Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §31.7.1-31.7.15

執政官による民会でのマケドニア遠征演説

1034 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

執政官は民会において、マケドニアに自ら進攻して戦うか、それともイタリアで敵を迎えるかの決断を民衆に迫り、過去のポエニ戦争の教訓から遠征の必要性を熱弁する。

§31.7.1consul in campo Martio comitiis, priusquam centurias in suffragium mitteret, §31.7.2contione advocata “ignorare” inquit “mihi videmini, Quirites, non, utrum bellum an pacem habeatis, vos consuli — neque enim liberum id vobis Philippus permittet, qui terra marique ingens bellum molitur —, sed, utrum in Macedoniam legiones transportetis, an hostes in Italiam accipiatis.
執政官はカンプス・マルティウスの民会において、投票に百人隊を送り出す前に、民衆集会を招集して次のように言った。 「市民の皆さん、あなたがたに戦争と平和のどちらがあるか(どちらを選ぶべきか)が諮られているのではなく――というのも、陸海で巨大な戦争を企てているフィリッポスは、あなたがたにそのような自由な選択を許しはしないからです――、そうではなく、あなたがたがマケドニアに軍団を派遣するのか、それともイタリアに敵を迎え入れるのかが(諮られているのだと)、あなたがたは分かっていないように私には思われます。
§31.7.3hoc quantum intersit, si numquam alias, Punico proximo certe bello experti estis.
この相違がいかに大きいかは、ほかのいつでなくても、少なくとも直前のポエニ戦争で、あなたがたは確実に経験しました。
quis enim dubitat, quin, si Saguntinis obsessis fidemque nostram inplorantibus inpigre tulissemus opem, sicut patres nostri Mamertinis tulerant, totum in Hispaniam aversuri bellum fuerimus, quod cunctando cum summa clade nostra in Italiam accepimus?
なぜなら、包囲され我々の信義を求めていたサグントゥムの人々に、ちょうど私たちの父祖がマメルティニの人々に差し伸べたように、もし私たちが迅速に援助を差し伸べていたなら、あの戦争のすべてをヒスパニアへとそらすことができたであろうに、躊躇することによって、我々にとっての最大の惨劇とともにそれをイタリアに迎え入れてしまったのだということを、いったい誰が疑うでしょうか。
§31.7.4ne illud quidem dubium est, quin hunc ipsum Philippum, pactum iam per legatos litterasque cum Hannibale, ut in Italiam traiceret, misso cum classe Laevino, qui ultro ei bellum inferret, in Macedonia continuerimus.
このフィリッポス自身が、イタリアに渡るようにと使節や書簡を通じてすでにハニバルと協定を結んでいたのを、私たちが艦隊とともにラエウィヌスを派遣して彼の方から積極的に戦争を仕掛けさせることによって、マケドニアに引き留めたのだということもまた、全く疑いありません。
§31.7.5et quod tunc fecimus, cum hostem Hannibalem in Italia haberemus, id nunc pulso Italia Hannibale, devictis Carthaginiensibus cunctamur facere?
そして、敵ハニバルをイタリアの真っ只中に抱えていた当時に私たちが行ったことを、ハニバルがイタリアから駆逐され、カルタゴ人が完全に打ち負かされた今になって、私たちは行うことを躊躇するのですか。
§31.7.6patiamur expugnandis Athenis, sicut Sagunto expugnando Hannibalem passi sumus, segnitiam nostram experiri regem:
サグントゥムが攻め落とされるのを見過ごしてハニバルを許したように、アテナイが攻め落とされるのを許して、王が私たちの怠慢を試すのをなすがままにさせておくのですか。
§31.7.7non quinto inde mense, quem ad modum ab Sagunto Hannibal, sed quinto die, quam ab Corintho solverit naves, in Italiam perveniet.
彼は、サグントゥムからのハニバルのようにそこから5ヶ月目ではなく、コリントスから船を出してから5日目にイタリアに到着するでしょう。
§31.7.8ne aequaveritis Hannibali Philippum nec Carthaginiensibus Macedonas;
フィリッポスをハニバルと、マケドニア人をカルタゴ人と同等とみなしてはなりません。
Pyrrho certe aequabitis.
しかし、ピュロスにだけは確実に同等とみなすでしょう。
aequabitis dico? quantum vel vir viro vel gens genti praestat!
同等とみなす、と言いましたか。 一人の男が別の男に、あるいは一つの民族が別の民族に対していかに勝っていることでしょうか。
§31.7.9minima accessio semper Epirus regno Macedoniae fuit et hodie est.
エペイロスは、マケドニア王国にとって常に、また今日もなお、ごく小さな付属物にすぎませんでした。
Peloponnesum totam in dicione Philippus habet Argosque ipsos, non vetere fama magis quam morte Pyrrhi nobilitatos.
フィリッポスはペロポネソス全体を支配下に置き、さらに古い名声によってよりもピュロスの死によって名高いアルゴスそのものをも支配下に置いています。
§31.7.10nostra nunc compara.
今度は私たちの側と比較しなさい。
quanto magis florentem Italiam, quanto magis integras res, salvis ducibus, salvis tot exercitibus, quos Punicum postea bellum absumpsit, adgressus Pyrrhus tamen concussit et victor prope ad ipsam urbem Romanam venit!
のちにポエニ戦争が奪い去ることになるあれほど多くの軍隊も、将軍たちも無事で、イタリアがどれほど繁栄しており、状況が無傷であったにもかかわらず、ピュロスは攻撃を仕掛けてこれを揺るがし、勝者としてローマ市そのもののすぐ近くまで迫ったのです。
§31.7.11nec Tarentini modo oraque illa Italiae, quam maiorem Graeciam vocant, ut linguam, ut nomen secutos crederes, sed Lucanus et Bruttius et Samnis ab nobis defecerunt.
そして、同じ言葉や名前を追ったと人が信じるのも無理はないような、マグナ・グラエキアと呼ばれるイタリアのあの沿岸部やタレントゥムの人々だけでなく、ルカニア人、ブルッティウム人、サムニウム人までもが私たちから離反したのです。
§31.7.12haec vos, si Philippus in Italiam transmiserit, quietura aut mansura in fide creditis? manserunt enim Punico postea bello.
もしフィリッポスがイタリアに軍を渡らせた場合、これらの人々が平穏を保ち、あるいは信義にとどまり続けると、あなたがたは信じますか。 のちのポエニ戦争のときにも彼らは忠実にとどまっていたというのですか。
numquam isti populi, nisi cum deerit, §31.7.13ad quem desciscant, ab nobis non deficient.
これらの民族は、離反すべき相手が欠けていない限り、私たちから離反しないということは決してないのです。
si piguisset vos in Africam traicere, hodie in Italia Hannibalem et Carthaginiensis hostis haberetis.
もしあなたがたがアフリカに渡ることを嫌がっていたなら、今日なおイタリアにおいてハニバルと敵カルタゴ人を抱えていたことでしょう。
Macedonia potius quam Italia bellum habeat;
イタリアではなく、マケドニアこそが戦争を抱えるようにしなさい。
hostium urbes agrique ferro atque igni vastentur;
敵の都市や耕地が、剣と火によって荒廃せしめられるようにしなさい。
§31.7.14experti iam sumus foris nobis quam domi feliciora potentioraque arma esse.
私たちは、わが軍の武力が、国内よりも国外においていかに幸福(幸運)であり、強力であるかをすでに経験しています。
ite in suffragium bene iuvantibus divis et, quae patres censuerunt, vos iubete.
神々の好意ある助けを得て投票に進みなさい。 そして、元老院が決議したことを、あなたがたは承認しなさい。
§31.7.15huius vobis sententiae non consul modo auctor est sed etiam dii immortales, qui mihi sacrificanti precantique, ut hoc bellum mihi, senatui vobisque, sociis ac nomini Latino, classibus exercitibusque nostris bene ac feliciter eveniret, laeta omnia prosperaque portendere.
あなたがたに対するこの提案の勧告者は、執政官である私だけではなく、不死なる神々自身でもあるのです。 神々は、この戦争が私に、元老院とあなたがたに、同盟者とラティウム名をもつ人々に、そして我々の艦隊と軍隊に、良くかつ幸いにもたらされるようにと私が犠牲を捧げ祈っていた際、すべてが喜ばしく、繁栄に満ちたものであると前兆を示してくださったのです。

