Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §34.2.1-34.2.14

オッピウス法廃止に反対するカトの演説

1169 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

執政官カトが演説を行い、オッピウス法廃止に賛成して騒ぎ立てる女性たちの行動を非難し、女性を家庭内にとどめ、夫や親族の後見下におくべきだという先祖伝来の道徳を強調する。

§34.2.1“si in sua quisque nostrum matre familiae, Quirites, ius et maiestatem viri retinere instituisset, minus cum universis feminis negotii haberemus;
「市民諸君、もし私たちの一人一人が、自分の妻に対して夫としての権利と尊厳を維持することを心に決めていたならば、私たちは女性全体に対してこれほど多くの厄介事を抱えることはなかったであろう。
§34.2.2nunc domi victa libertas nostra impotentia muliebri hic quoque in foro obteritur et calcatur, et, quia singulas non continuimus, §34.2.3universas horremus.
しかし今や、家庭内で女性の抑えの効かない放縦さによって打ち負かされた我々の自由は、ここフォーラムにおいても踏みにじられ、踏みつけられており、そして、個々の女性を抑え込まなかったがために、私たちは彼女たち全体を恐れている。
equidem fabulam et fictam rem ducebam esse, virorum omne genus in aliqua insula coniuratione muliebri ab stirpe sublatum esse;
私は確かに、ある島において女性たちの陰謀によって男の全種族が根絶やしにされたというのは、作り話であり虚構の出来事だと思っていた。
§34.2.4ab nullo genere non summum periculum est, si coetus et concilia et secretas consultationes esse sinas.
だが、もし集まりや集会や秘密の相談を許すならば、いかなる集団からも最大の危険が生じる。
atque ego vix statuere apud animum meum possum, utrum peior ipsa res an peiore exemplo agatur;
そして私は、事柄自体がより悪いのか、それともより悪い先例のもとに行われているのか、心の中でほとんど決めることができない。
§34.2.5quorum alterum ad nos consules reliquosque magistratus, alterum ad vos, Quirites, magis pertinet.
そのうちの一方は我々執政官やその他の政務官に、他方はあなたがた市民諸君により深く関係している。
nam utrum e re publica sit necne id, quod ad vos fertur, vestra existimatio est, qui in suffragium ituri estis;
というのも、あなたがたに提案されていることが国家の利益になるか否かは、投票に行こうとしているあなたがたの判断にゆだねられているからである。
§34.2.6haec consternatio muliebris, sive sua sponte sive auctoribus vobis, M. Fundani et L. Valeri, facta est, haud dubie ad culpam magistratuum pertinens, nescio, vobis, tribuni, an consulibus magis sit deformis:
この女性たちの騒動は、彼女たち自らの意思によるものか、あるいはマルクス・フンダニウスとルキウス・ウァレリウス、あなたがた護民官の煽動によるものかは別として、疑いなく政務官たちの過失に帰するものであり、これがあなたがた護民官にとってより不名誉なのか、それとも我々執政官にとってなのか、私にはわからない。
§34.2.7vobis, si feminas ad concitandas tribunicias seditiones iam adduxistis; nobis, si, ut plebis quondam, sic nunc mulierum secessione leges accipiendae sunt.
あなたがたにとっては、もし護民官の暴動を煽り立てるためにすでに女性たちを連れてきているならば不名誉であり、我々にとっては、かつての平民の離脱のように、今や女性たちの離脱によって法律を受け入れなければならないとすれば不名誉である。
§34.2.8equidem non sine rubore quodam paulo ante per medium agmen mulierum in forum perveni.
私は確かに、少し前に女性たちの群れのただ中を通ってフォーラムに到着した際、ある種の恥ずかしさなしにはいられなかった。
quod nisi me verecundia singularum magis maiestatis et pudoris quam universarum tenuisset, ne compellatae a consule viderentur,
