Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §31.39.1-31.39.15

エオルダエアの隘路におけるローマ軍の突破

1066 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

フィリッポスはローマ軍の追撃を欺いて山地へと退却し、エオルダエアへの隘路を要塞化して待ち構えた。しかし、ローマ軍は障害に富む地形にもかかわらず、突撃や迂回攻撃によってマケドニアの防衛線を突破し、敵を撃破した。

§31.39.1corpus iam curabat consul, cum, venisse caduceatorem et quid venisset, nuntiatum est.
執政官がすでに食事をして[体力を回復させて]いた時、伝令が来たこと、そしてその用向きが何であるかが報告された。
§31.39.2responso tantum dato mane postero die fore copiam conveniendi, id quod quaesitum erat, nox dieique insequentis pars ad praecipiendum iter Philippo data est.
翌朝、会見の機会があるだろうという返答だけが与えられ、これこそが[フィリッポスが]求めていたことであったが、夜と翌日の一部がフィリッポスに行軍を先んじるために与えられた。
§31.39.3montes, quam viam non ingressurum gravi agmine Romanum sciebat, petit.
彼は、ローマ軍が重装備の隊列では入ってこないだろうと彼が知っていたルートである山地を目指した。
consul prima luce caduceatore datis indutiis dimisso haud ita multo post abisse hostem cum sensisset, ignarus, qua sequeretur, iisdem stativis frumentando dies aliquot consumpsit.
執政官は夜明けに休戦を与えて伝令官を帰らせ、それからそれほど経たないうちに敵が去ったことに気づいたが、どの方向に追撃すべきか分からず、同じ常設陣営にとどまって糧食調達をしながら数日を費やした。
§31.39.4Stuberram deinde petit atque ex Pelagonia frumentum, quod in agris erat, convexit.
その後、彼はストゥベッラを目指し、ペラゴニアの野にあった糧食を運び込んだ。
inde ad Pluinnam est progressus nondum conperto, quam regionem hostes petissent.
そこから彼は、敵がどの地方を目指したのかまだ分からぬまま、プルインナへと進んだ。
§31.39.5Philippus cum primo ad Bruanium stativa habuisset, profectus inde transversis limitibus terrorem praebuit subitum hosti.
フィリッポスは最初ブルアニウムの近くに常設陣営を置いていたが、そこから横道を通って出発し、敵に突然の恐怖を与えた。
movere itaque ex Pluinna Romani et ad Osphagum flumen posuerunt castra.
そのため、ローマ軍はプルインナから移動し、オスパグス川のそばに陣営を設けた。
§31.39.6rex haud procul inde et ipse vallo super ripam amnis ducto — Erigonum incolae vocant — consedit.
王自身もそこから遠くない場所に、川――住民たちはエリゴン川と呼んでいる――の堤の上に防壁を築いて、陣取った。
§31.39.7inde satis comperto Eordaeam petituros Romanos, ad occupandas angustias, ne superare hostes artis faucibus inclusum aditum possent, praecessit.
そこから、ローマ軍がエオルダエアを目指すであろうということが十分に分かったので、彼は、狭い峡谷に挟まれた進入路を敵が突破できないように、その隘路を占拠するために先んじて進んだ。
§31.39.8ibi alia vallo, alia fossa, alia lapidum congerie, ut pro muro essent, alia arboribus obiectis, ut aut locus postulabat aut materia suppeditabat, §31.39.9propere permuniit atque, ut ipse rebatur, viam suapte natura difficilem obiectis per omnes transitus operibus inexpugnabilem fecit.
そこで彼は、ある場所は防壁で、ある場所は堀で、ある場所は壁の代わりとなるように石を積み上げて、またある場所は木々を遮るように置いて、土地が要求する、あるいは資材が供給されるのに応じて、速やかに守りを固め、自分でも考えていたように、もともと困難な道を、すべての通路に防塞を設けることで、攻略不可能なものとした。
§31.39.10erant pleraque silvestria circa, incommoda phalangi maxime Macedonum, quae nisi ubi praelongis hastis velut vallum ante clipeos obiecit, quod ut fiat libero campo opus est, nullius admodum usus est.
周囲の大部分は森林地帯であり、これはマケドニアのファランクスにとって極めて不都合であった。 ファランクスというものは、盾の前に非常に長い槍を防壁のように突き出すとき以外は、そしてそれを行うには開けた平野が必要なのだが、ほとんど全く役に立たないからである。
§31.39.11Thracas quoque rumpiae, ingentis et ipsae longitudinis, inter obiectos undique ramos impediebant.
トラキア人たちもまた、それ自体が非常に長いものであるルンピアが、いたるところに遮る枝のために障害となった。
§31.39.12Cretensium una cohors non inutilis erat;
クレタ人の一個大隊は役に立たないわけではなかった。
sed ea quoque ipsa, ut, si quis impetum faceret, in patentem vulneri ecum equitemque sagittas conicere poterat, ita adversus scuta Romana nec ad traiciendum satis magnam vim habebat, nec aperti quicquam erat, quod peterent.
しかし、その大隊自体も、もし誰かが襲撃してきた場合に、傷口を晒している馬や騎兵に矢を放つことはできたものの、ローマ軍の盾に対しては貫通するほどの十分な威力を持たず、また彼らが狙うべき露出した箇所もまったくなかった。
§31.39.13itaque id ut vanum teli genus senserunt esse, saxis passim tota valle iacentibus incessebant hostem.
そのため、彼らはそれが無駄な武器の種類であると気づくと、谷全体に散らばっていた石で敵を攻撃した。
ea maiore cum sonitu quam vulnere ullo pulsatio scutorum parumper succedentis Romanos tenuit.
その盾を叩く音は、負傷させることよりも大きな音を立て、近づいてくるローマ軍をしばらくの間足留めした。
§31.39.14deinde, iis quoque spretis, partim testudine facta per adversos vadunt hostis, §31.39.15partim brevi circuitu cum in iugum collis evasissent, trepidos ex praesidiis stationibusque Macedonas deturbant et, ut in locis impeditis difficili fuga, plerosque etiam obtruncant.
その後、それらをも無視して、ある者たちはテストゥド[亀甲陣]を組んで、立ち塞がる敵の中を進み、他の者たちは、短い迂回路を通って丘の頂上に登り詰めると、狼狽するマケドニア兵たちを守備隊や哨所から追い払い、障害の多い土地で逃走が困難であったため、彼らの多くを切り殺した。

