Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §31.9.1-31.9.10

エジプト使節の来訪と不確定額の奉納競技の誓約

1036 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

エジプトのプトレマイオス王の使節がアテナイの援助要請を伝え、ローマの意向に従う姿勢を示す。一方ローマでは、マケドニア遠征を前に、不確定な金額を前提とした誓約が適法か否かをめぐり最高神祇官が異議を唱えるが、神祇官団の承認を経て誓約が執り行われる。

§31.9.1in ipso adparatu belli legati a rege Ptolomaeo venerunt, qui nuntiarent Athenienses adversus Philippum petisse ab rege auxilium;
まさに戦争の準備の最中に、プトレマイオス王からの使節たちが到来した。 彼らは、アテナイ人がフィリッポスに対抗して王に援助を求めたことを報告するためであった。
§31.9.2ceterum, etsi communes socii sint, tamen nisi ex auctoritate populi Romani neque classem neque exercitum defendendi aut oppugnandi cuiusquam causa regem in Graeciam missurum esse;
しかし、たとえ彼らが共通の同盟国であるとしても、ローマ民衆の承認がなければ、防衛のためであれ誰かを攻撃するためであれ、王がギリシアに艦隊も陸軍も派遣することはないだろう、ということ。
§31.9.3vel quieturum eum in regno, si populo Romano socios defendere libeat, vel Romanos quiescere, si malint, passurum atque ipsum auxilia, quae facile adversus Philippum tueri Athenas possent, missurum.
もしローマ民衆が同盟国を防衛することを望むなら、王は王国内で平穏にとどまっているつもりであり、あるいは、もしローマ人がそれを望むなら、彼らが平穏にとどまるのを許容し、彼自身が、フィリッポスに対してアテナイを容易に防衛しうる援軍を派遣するつもりである、と。
§31.9.4gratiae regi ab senatu actae responsumque tutari socios populo Romano in animo esse; si qua re ad id bellum opus sit, indicaturos regi regnique eius opes scire subsidia firma ac fidelia suae rei publicae esse.
元老院から王に感謝が捧げられ、同盟国を守ることはローマ民衆の意図するところであり、もしこの戦争に何か必要なものがあれば、王に知らせるつもりであること、また、王の王国の富が自らの国家にとって強固で忠実な援助であることを知っている、と回答された。
§31.9.5munera deinde legatis in singulos quinum milium aeris ex senatus consulto missa.
その後、元老院の決議に基づき、使節たちに対して一人あたり5千アスの贈り物が送られた。
cum dilectum consules haberent pararentque, §31.9.6quae ad bellum opus essent, civitas religiosa, in principiis maxime novorum bellorum, supplicationibus habitis iam et obsecratione circa omnia pulvinaria facta, ne quid praetermitteretur, quod aliquando factum esset, ludos Iovi donumque vovere consulem, cui provincia Macedonia evenisset, iussit.
執政官たちが徴兵を行い、準備を整えていたとき、戦争に必要なものを(準備していたとき)、特に新たな戦争の開始時において宗教的な事柄に敬虔である市民は、すでに祈願が行われ、かつての慣例が何一つ見落とされることのないようすべての神座の周りで嘆願がなされた上で、マケドニアを属州として引き当てた執政官が、ユーピテルに対して競技会と贈り物を誓約することを命じた。
§31.9.7moram voto publico Licinius pontifex maximus attulit, qui negavit ex incerta pecunia vovere licere;
最高神祇官リキニウスが、その国家の誓約に遅れをもたらした。
ex certa voveri debere, quia ea pecunia non posset in bellum usui esse seponique statim deberet nec cum alia pecunia misceri;
彼は、不確定な金額から誓約することは許されない、確定した額から誓約されるべきであると主張した。 なぜなら、その金は戦争のために使用されることができず、ただちに別にして保管されるべきであり、他の金と混ぜ合わされるべきではないからである。
quod si factum esset, votum rite solvi non posse.
もしそれがなされたなら、誓約は正当に果たされることができない、と彼は言った。
§31.9.8quamquam et res et auctor movebat, tamen ad collegium pontificum referre consul iussus, si posset recte votum incertae pecuniae suscipi.
事柄自体も提案者の権威も彼らを動かしたものの、執政官は、不確定な金額による誓約が正しく行われうるかどうかを神祇官団に諮問するよう命じられた。
posse rectiusque etiam esse pontifices decreverunt.
神祇官たちは、それは可能であり、むしろいっそう正しいことでもある、と議決した。
§31.9.9vovit in eadem verba consul praeeunte maximo pontifice, quibus antea quinquennalia vota suscipi solita erant,
執政官は、最高神祇官が先導して唱える中、以前に5年ごとの誓約が行われる際に慣習的に用いられていたのと同じ言葉で誓約した。
§31.9.10praeterquam quod tanta pecunia, quantam tum, cum solveretur, senatus censuisset, ludos donaque facturum vovit.
ただし、それが果たされる時に、元老院が決議するであろう額の金を用いて、競技会と贈り物を挙行することを誓約した。
octiens ante ludi magni de certa pecunia voti erant;
それ以前には、大競技会は8回にわたって確定した金額から誓約されていた。
hi primi de incerta.
今回のものが、不確定な金額から誓約された最初のものであった。

語釈・文法注

  1. 31.9.2defendendi aut oppugnandi cuiusquam causa — 動名詞 defendendi と oppugnandi は並列され、いずれも共通の目的語として cuiusquam を支配している。cuiusquam は代名詞 quisquam の属格(単数・男性または女性)であり、否定的な文脈(neque... neque)に対応して「いかなる者も」を意味する。「誰か一人をも防御するため、あるいは攻撃するために」の意となる。
  2. 31.9.6civitas religiosa, in principiis maxime novorum bellorum, supplicationibus habitis iam et obsecratione circa omnia pulvinaria facta, ne quid praetermitteretur, quod aliquando factum esset, ludos Iovi donumque vovere consulem, cui provincia Macedonia evenisset, iussit — 主節の主語 civitas と動詞 iussit が大きく離れており、その間に多くの挿入句が挟まれている。(1) civitas を修飾する名詞句 in principiis... (2) supplicationibus... facta までの独立奪格、(3) 目的を表す接続法節 ne quid...、(4) iussit の目的格不定詞構文 consulem ... vovere、および関係節 cui... が入れ子になっている。文の核心は「国家(civitas)が、執政官(consulem)に誓約すること(vovere)を命じた(iussit)」である。
  3. 31.9.7in bellum usui esse — usui は「目的・結果の与格」であり、二重与格に準ずる構文をなす。「戦争に対して(in bellum)役に立つ(usui esse)」という表現で、動詞 sum とともに用いられて有用性を示す。
  4. 31.9.10tanta pecunia, quantam tum, cum solveretur, senatus censuisset — 関係代名詞 quantam に導かれる節の中の接続法過去完了 censuisset は、誓約が履行される時点(未来を表す cum solveretur)から見た過去、すなわち、将来の決議を未来完了に相当する時制として表現するために、間接話法の影響下で接続法過去完了となったものである。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §31.9.1-31.9.10. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:31.9.1-31.9.10

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。