Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §32.21.1-32.21.17

ローマとの同盟を説くアリスタイノスの演説

1098 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

プラエトルのアリスタイノスは、沈黙するアカイア人に対して演説を行い、自らの危険を恐れずに共同体の決断を下すよう求める。彼はローマとマケドニアの戦力を比較し、かつてマケドニアが同盟者を保護しなかった事実や現在の劣勢を挙げて、ローマに対抗することの不可能性を指摘する。

§32.21.1tum Aristaenus praetor rursus: “non magis consilium vobis, principes Achaeorum, deest quam lingua;
そこでプラエトルのアリスタイノスが再び言った。 「アカイア人の指導者たちよ、あなたがたに思慮が欠けているのは、言葉が欠けていないのと同様に、全くそうではない。
sed suo quisque periculo in commune consultum non vult.
しかし、各自が自分自身の危険のもとで、共同体のために策が講じられることを望まないのだ。
forsitan ego quoque tacerem, si privatus essem;
もし私が一私生活者であったなら、おそらく私も黙っていただろう。
nunc praetori video aut non dandum concilium legatis fuisse, §32.21.2aut non sine responso eos dimittendos esse;
だが今、プラエトルである私には、使節たちに民会を与えるべきではなかったか、あるいは、彼らを返答なしに去らせるべきではないと思われる。
respondere autem nisi ex vestro decreto qui possum? et quoniam nemo vestrum, qui in hoc concilium advocati estis, pro sententia quicquam dicere vult aut audet, orationes legatorum hesterno die ut pro sententiis dictas percenseamus perinde ac non postulaverint, §32.21.3quae e re sua essent, sed suaserint, quae nobis censerent utilia esse.
だが、あなたがたの決議なしに、どうして私が返答できようか。 そして、この民会に召集されたあなたがたのうち、誰も自らの意見として何事かを語ることを望まず、またあえてしようとしないので、昨日語られた使節たちの演説を、あたかも彼らが(自らの都合を)要求したのではなく、私たちにとって有益であると彼らが考えることを勧告したかのように、彼らにとって都合の良いことであったとしても、詳細に検討してみよう。
§32.21.4Romani Rhodiique et Attalus societatem amicitiamque nostram petunt et in bello, quod adversus Philippum gerunt, se a nobis adiuvari aequum censent.
ローマ人とロドス人、そしてアッタロスは、私たちの同盟と友情を求めており、フィリッポスに対して彼らが行っている戦争において、彼らが私たちによって援助されることが公平であると考えている。
§32.21.5Philippus societatis secum admonet et iuris iurandi et modo postulat, ut secum stemus, modo, ne intersimus armis, contentum ait se esse.
フィリッポスは自らとの同盟と誓約を思い起こさせ、ある時は自らの側に立つことを要求し、またある時は、私たちが戦争に加わらないだけで自分は満足であると言う。
§32.21.6nulline venit in mentem, cur, qui nondum socii sunt, plus petant quam socius? non fit hoc neque modestia Philippi neque impudentia Romanorum, Achaei:
まだ同盟者ではない者たちが、同盟者よりも多くを求めているのはなぜか、誰も心に浮かばないのか。 アカイア人たちよ、これはフィリッポスの謙虚さによるものでもなく、ローマ人の破廉恥さによるものでもない。
§32.21.7fortuna et dat fiduciam postulantibus et demit.
運命が、要求する者たちに自信を与え、またそれを奪うのだ。
Philippi praeter legatum videmus nihil;
フィリッポスのものは、使節のほかに私たちは何も目にしていない。
Romana classis ad Cenchreas stat urbium Euboeae spolia prae se ferens, consulem legionesque eius, exiguo maris spatio diiunctas, Phocidem ac Locridem pervagantis videmus:
ローマの艦隊はケンクレアイに停泊し、エウボイアの諸都市から奪った戦利品をこれ見よがしに掲げている。 また、わずかな海の隔たりを挟んだだけの執政官と彼の軍団が、フォキスとロクリスを席巻しているのを私たちは目にしている。
§32.21.8miramini, cur diffidenter Cleomedon, legatus Philippi, ut pro rege arma caperemus adversus Romanos, modo egerit?
フィリッポスの使節であるクレオメドンが、先ほど、私たちが王のためにローマ人に対して武器を取るよう、なぜあのように弱腰で求めたのか、あなたがたは不思議に思うか。
§32.21.9qui, si ex eodem foedere ac iure iurando, cuius nobis religionem iniciebat, rogemus eum, ut nos Philippus et ab Nabide ac Lacedaemoniis et ab Romanis defendat, non modo praesidium, quo tueatur nos,
