Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §31.42.1-31.42.9

エトリア軍の敗走とアミュナンドロスによる撤退

1069 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

フィリッポスは疲弊した自軍に一度休息と食事を取らせ、その後マケドニア軍が前進するとエトリア人はアタマニア人の丘の陣営へ逃走した。アミュナンドロスの先導によりエトリア人は追撃を逃れて撤退した。

§31.42.1Philippus iam suis vallo appropinquantibus receptui cani iussit;
フィリッポスは、味方の兵がすでに土塁に近づきつつあったとき、退却の合図を送るよう命じた。
fatigatos enim equos virosque non tam proelio quam itineris simul longitudine, simul praepropera celeritate habebat.
というのも、彼は戦闘によってというよりも、行軍の長さと、同時に極端に急な速度の両方によって、馬と兵士たちを疲れ果てさせていたからである。
§31.42.2itaque turmatim equites, in vicem manipulos levis armaturae aquatum ire et prandere iubet,
それゆえ彼は、騎兵たちには部隊ごとに、軽装歩兵の操作隊には交代で、水を汲みに行き食事を取るように命じる。
§31.42.3alios in statione armatos retinet, opperiens agmen peditum tardius ductum propter gravitatem armorum.
一方、他の者たちを武装させたまま警備に留め置き、武具の重さのために遅れて進んできた歩兵の縦列を待ち受けた。
§31.42.4quod ubi advenit, et ipsis imperatum, ut statutis signis armisque ante se positis raptim cibum caperent binis ternisve summum ex manipulis aquandi causa missis;
これが到着すると、彼ら自身にも、軍旗を立て武具を自分の前に置いた上で、水を汲むために各操作隊から多くとも二、三人ずつを派遣し、急いで食事を取るよう命令が下された。
interim eques cum levi armatura paratus instructusque stetit, si quid hostis moveret.
その間、騎兵は軽装歩兵とともに、敵が何か動きを見せた場合に備えて、準備を整え整列して待機した。
§31.42.5Aetoli — iam enim et quae per agros sparsa multitudo fuerat receperat se in castra — ut defensuri munimenta circa portas vallumque armatos disponunt, dum quietos hostes ipsi feroces ex tuto spectabant.
エトリア人たちは――すでに畑に散らばっていた群衆も陣営へと退却していたからである――防御壁を守るつもりで、門や土塁の周囲に武装兵を配置し、静止している敵を、自分たちは安全な場所から猛々しく見つめていた。
§31.42.6postquam mota signa Macedonum sunt et succedere ad vallum parati atque instructi coepere, repente omnes relictis stationibus per aversam partem castrorum ad tumulum ad castra Athamanum perfugiunt.
マケドニア人の軍旗が動かされ、彼らが準備を整え整列して土塁へと進み寄り始めると、突如、全員が守備位置を捨て、陣営の反対側から、丘の上のアタマニア人の陣営へと逃げ込んだ。
multi in hac quoque tam trepida fuga capti caesique sunt Aetolorum.
エトリア人の多くが、この極めて慌ただしい逃走の最中にも捕らえられ、殺された。
§31.42.7Philippus, si satis diei superesset, non dubius, quin Athamanes quoque exui castris potuissent, die per proelium, deinde per direptionem castrorum absumpto sub tumulo in proxima planitie consedit prima luce insequentis diei hostem adgressurus.
フィリッポスは、もし一日のうち十分な時間が残っていたなら、アタマニア人をも彼らの陣営から追い出すことができたであろうことに疑いを持っていなかったが、戦闘によって、次いで陣営の略奪によって一日が消費されてしまったため、翌日の夜明けに敵を攻撃するつもりで、丘のふもとの最も近い平原に陣を敷いた。
§31.42.8sed Aetoli eodem pavore, quo sua castra reliquerant, nocte proxima dispersi fugerunt.
しかしエトリア人たちは、自分たちの陣営を捨てたときと同じ恐怖に駆られ、次の夜の間に散り散りになって逃亡した。
maximo usui fuit Amynander, quo duce Athamanes itinerum periti summis montibus per calles ignotas sequentibus eos hostibus in Aetoliam perduxerunt.
アミュナンドロスが最大の助けとなった。 彼の先導のもと、道に慣れたアタマニア人たちは、敵が追跡してくる中、山々の頂を未知の小道を通って彼らをエトリアへと連れて行った。
§31.42.9non ita multos in dispersa fuga error intulit in Macedonum equites, quos prima luce Philippus, ut desertum tumulum videt, ad carpendum hostium agmen misit.
散り散りになった逃走の中で、それほど多くない者たちが、道に迷ったことによってマケドニア人の騎兵のもとへと迷い込んだ。 フィリッポスは夜明けに丘がもぬけの殻であるのを見ると、敵の列を襲撃するためにこの騎兵たちを派遣していたのである。

語釈・文法注

  1. 31.42.1receptui cani — receptui は目的を表す与格(dativus finalis)であり、cani は非人称的に用いられた受動不定詞現在形(原形 cano)である。直訳すると「退却のための合図が(喇叭などによって)吹かれることを命じた」となり、全体で「退却の合図を鳴らさせるよう命じた」という意味になる。
  2. 31.42.1fatigatos ... habebat — habeo に完了分詞(ここでは fatigatos)が伴う構文であり、「〜を……した状態にしておく」という完了状態の持続を示す。これは後のロマンス語における完了時制(have + 過去分詞)の起源となる表現である。
  3. 31.42.4si quid hostis moveret — 接続法未完了過去 moveret が用いられているのは、主節の過去時制(stetit)に対応する時制の一致(consecutio temporum)であると同時に、「もし敵が何か動きを見せた場合に備えて」という、期待・予防を伴う仮定のニュアンスを表しているためである。
  4. 31.42.7si satis diei superesset, non dubius, quin Athamanes quoque exui castris potuissent — 過去における反実仮想条件文が、non dubius, quin という疑念を表す表現(の否定)による名詞節(接続法を要求する)の中に埋め込まれたものである。条件節 si ... superesset は「(その時)十分な時間が残っていたなら」という過去の継続状態または未完了を、帰結節 potuissent は「追い出すことができたであろうに」という過去の可能の完了をそれぞれ接続法で示している。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §31.42.1-31.42.9. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:31.42.1-31.42.9

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。