, ut, si videretur ei, maturaret venire: se tergiversando in adventum eius rem extracturum.
執政官は、敵の軍勢がどれほどであり、どれほどの自信を抱いているかを察知すると、同僚に使者を送り、もしよければ急いで来るようにと伝えた。 そして、自分は引き延ばし戦術をとることで、彼の到着まで持ちこたえるつもりであるとした。
§34.46.6quae causa consuli cunctandi, eadem Gallis, praeterquam quod cunctatio hostium animos faciebat, rei maturandae erat, ut, priusquam coniungerentur consulum copiae, rem transigerent.
執政官にとって躊躇する理由であったものが、ガリア人にとっては、敵の躊躇が彼らの勇気を奮い立たせていたということに加え、執政官たちの軍勢が合流する前に決着をつけるために、事態を急ぐべき同じ理由となった。
§34.46.7per biduum tamen nihil aliud quam steterunt parati ad pugnandum, si quis contra egrederetur;
しかし2日間の間、もし誰かが対抗して出てくるならば戦う用意をしてただ立っているだけであった。
tertio subiere ad vallum castraque simul ab omni parte adgressi sunt.
3日目に彼らは防壁に迫り、同時にあらゆる方向から陣営を攻撃した。
§34.46.8consul arma extemplo capere milites iussit;
執政官はただちに兵士たちに武器を取るよう命じた。
armatos inde paulisper continuit, ut et stolidam fiduciam hosti augeret et disponeret copias, quibus quaeque portis erumperent.
武装した彼らをその後しばらくの間とどめ置いた。 それは、敵の愚かな自信を増長させ、また、どの部隊がどの門から突撃するかを配置するためであった。
§34.46.9duae legiones duabus principalibus portis signa efferre iussae.
2つの軍団が、2つの主要門から進軍するよう命じられた。
§34.46.10sed in ipso exitu ita conferti obstitere Galli, ut clauderent viam.
しかし、まさにその出口でガリア人たちが密集して立ちはだかり、道を塞いだ。
diu in angustiis pugnatum est;
狭い場所で長い間戦闘が行われた。
nec dextris magis gladiisque gerebatur res, quam scutis corporibusque ipsis obnixi urgebant,
戦いは右腕や剣によって行われるというよりは、むしろ盾や体そのもので、互いに押し合って押し進めようとしていた。
§34.46.11Romani, ut signa foras efferrent, Galli, ut aut in castra ipsi penetrarent aut exire Romanos prohiberent.
ローマ人たちは軍旗を外へ持ち出そうとし、ガリア人たちは自ら陣営内に侵入するか、あるいはローマ人が出るのを防ごうとしていた。
§34.46.12nec ante in hanc aut illam partem moveri acies potuerunt, quam Q. Victorius primi pili centurio et C. Atinius tribunus militum, quartae hic, ille secundae legionis, rem in asperis proeliis saepe temptatam, signa adempta signiferis in hostis iniecerunt.
そして、第1筆頭百人隊長クィントゥス・ウィクトリウスと軍事トリブヌスであるガイウス・アティニウス(後者は第4軍団、前者は第2軍団の者である)が、困難な戦闘でしばしば試みられた手段、すなわち旗手から奪い取った軍旗を敵の中に投げ入れるという手段を実行するまでは、戦線はどちらの側にも動くことができなかった。
§34.46.13dum repetunt enixe signum, priores secundani se porta eiecerunt.
彼らが懸命に軍旗を取り戻そうとする間に、第2軍団の兵士たちが先頭に立って門から突撃した。

語釈・文法注

  1. 34.46.4dimicaturos — 非人称動詞 `appareret`(「〜であることが明らかになる」)に導かれる間接話法における対格不定詞句の不定詞 `dimicaturos esse` の `esse` が省略されたもの。意味上の主語は、文脈からボイ族(Boiorix とその同胞たち)を指す。
  2. 34.46.6quae causa consuli cunctandi, eadem Gallis... rei maturandae erat — 二重の属格(動名詞 `cunctandi` と動形容詞の属格 `rei maturandae`)を用いた対比構造。`quae causa [erat] consuli cunctandi, eadem [causa] Gallis... rei maturandae erat`(執政官にとって躊躇する理由であったものが、ガリア人にとっては事態を急ぐ同じ理由であった)と補って解釈する。
  3. 34.46.12quartae hic, ille secundae legionis — 指示代名詞 `hic`(これ、後者)と `ille`(あれ、前者)の対比により、`hic`(後者のガイウス・アティニウス)が第4軍団に、`ille`(前者のクィントゥス・ウィクトリウス)が第2軍団にそれぞれ属していることを示す。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §34.46.1-34.46.13. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:34.46.1-34.46.13

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。