語釈・文法注

  1. 31.7.2vos consuli — 動詞consuloは、対格(vos)を伴うことで「(誰々)に意見を求める」「(誰々)に諮る」を意味する。ここでは受動態不定詞となって対格不定詞構文(A.C.I.)の一部を形成しており、直前の否定「非(non)」および対比の「然るに(sed...)」とともに、「あなたがたが(戦争と平和のいずれかを)諮られているのではなく、…」という構造を形成している。
  2. 31.7.3totum in Hispaniam aversuri bellum fuerimus — 接続法完了能動態周辺的(未来分詞 *aversuri* + 接続法完了 *fuerimus*)が、疑問詞 *quin* に導かれる従属節において、過去の反事実的条件文の帰結節を表している。条件節は *si... tulissemus*(接続法過去完了)。
  3. 31.7.6patiamur — 勧誘接続法であるが、文脈上「〜を許しておこうというのか」という驚きや疑問、あるいは反語的なニュアンスを伴う(「熟慮の接続法」または「不服の接続法」とも呼ばれる)。
  4. 31.7.12numquam isti populi, nisi cum deerit, ad quem desciscant, ab nobis non deficient — 二重否定(*numquam... non deficient*)により、「彼らは決して離反しないということはない(必ず離反する)」という強い肯定を表す。挿入された *nisi cum deerit*(〜が欠けているとき以外は)は、「離反相手がいない場合を除けば」という制限を加えており、全体として「彼らは離反の受け皿さえあれば、常に離反する用意がある」という意味になる。
  5. 31.7.15qui mihi ... portendere — 関係節内において、直説法ではなく不定詞 *portendere* が用いられているのは、全体が執政官の発言内(または間接話法)の継続的な陳述として、主語 *dii immortales* にかかる関係代名詞 *qui* を実質的に「そして彼ら(神々)は」という接続的な代名詞(qui = et illi)として機能させ、不定詞句を導いているためである。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §31.7.1-31.7.15. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:31.7.1-31.7.15

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。