Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §30.42.1-30.42.21

マケドニアとカルタゴの使節への元老院の引見

1024 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

マケドニアとカルタゴの使節が元老院に導入され、マケドニア側は非難に晒されて厳しい回答を得た一方、カルタゴ側はハスドルバルらを中心に罪の釈明と和平の嘆願を行い、元老院の同情を引こうとする。

§30.42.1tum de legatis Philippi et Carthaginiensium actum.
その後、フィリッポスとカルタゴ人の使節たちについて議論された。
§30.42.2priores Macedonas introduci placuit;
マケドニア人が先に導入されることが決定された。
quorum varia oratio fuit, partim purgantium, quae questi erant missi ad regem ab Roma legati de populatione sociorum, partim ultro accusantium quidem et socios populi Romani,
彼らの発言は様々であり、一部はローマから王のもとに派遣された使節たちが同盟者の略奪について訴えたことを弁明し、一部は逆にローマ人民の同盟者たちを非難し、しかしそれ以上に激しくマルクス・アウレリウスを非難した。
§30.42.3sed multo infestius M. Aurelium, quem ex tribus ad se missis legatis dilectu habito substitisse et se bello lacessisse contra foedus et saepe cum praefectis suis signis conlatis pugnasse, partim postulantium,
アウレリウスは、派遣された3人の使節のうちの一人でありながら、徴兵を行って現地に留まり、条約に反して彼らを戦争で挑発し、しばしばその将軍たちと交戦したというのである。
§30.42.4ut Macedones duxque eorum Sopater, qui apud Hannibalem mercede militassent, tum capti in vinclis essent, sibi restituerentur.
また一部は、ハニバルのもとで傭兵として戦い、そのとき捕らえられて鎖につながれているマケドニア人とその指揮官ソパテルを、自分たちに返還することを要求した。
§30.42.5adversus ea M. Furius, missus ad id ipsum ab Aurelio ex Macedonia, disseruit Aurelium relictum, ne socii populi Romani fessi populationibus vi atque iniuria ad regem deficerent;
これに対して、アウレリウスによってまさにそのことのためにマケドニアから送られたマルクス・フリウスは、アウレリウスが現地に残されたのは、ローマ人民の同盟者たちが略奪による疲弊と暴力・不義のために王の側に寝返ることがないようにするためであったと論じた。
§30.42.6finibus sociorum non excessisse, dedisse operam, ne impune in agros eorum populatores transcenderent. Sopatrum ex purpuratis et propinquis regis esse; eum cum quattuor milibus Macedonum et pecunia missum nuper in Africam esse Hannibali et Carthaginiensibus auxilio.
彼は同盟者の国境を越えておらず、略奪者が罰せられずに彼らの領地へと侵入しないように努めたこと、またソパテルは王の側近かつ親族であり、4000のマケドニア兵と資金とともに、ハニバルとカルタゴ人を援助するために最近アフリカへと送られたのであると述べた。
§30.42.7de his rebus interrogati Macedones cum perplexe responderent, nequaquam ipsi simile responsum tulerunt:
これらの点について質問されたマケドニア人たちが曖昧に答えたので、彼ら自身は決してそれに似たような返答を受け取ることはなかった。
§30.42.8bellum quaerere regem et, si pergat, propediem inventurum.
すなわち、王は戦争を求めており、もし彼がそれを続けるなら、近いうちにそれを見いだすだろう(ということである)。
dupliciter ab eo foedus violatum, et quod sociis populi Romani iniurias fecerit ac bello armisque lacessiverit, et quod hostes auxiliis et pecunia iuverit.
条約は彼によって二重に違反された。 すなわち、ローマ人民の同盟者たちに不義を働き、戦争と武器をもって彼らを挑発したこと、そして敵を援助と資金で助けたことによってである。
§30.42.9et P. Scipionem recte atque ordine fecisse videri et facere, quod eos, qui arma contra populum Romanum ferentes capti sint, hostium numero in vinclis habeat,
また、プブリウス・スキピオが、ローマ人民に対して武器を取って戦い、捕らえられた者たちを、敵として鎖につないでいることは、正しくかつ秩序通りに行ったと見なされ、また行っているとされた。
§30.42.10et M. Aurelium e re publica facere, gratumque id senatui esse, quod socios populi Romani, quando iure foederis non possit, armis tueatur.
そしてマルクス・アウレリウスは国家の利益のために行動しており、条約の権利によっては不可能なときに、武器をもってローマ人民の同盟者を保護していることは、元老院にとって喜ばしいことであるとされた。
§30.42.11cum hoc tam tristi responso dimissis Macedonibus legati Carthaginienses vocati;
この非常に厳しい回答とともにマケドニア人たちが解散させられたのち、カルタゴの使節たちが呼び出された。
quorum aetatibus dignitatibusque conspectis — nam longe primi civitatis erant — tum pro se quisque dicere vere de pace agi.
