Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §31.48.1-31.48.12

フリウスの凱旋式をめぐる元老院の激論

1075 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ルキウス・フリウスの凱旋式挙行の是非をめぐり、元老院で激しい議論が交わされる。長老議員たちは執政官の到着を待つべきだと主張するが、多数派は実際の戦功と戦況の切迫性を重視し、フリウスの決断を支持する。

§31.48.1apud magnam partem senatus et magnitudine rerum gestarum valebat et gratia.
元老院の大部分において、彼はその事績の偉大さと(個人の)影響力の双方によって有力であった。
§31.48.2maiores natu negabant triumphum, et quod alieno exercitu rem gessisset et quod provinciam reliquisset cupiditate rapiendi per occasionem triumphi;
長老議員たちは、彼が他人の軍隊を用いて作戦を遂行したこと、また凱旋式の機会を捉えてそれを奪い取ろうとする執念から自らの属州を離れたことを理由に、凱旋式を拒否した。
§31.48.3id vero eum nullo exemplo fecisse;
実に、彼が前例のない形でそれを行ったのだと彼らは主張した。
consulares praecipue expectandum fuisse consulem censebant;
特に執政官経験者たちは、執政官を待つべきであったと考えた。
§31.48.4potuisse enim castris prope urbem positis tutanda colonia ita, ut acie non decerneret, in adventum eius rem extrahere;
なぜなら、都市の近くに陣を張ることで、決戦に及ぶことなく植民市を防御しつつ、執政官の到着まで事態を引き延ばすことができたはずだからである。
quod praetor non fecisset, senatui faciendum esse, ut consulem expectaret;
法務官がそうしなかった以上、元老院がそれを行う(=執政官を待つ)べきであり、執政官を待つべきだとした。
§31.48.5ubi coram disceptantis consulem et praetorem audissent, verius de causa existimaturos esse.
直接対面して論争する執政官と法務官の声を聞いた時にこそ、この事案についてより正確に判断を下すことができるだろうと考えたのである。
§31.48.6magna pars senatus nihil praeter res gestas, et an in magistratu suisque auspiciis gessisset, censebant spectare senatum debere.
元老院の大部分は、元老院が考慮すべきなのは、行われた事績そのもの、そして彼が職権において自らの鳥占権のもとでそれを遂行したかどうか、という点以外には何もないと考えた。
§31.48.7ex duabus coloniis, quae velut claustra ad cohibendos Gallicos tumultus oppositae fuissent, cum una direpta et incensa esset, traiecturumque id incendium velut ex continentibus tectis in alteram tam propinquam coloniam esset, quid tandem praetori faciendum fuisse?
ガリア人の反乱を阻止するための言わば障壁として設置されていた二つの植民市のうち、一方が略奪され放火された時、そしてその火が、隣接する建物の屋根から屋根へと移るかのように、極めて近距離にあるもう一方の植民市へと燃え移ろうとしていた時に、いったい法務官はどうすべきであったというのか。
§31.48.8nam si sine consule geri nihil oportuerit, aut senatum peccasse, qui exercitum praetori dederit — potuisse enim, sicut non praetoris sed consulis exercitu rem geri voluerit, ita finire senatus consulto, ne per praetorem sed per consulem gereretur,
なぜなら、もし執政官なしには何も行われるべきではなかったとするならば、法務官に軍隊を与えた元老院が過ちを犯したことになる。 元老院は、法務官ではなく執政官の軍隊によって物事が遂行されることを望んだのだから、法務官ではなく執政官によって遂行されるべきであると元老院決議によって規定することができたはずだからである。
§31.48.9aut consulem, qui non, cum exercitum ex Etruria transire in Galliam iussisset, ipse Arimini occurrerit, ut bello interesset, quod sine eo geri fas non esset.
あるいは、エトルリアからガリアへ軍隊を移動させるよう命令しておきながら、自身なしには遂行することが不法とされる戦争に参加するために、自らアリミヌムで合流しなかった執政官が過ちを犯したことになる。
§31.48.10non expectare belli tempora moras et dilationes imperatorum, et pugnandum esse interdum, non quia velis, sed quia hostis cogat.
戦争の好機は将軍たちの引き延ばしや猶予を待ってはくれず、時には自分が望むからではなく、敵が強制するがゆえに戦わねばならないこともある。
§31.48.11pugnam ipsam eventumque pugnae spectari debere.
戦いそのものと、その戦いの結果こそが考慮されるべきである。
fusos caesosque hostis, castra capta ac direpta, coloniam liberatam obsidione, alterius coloniae captivos recuperatos restitutosque suis, debellatum uno proelio esse.
敵は敗走させられ、殺戮され、陣営は奪取され、略奪され、植民市は包囲から解放され、もう一方の植民市の捕虜たちは奪還されて身内に返され、一回の戦闘によって戦争は終結したのである。
§31.48.12non homines tantum ea victoria laetatos, sed diis quoque immortalibus per triduum supplicationes habitas, quod bene ac feliciter, non quod male ac temere res publica a L. Furio praetore gesta esset.
この勝利を喜んだのは人間たちだけではなく、不死なる神々に対しても三日間にわたり感謝祭が執り行われた。 それは、法務官ルキウス・フリウスによって国家の職務が、不手際や無謀によってではなく、見事に、かつ幸運に遂行されたからである。
data fato etiam quodam Furiae genti Gallica bella.
また、ガリア人との戦争は、ある種の運命によってフリウス氏族に与えられているのである。

語釈・文法注

  1. §31.48.4potuisse — 間接話法における完了不定詞 `potuisse` は、直説法完了の `potuit`(あるいは過去完了の `potuerat`)に相当し、過去の実現しなかった可能性(「〜することができたはずだ」という反実仮想の帰結)を表す。ここでの主語は省略されているが、文脈上フリウス(法務官)を指す。
  2. §31.48.7traiecturumque id incendium velut ex continentibus tectis in alteram tam propinquam coloniam esset — 一連の `cum`(〜の時)節内における二つ目の述語。中性名詞である主語 `incendium`(火)に一致した能動態未来分詞 `traiecturum` と、接続法未完了過去 `esset` からなる能動態周辺曲折変化。過去の時点における「〜しようとしていた」「今にも〜するはずであった」という切迫した見込みを表す。
  3. §31.48.8potuisse enim, sicut... ita finire senatus consulto — この `potuisse` も間接話法における不定詞(主動詞の `peccasse` に並列)。主語は直前の `senatum`(元老院)であり、補足不定詞として `finire`(規定する、制限する)を取る。すなわち「元老院が、…と規定することができたはずである」という反実仮想的記述となる。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §31.48.1-31.48.12. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:31.48.1-31.48.12

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。