もし彼に対して、彼が私たちに畏敬を抱かせようとしていた、あの同じ条約と誓約に基づいて、フィリッポスが私たちをナビスやスパルタ人からも、ローマ人からも防衛してくれるよう求めるならば、彼は私たちを保護するための守備隊を見いだせないばかりか、私たちに何と返答すべきかさえ、見いだせないであろう。
§32.21.10sed ne quid respondeat quidem nobis sit inventurus, non hercule magis quam ipse Philippus priore anno, qui pollicendo se adversus Nabidem bellum gesturum cum temptasset nostram iuventutem hinc in Euboeam extrahere, §32.21.11postquam nos neque decernere id sibi praesidium neque velle illigari Romano bello vidit, oblitus societatis eius, quam nunc iactat, vastandos populandosque Nabidi ac Lacedaemoniis reliquit.
ヘラクレスにかけて、前年のフィリッポス自身がそうであったのと同様に。 彼は、自分がナビスに対して戦争を行うと約束することによって、私たちの若者をここからエウボイアへと連れ出そうと試みたが、私たちがその援助を決定することも、ローマとの戦争に巻き込まれることも望まないのを見て取るや、今彼が吹聴しているあの同盟関係を忘れ去り、私たちをナビスとスパルタ人に略奪され荒らされるがままに放置したのだ。
§32.21.12ac mihi quidem minime conveniens inter se oratio Cleomedontis visa est.
そして私には、クレオメドンの演説は、互いに全く一貫していないように思われた。
elevabat Romanum bellum eventumque eius eundem fore, qui prioris belli, §32.21.13quod cum Philippo gesserint, dicebat.
彼はローマとの戦争を軽視し、その結末は、以前の戦争と同じになるだろうと言っていた、彼らがフィリッポスと戦った(あの戦争と)。
cur igitur nostrum ille auxilium absens petit potius quam praesens nos, socios veteres, simul ab Nabide ac Romanis tueatur? nos dico? quid ita passus est Eretriam Carystumque capi? quid ita tot Thessaliae urbes? quid ita Locridem Phocidemque?
ならばなぜ、彼はその場に不在でありながら私たちの援助を求めるのか、自らここに来て、古い同盟者である私たちを、ナビスとローマ人の双方から同時に守ろうとはせずに? 「私たち」と言ったか? なぜ彼はエレトリアとカリュストスが占領されるのをそのままにしておいたのか。 なぜテッサリアのこれほど多くの都市を? なぜロクリスとフォキスを?
§32.21.14quid ita nunc Elatiam oppugnari patitur? cur excessit faucibus Epiri claustrisque illis inexpugnabilibus super Aoum amnem relictoque, quem insidebat, saltu penitus in regnum abiit? aut vi aut metu aut voluntate.
なぜ今、エラテイアが攻撃されるのを容認しているのか。 なぜ彼は、エピロスの峡谷と、アオウス川の上にあるあの難攻不落の障壁から撤退し、自らが占拠していた峠を放棄して、王国の奥深くへと去ってしまったのか。 力によるものか、恐れによるものか、あるいは自発的な意志によるものか、そのいずれかである。
§32.21.15si sua voluntate tot socios reliquit hostibus diripiendos, qui recusare potest, quin et socii sibi consulant? si metu, nobis quoque ignoscat timentibus;
もし彼が自らの意志で、これほど多くの同盟者たちを敵に略奪されるがままに放置したのなら、同盟者たち自身が自らのために策を講じることを、誰が拒むことができようか。 もし恐れによるものなら、恐れている私たちをも、彼は許すべきである。
si victus armis cessit, Achaei Romana arma sustinebimus, Cleomedon, quae vos Macedones non sustinuistis?
もし武器に敗れて退いたのなら、クレオメドンよ、あなたがたマケドニア人が耐え忍ぶことができなかったローマの武力に、私たちアカイア人が耐え忍ぶべきだとでもいうのか。
§32.21.16an tibi credamus Romanos non maioribus copiis nec viribus nunc bellum gerere, quam antea gesserint, potius quam res ipsas intueamur?
それとも私たちは、現実の事態に目を向ける代わりに、ローマ人が以前に行っていた戦争よりも、今や大きな軍勢や戦力をもって戦争を行っているわけではないというあなたの言葉を信じるべきだろうか。
§32.21.17Aetolos tum classe adiuverunt;
あの時、彼らは艦隊でアイトリア人を援助したにすぎない。
nec duce consulari nec exercitu bellum gesserunt;
執政官級の指揮官も、正規の陸軍も伴わずに戦争を行ったのだ。
sociorum Philippi maritimae tum urbes in terrore ac tumultu erant; mediterranea adeo tuta ab armis Romanis fuerunt, ut Philippus Aetolosnequiquam opem — Romanorumimplorantisdepopularetur;
あの時、フィリッポスの同盟都市のうち海沿いの都市は恐怖と混乱の中にあったが、内陸部はローマの武力から非常に安全であったため、フィリッポスは、ローマの援助をむなしく懇願するアイトリア人を略奪することができたほどであった。