そして、もし彼女たち全体よりも、個々の女性の尊厳と羞恥心に対する配慮が私を引き止め、執政官から叱責されたように見えないように配慮しなかったならば、私はこう言っただろう。
§34.2.9dixissem: “qui hic mos est in publicum procurrendi et obsidendi vias et viros alienos appellandi? istud ipsum suos quaeque domi rogare non potuistis?
『公の場に走り出て、道を占拠し、他人の夫たちに話しかけるというこの習慣は一体何なのか。 それ自体のことを、各自が家で自分の夫たちに頼むことはできなかったのか。
§34.2.10an blandiores in publico quam in privato et alienis quam vestris estis? quamquam ne domi quidem vos, si sui iuris finibus matronas contineret pudor, quae leges hic rogarentur abrogarenturve, curare decuit.
あるいは、あなたがたは私的な場よりも公の場で、自分の夫よりも他人の夫に対してより愛想が良いのか。 もっとも、もし羞恥心が既婚女性たちを彼女たち自身の義務の範囲内にとどめていたならば、ここでどのような法が提案され、あるいは廃止されるかということについて、家でさえもあなたがたが関心を持つことはふさわしくなかった。
§34.2.11maiores nostri nullam, ne privatam quidem rem agere feminas sine tutore auctore voluerunt, in manu esse parentium, fratrum, virorum;
』我々の先祖は、女性たちが後見人の同意なしにはいかなる私的な事柄さえも行うことを望まず、親、兄弟、夫の支配下にあることを望んだ。
nos, si diis placet, iam etiam rem publicam capessere eas patimur et foro quoque et contionibus et comitiis immisceri.
それなのに私たちは、神々に誓って、今や彼女たちが国政に携わることさえ許し、フォーラムや民会や投票集会にさえ交じるのを許している。
§34.2.12quid enim nunc aliud per vias et compita faciunt, quam rogationem tribunorum plebi suadent, quam legem abrogandam censent?
なぜなら、彼女たちは今、通りや辻で、平民護民官の提案を支持し、法を廃止すべきだと主張する以外に、何をしているというのか。
§34.2.13date frenos impotenti naturae et indomito animali et sperate ipsas modum licentiae facturas;
抑えの効かない本性と飼い慣らされていない獣に手綱を緩め、彼女たち自身がその放縦さに限界を設けるだろうと期待するがよい。
§34.2.14nisi vos feceritis, minimum hoc eorum est, quae iniquo animo feminae sibi aut moribus aut legibus iniuncta patiuntur.
もしあなたがたがそうしないならば、彼女たちが不満を抱きながら、慣習や法律によって自分たちに課されていると我慢している事柄のうち、これは最小のものである。
omnium rerum libertatem, immo licentiam, si vere dicere volumus, desiderant.
彼女たちはあらゆることにおける自由を、いや、もし真実を言いたいのであれば、放縦を望んでいるのだ。 」

語釈・文法注

  1. 34.2.1si ... instituisset ... haberemus — 過去の事実と反対の条件(instituisset「心に決めていたならば」)と、現在の事実と反対の帰結(haberemus「抱えることはないだろうに」)が組み合わされた混合条件文。
  2. 34.2.5vestra ... qui — 先行詞が所有形容詞 vestra(あなたがたの)の中に含まれる2人称複数代名詞であり、関係代名詞 qui の導く、導かれる動詞が2人称複数形(ituri estis)になっている。
  3. 34.2.8quod nisi — 関係代名詞の中性単数対格 quod が接続詞的に用いられており、「そしてもし〜でなかったら」の意味を表す。
  4. 34.2.13date frenos — 「手綱を与える」という表現は、ここでは馬を自由にするために「手綱を緩める」あるいは「制御を解く」ことを意味する。カトは皮肉を込めて、彼女たちを野放しにすれば自分から制限を設けるとでも期待するのか、と問いかけている。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §34.2.1-34.2.14. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:34.2.1-34.2.14

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。