Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §32.17.1-32.17.17

カルストスの降伏とアトラクス包囲戦での苦戦

1094 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

カルストスがローマ軍に降伏して保護され、ローマ海軍はアテナイ周辺を経由してケンクレアイへと向かう。一方、執政官はアトラクスにおいて、長い槍の密密集陣形で激しく防衛するマケドニア軍の強固な抵抗に阻まれ、城壁突破後も想定外の苦戦を強いられる。

§32.17.1Carystus inde repetita, unde, priusquam e navibus copiae exponerentur, omnis multitudo urbe deserta in arcem confugit.
それからカルストスが再び攻撃され、そこでは、船から軍勢が上陸する前に、全群衆が都市を捨てて城砦へと逃げ込んだ。
§32.17.2inde ad fidem ab Romano petendam oratores mittunt.
そこから彼らはローマ人に保護を求めるために使節を送る。
oppidanis extemplo vita ac libertas concessa est;
町の人々にはただちに生命と自由が認められた。
Macedonibus treceni nummi in capita statutum pretium est, et ut armis traditis abirent.
マケドニア兵には1人あたり300ヌンムスが身代金として定められ、武器を引き渡して立ち去ることが許された。
§32.17.3hac summa redempti inermes in Boeotiam traiecti.
この額で身受けされた彼らは、武器を持たずにボイオティアへと渡された。
navales copiae duabus claris urbibus Euboeae intra dies paucos captis circumvectae Sunium, Atticae terrae promunturium, Cenchreas, Corinthiorum emporium, petierunt.
海軍の軍勢は、エウボイアの2つの著名な都市を数日間のうちに占領すると、アッティカ地方の岬であるスニオンを回航して、コリントス人の商業地であるケンクレアイを目指した。
§32.17.4consul interim omnium spe longiorem Atracis atrocioremque oppugnationem habuit, et ea, qua minimum credidisset, resistebant hostes.
一方、執政官はアトラクスにおいて、すべての人の予想より長く、また激しい包囲戦を経験した。 そして、彼が最も予期していなかったその点において、敵は抵抗した。
§32.17.5nam omnem laborem in muro crediderat diruendo fore;
というのも、彼はすべての苦労が城壁を破壊することにあるだろうと信じていたからである。
si aditum armatis in urbem patefecisset, fugam inde caedemque hostium fore, qualis captis urbibus fieri solet;
もし武装した兵士たちに市内への進入路を開いたならば、そこからは、占領された都市で通常起こるような、敵の逃走と殺戮があるだろうと信じていた。
§32.17.6ceterum postquam parte muri arietibus decussa per ipsas ruinas transcenderunt in urbem armati, illud principium velut novi atque integri laboris fuit.
しかし、破城槌によって城壁の一部が打ち倒され、その瓦礫を通って武装した兵士たちが市内へ乗り込んだ後、それはまるで新しく手つかずの苦労の始まりのようであった。
§32.17.7nam Macedones, qui in praesidio erant et multi et delecti, §32.17.8gloriam etiam egregiam rati, si armis potius et virtute quam moenibus urbem tuerentur, conferti, pluribus introrsus ordinibus acie firmata, cum transcendere ruinas sensissent Romanos, per impeditum ac difficilem ad receptum locum expulerunt.
というのも、守備隊にいたマケドニア兵たちは、数も多く精鋭であり、城壁よりもむしろ武器と勇気によって都市を防衛するならば極めて優れた栄光となると考えて密集し、内側に向けて何列もの陣形を固め、ローマ兵たちが瓦礫を乗り越えるのを察知すると、障害物が多く退却の困難な場所を通じて撃退したからである。
§32.17.9id consul aegre passus nec eam ignominiam ad unius modo oppugnandae moram urbis sed ad summam universi belli pertinere ratus, quod ex momentis parvarum plerumque rerum penderet,
執政官はこれに憤慨し、その屈辱が単に一つの都市を包囲する遅滞にとどまらず、戦争全体の成否に関わるものであると考えた。 というのも、戦争は往々にして小さな事柄の弾みに左右されるものだからである。
§32.17.10purgato loco, qui strage semiruti muri cumulatus erat, turrem ingentis altitudinis magnam vim armatorum multiplici tabulato portantem promovit §32.17.11et cohortes in vicem sub signis, quae cuneum Macedonum — phalangem ipsi vocant —, si possent, vi perrumperent, emittebat.
半壊した城壁の残骸が積み重なっていた場所を片付けると、彼は、多層の床に多数の武装兵を乗せた極めて高い塔を前進させ、マケドニア兵の楔形陣形――彼ら自身はこれをファランクスと呼んでいる――を、もし可能なら力ずくで突破させるために、隊旗のもと交代でコホルスを送り出した。
§32.17.12sed ad loci angustias, haud late patente intervallo diruti muri, genus armorum pugnaeque hosti aptius erat.
しかし、破壊された城壁の隙間が広く開いていないという場所の狭さにおいて、兵器と戦闘の性質は敵の方に適していた。
§32.17.13ubi conferti hastas ingentis longitudinis prae se Macedones obiecissent, velut in constructam densitate clipeorum testudinem Romani pilis nequiquam emissis cum strinxissent gladios,
密集したマケドニア兵が極めて長い槍を前方に突き出すと、まるで盾の密集によって築かれたテストゥド(亀甲陣)に向かうかのように、ローマ兵はピルムを無駄に放った後に剣を抜いたが、より近くに接近することも、槍を切り落とすこともできなかった。
§32.17.14neque congredi propius neque praecidere hastas poterant, et, si quam incidissent aut praefregissent, hastile fragmento ipso acuto inter spicula integrarum hastarum velut vallum explebat.
そして、もしどれかを切りつけたり折ったりしたとしても、槍の柄は、その鋭い破片自体が、無傷の槍の穂先の間にあって、あたかも防壁のように隙間を埋めたのである。
§32.17.15ad hoc et muri pars adhuc integra utraque tuta praestabat latera, nec ex longo spatio aut cedendum aut impetus faciendus erat, quae res turbare ordines solet.
さらに、城壁のまだ無傷の部分が両側面を安全に保っており、また長い距離を後退したり突撃したりする必要もなかった。 そのようなことは隊列を乱しがちだからである。
§32.17.16accessit etiam fortuita res ad animos eorum firmandos;
彼らの戦意を固めるために、偶然の出来事さえも加わった。
nam cum turris per aggerem parum densati soli ageretur, §32.17.17rota una in altiorem orbitam depressa ita turrim inclinavit, ut speciem ruentis hostibus, trepidationem † insanam superstantibus armatis praebuerit.
というのも、土が十分に固められていない盛土の上を塔が押し進められていた際、片方の車輪が深い轍に沈み込み、それによって塔が傾いたため、敵には倒壊するかのような光景を、上に立っていた武装兵には狂乱のうろたえを与えたからである。

