Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §31.38.1-31.38.10

双方の用兵への批判とフィリッポスの夜陰の撤退

1065 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

マケドニア王フィリッポスとローマ執政官の双方の戦略に対する批判がなされるが、実際の状況に基づけば無謀な進撃は危険であったと擁護される。フィリッポスは外部からの脅威を考慮し、休戦を求めるふりをして夜陰に乗じて陣営から退却する。

§31.38.1fuere, qui hoc die regem temeritatis, consulem segnitiae accusarent: nam et Philippo quiescendum fuisse, cum paucis diebus hostes exhausto circa omni agro ad ultimum inopiae venturos sciret, §31.38.2et consulem, cum equitatum hostium levemque armaturam fudisset ac prope regem ipsum cepisset, protinus ad castra hostium ducere debuisse;
この日、王の無謀さを、あるいは執政官の怠慢さを非難する人々がいた。 というのも、フィリッポスは、周辺のすべての土地が収奪し尽くされたため、数日のうちに敵が窮乏の極みに達することを知っていたのだから、静観すべきであった[からであり]、また執政官は、敵の騎兵と軽装兵を敗走させ、王自身を捕らえる寸前までいったのだから、直ちに敵の陣営へと軍を率いるべきであった[からである]。
§31.38.3nec enim mansuros ita perculsos hostis fuisse, debellarique momento temporis potuisse.
なぜなら、そのように打撃を受けた敵が踏みとどまることはなかったはずであり、一瞬にして戦争を終わらせることができたはずだからである。
id dictu quam re, ut pleraque, facilius erat.
このことは、多くの事柄がそうであるように、実行するよりも言う方が容易であった。
§31.38.4nam si omnibus peditum quoque copiis congressus rex fuisset, forsitan inter tumultum, cum omnes victi metuque perculsi ex proelio intra vallum, protinus inde supervadentem munimenta victorem hostem fugerent, exui castris potuerit rex;
というのも、もし王が歩兵の全軍をも率いて交戦していたならば、おそらく混乱の中で、敗北し恐怖に打たれたすべての者が、戦闘から防壁の内側へ、さらにそこから防御壁を越えてくる勝者たる敵から逃走するときに、王は陣営を奪われ得たかもしれない。
§31.38.5cum vero integrae copiae peditum in castris mansissent, stationes ante portas praesidiaque disposita essent, quid, nisi ut temeritatem regis, effuse paulo ante secuti perculsos equites, imitaretur, profecisset?
しかし実際には、傷ついていない歩兵部隊が陣営に留まり、門の前には哨所や守備隊が配置されていたのであるから、先ほど打撃を受けた騎兵を無秩序に追撃した王の無謀さを、自らも模倣すること以外に、いったい何が達成できただろうか。
§31.38.6neque enim ne regis quidem primum consilium, quo impetum in frumentatores palatos per agros fecit, reprehendendum foret, §31.38.7si modum prosperae pugnae imposuisset.
なぜなら、野原に分散していた糧食調達兵たちに突撃を仕掛けた王の最初の作戦さえも、非難されるべきではなかっただろうからである、もし彼が、成功した戦闘に節度を設けていたならば。
eo quoque minus est mirum temptasse eum fortunam, quod fama erat Pleuratum Dardanosque ingentibus copiis profectos domo iam in Macedoniam transcendisse;
彼が運を試したことがなおさら驚くに値しないのは、プレウラトゥスとダルダニア人たちが大軍を率いて故国を出発し、すでにマケドニアに侵入したという噂があったからである。
§31.38.8quibus si undique circumventus copiis foret, sedentem Romanum debellaturum credi poterat.
もし彼がこれらの軍勢によって四方から包囲されていたならば、何もしないで待っているローマ軍が戦争を終わらせるだろうと信じられ得たからである。
§31.38.9itaque secundum duas adversas equestris pugnas multo minus tutam moram in iisdem stativis fore Philippus ratus, cum abire inde et fallere abiens hostem vellet, caduceatore sub occasum solis misso ad consulem, §31.38.10qui indutias ad sepeliendos equites peteret, frustratus hostem secunda vigilia multis ignibus per tota castra relictis silenti agmine abit.
それゆえ、二度の不利な騎兵戦の後、同じ常設陣営に留まることははるかに安全ではないだろうとフィリッポスは考え、そこから立ち去り、立ち去るにあたって敵を欺くことを望んだので、日没近くに伝令官を執政官のもとへ派遣し、騎兵たちを埋葬するための休戦を求めるふりをして、第二交代時に、陣営全体に多くの篝火を残したまま、静かな行軍で立ち去り、敵を欺いた。

語釈・文法注

  1. 31.38.1Philippo quiescendum fuisse — 当為の動形容詞(quiescendum)の完了不定詞。Philippo は行為者の与格。全体は非難する人々が述べた主張を表す対格不定詞構文(間接話法)の一部を構成している。
  2. 31.38.3id dictu quam re ... facilius erat — dictu は動詞 dicere の目的格スピーヌムで、比較級形容詞 facilius(より容易である)を「言うことにおいて」という制限・観点で修飾する。re は比較の奪格で、「事実(実行)において」を意味する。
  3. 31.38.4exui castris potuerit rex — potuerit は過去の可能性を示す完了接続法(潜在接続法)で、条件節 si... congressus fuisset(過去の反実仮想)に対応する帰結節の主動詞。exui は現在受動態不定詞で、castris は分離の奪格。
  4. 31.38.8sedentem Romanum debellaturum credi poterat — 未来能動不定詞 debellaturum (esse) とその対格主語 Romanum からなる対格不定詞句全体が、非人称的な受動表現 credi poterat(信じられ得た)の主語となっている。分詞 sedentem(座している=何もしないでいる)は Romanum を修飾する。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §31.38.1-31.38.10. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:31.38.1-31.38.10

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。