語釈・文法注

  1. 31.39.1cum, venisse caduceatorem et quid venisset, nuntiatum est — いわゆる「逆転のcum」(cum inversum)の構文。主節(corpus iam curabat consul)に未完了過去が用いられ、従属節に直説法完了が置かれることで、「〜していた、その時突然〜が起こった」という急な出来事の発生を表す。
  2. 31.39.4nondum conperto — 完了分詞の中性単数形を用いた、非人称的な奪格絶対。後ろに続く間接疑問節(quam regionem hostes petissent)が実質的な主語の役割を果たしており、「敵がどの地域を目指したのかまだ分かっていない状態で」の意となる。31.39.7の satis comperto も同様の構造である。
  3. 31.39.8alia vallo, alia fossa, alia lapidum congerie — 代名詞 alius の中性複数対格である alia を副詞的に、あるいは部分を表す対格(「ある箇所は、別の箇所は」)として用いて、動詞 permuniit の目的語の各部分を指している。
  4. 31.39.10nullius admodum usus est — 記述の属格(性質の属格)の用法。非人称的な表現ではなく、関係代名詞 quae(先行詞は phalanx)を主語とし、「ファランクスはほとんど全く無用である」という意味を表す。
  5. 31.39.12patentem vulneri — 与格 vulneri(「傷、負傷に対して」)が形容詞 patens(「開かれている、晒されている」)にかかっており、「負傷する危険に晒されている」状態を表現している。
  6. 31.39.15ut in locis impeditis difficili fuga — 制限的または状況説明の ut であり、それに続く名詞句(in locis impeditis)と絶対奪格(difficili fuga)を伴って、「障害の多い場所において逃走が困難であったため(当然のことながら)」という当時の困難な状況や理由を強調している。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §31.39.1-31.39.15. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:31.39.1-31.39.15

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。