語釈・文法注

  1. 32.21.1non magis consilium vobis, principes Achaeorum, deest quam lingua — 比較構文 non magis A quam B(Bと同様にAも〜ない)の形。ここでは「言葉(話す能力)が欠けていないのと同様に、思慮が欠けているわけではない」という二重否定的な意味になる。彼らが沈黙しているのは、知恵がないからではなく、自らの危険を恐れて発言しないだけであることを強調している。
  2. 32.21.1in commune consultum — consultum は動詞 consulo(策を講じる、利を図る)の完了受動分詞中性単数形。ここでは非人称受動不定詞 consultum esse(または未来受動不定詞の consultum iri)の省略形、あるいは名詞的用法として対格不定詞句の主語・補語を形成しており、「公共のために策が講じられること」を意味する。
  3. 32.21.7Philippi praeter legatum videmus nihil — 属格 Philippi は所有・所属の属格で、ここでは「フィリッポスに属するもの、フィリッポス側の存在(軍隊や援助など)」という楕円的(省略的)表現。nihil と結びつき、「フィリッポスの(勢力など)は、使節以外に何も見えない」となる。
  4. 32.21.9qui, si ex eodem foedere ac iure iurando, cuius nobis religionem iniciebat, rogemus eum, ut nos Philippus et ab Nabide ac Lacedaemoniis et ab Romanis defendat, non modo praesidium, quo tueatur nos, sed ne quid respondeat quidem nobis sit inventurus — 連結の関係代名詞 qui(クレオメドンを指す)から始まる長大な仮定文。条件節の動詞 rogemus(接続法現在)に対し、帰結節は未来能動分詞を用いた迂回形式 sit inventurus(接続法現在)となっており、「もし私たちが求めるならば、彼は見いだすことにならないだろう」という潜在条件(未来の想定)を表す。また、non modo ... sed ne ... quidem の対比の中に、後半の文節が省略されつつ埋め込まれている。
  5. 32.21.16an tibi credamus Romanos non maioribus copiis nec viribus nunc bellum gerere, quam antea gesserint, potius quam res ipsas intueamur? — 接続法現在 credamus と intueamur は自問や聴衆への修辞的問いかけを表す「躊躇接続法(疑問の接続法)」。potius quam に導かれる従属節内でも intueamur が同じく接続法で同調している。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §32.21.1-32.21.17. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:32.21.1-32.21.17

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。