語釈・文法注

  1. 32.17.1repetita — 述語動詞 *est* の省略を伴う受動態完了(*Carystus repetita [est]*)。*Carystus*(カルストス)は女性の都市名であるため、形容詞および分詞は女性主格単数形をとる。
  2. 32.17.2ut armis traditis abirent — 等位接続詞 *et* により、主節の前半にあたる名詞句(*treceni nummi ... statutum pretium est*)と、後半の名詞的意志節(*ut* + 接続法未完了過去 *abirent*)が等位に並列されている。実質的に「身代金が定められたこと」と「立ち去るよう規定されたこと」の二つの決定を並列している。
  3. 32.17.5fore — 未来不定詞であり、2回出現してそれぞれ *omnem laborem ... fore* および *fugam inde caedemque ... fore* という対格不定詞(間接修辞・思考内容)の述語を形成している。どちらも主節の動詞 *crediderat*(過去完了)の目的語として従属している。
  4. 32.17.8si armis potius et virtute quam moenibus urbem tuerentur — 現在から見た未来条件にあたる節が、過去完了の思考を表す現在分詞 *rati*(〜と考えて)に導かれた間接話法(主観的な想定)に組み込まれたため、時制の一致により接続法未完了過去(*tuerentur*)になっている。
  5. 32.17.9quod ex momentis parvarum plerumque rerum penderet — 理由を表す接続詞 *quod* の後に続く接続法(*penderet*)は、これが叙述者リウィウス自身の客観的説明ではなく、直前の分詞 *ratus* に導かれた執政官自身の「思考・判断」の一部(間接話法の従属節における接続法、いわゆる主観的理由)であることを示している。
  6. 32.17.11quae cuneum Macedonum — phalangem ipsi vocant — , si possent, vi perrumperent — 先行詞 *cohortes* にかかる関係代名詞 *quae* は、接続法未完了過去 *perrumperent* を伴って「目的」を表す関係節を導く(〜させるためのコホルス)。この目的節の内部に埋め込まれた条件節 *si possent* も、時制および法の連動によって接続法未完了過去をとる。
  7. 32.17.13ubi conferti hastas ingentis longitudinis prae se Macedones obiecissent — 過去の叙述において、時・条件を表す接続詞 *ubi*(〜するといつも)の後に接続法過去完了(*obiecissent*)を用いることで、繰り返された習慣的行為、あるいは「〜した時にはいつでも」という一般的前提条件を表している。
  8. 32.17.17ut speciem ruentis hostibus, trepidationem † insanam superstantibus armatis praebuerit — 結果の接続詞 *ut*(〜するほどに)に続く接続法完了(*praebuerit*)。リウィウスは主節の動詞が過去(時制の一致では接続法未完了過去が期待される)であっても、生じた結果が歴史的事実として完結した出来事であることを強調するために、あえて接続法完了を用いることがよくある。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §32.17.1-32.17.17. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:32.17.1-32.17.17

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。