彼らの年齢と威厳が目に留まると(彼らは国家のはるかに第一流の人々であったからである)、そのとき誰もが、真に平和についての交渉がなされているのだと言った。
§30.42.12insignis tamen inter ceteros Hasdrubal erat — Haedum populares cognomine appellabant — pacis semper auctor adversusque factioni Barcinae.
しかし、彼らの中で際立っていたのはハスドルバルであり、同国人は彼を「ハエドゥス」という仇名で呼んでいたが、彼は常に平和の提唱者であり、バルカ派に敵対していた。
§30.42.13eo tum plus illi auctoritatis fuit belli culpam in paucorum cupiditatem ab re publica transferenti.
そのため、戦争の責任を国家から少数の者たちの強欲へと転嫁する彼には、そのときより多くの権威があった。
§30.42.14qui cum varia oratione usus esset, nunc purgando crimina nunc quaedam fatendo, ne impudenter certa negantibus difficilior venia esset, nunc monendo etiam patres conscriptos, ut rebus secundis modeste ac moderate uterentur;
彼は、ある時は罪を弁明し、ある時はいくつかのことを認め(明らかなことを厚かましく否定する者たちには、許しがより困難になることのないように)、ある時はまた元老院議員たちに対して、順境を謙虚にかつ節度を持って利用するようにと訓戒し、多様な弁舌を用いた。
§30.42.15si se atque Hannonem audissent Carthaginienses et tempore uti voluissent, daturos fuisse pacis condiciones, quas tunc peterent.
すなわち、もしカルタゴ人たちが自分とハンノに耳を傾け、時宜を活かそうとしたならば、彼らは当時求めていた和平の条件を与える側になっていたであろうということである。
raro simul hominibus bonam fortunam bonamque mentem dari;
人間に幸運と正気を同時に与えられることは稀である。
§30.42.16populum Romanum eo invictum esse, quod in secundis rebus sapere et consulere meminerit.
ローマ人民がこれまで無敵なのは、順境にあっても賢明であり、熟慮することを忘れないからである。
et hercule mirandum fuisse, si aliter faceret.
そして、もし彼らがそれと異なるように行動したならば、実に驚くべきことであっただろう。
§30.42.17ex insolentia, quibus nova bona fortuna sit, inpotentes laetitiae insanire;
新しい幸運を手にした者たちは、不慣れなために喜びを自制できずに理性を失うが、ローマ人民にとっては、勝利による喜びは慣れ親しんだものであり、今やほとんど陳腐化したものである。
populo Romano usitata ac prope iam obsoleta ex victoria gaudia esse, ac plus paene parcendo victis quam vincendo imperium auxisse,
そして、征服することよりも、敗者を赦すことによって、帝国をほとんどより多く拡大してきたのである。
§30.42.18— ceterorum miserabilior oratio fuit commemorantium, ex quantis opibus quo reccidissent Carthaginiensium res: nihil iis, qui modo orbem prope terrarum obtinuerint armis, superesse praeter Carthaginis moenia;
他の使節たちの発言はさらに哀れを誘うものであり、カルタゴの状況がどれほどの富からどこへ転落したかを想起させた。 すなわち、つい最近まで世界のほぼ全土を武器によって保持していた彼らには、カルタゴの城壁以外には何も残されていないということ。
§30.42.19his inclusos non terra, non mari quicquam sui iuris cernere; urbem quoque ipsam ac penates ita habituros, si non in ea quoque, quo nihil ulterius sit,
これらに閉じ込められた彼らは、陸上でも海上でも、自らの権利に属するものを何一つ見いだせず、都市そのものと守護神をも、もしその中においてさえも、ローマ人民が猛威を振るうことを望まないならば(それ以上何もないほどに)、保持することになるだろう。
§30.42.20saevire populus Romanus velit cum flecti misericordia patres appareret, senatorem unum infestum perfidiae Carthaginiensium succlamasse ferunt, per quos deos foedus icturi essent, cum eos, per quos ante ictum esset, fefellissent;
元老院議員たちが同情によって心が和らいでいるように見えたとき、カルタゴ人の不信実に敵意を抱く一人の元老院議員が叫んだと伝えられている。 彼らが以前の条約のときに誓った神々を欺いておきながら、今度はどの神々にかけて条約を結ぼうとするのか、と。
§30.42.21“per eosdem” inquit Hasdrubal, “quoniam tam infesti sunt foedera violantibus. ”
「同じ神々にかけてだ」とハスドルバルは言った。 「それらの神々は条約を破る者たちに対して非常に敵対的だからだ」。

語釈・文法注

  1. 30.42.2partim purgantium — partim purgantium, partim accusantium は現在分詞属格複数形で、先行する関係代名詞の属格 quorum(Macedonas にかかる)に一致するか、あるいは部分属格的に eorum を補って解釈する。全体として「〜を弁明する者たち、〜を非難する者たちの発言であった」という意味を構成する。
  2. 30.42.13transferenti — 現在分詞与格単数形。前文の illi (Hasdrubal) に一致し、与格支配の構文 plus illi auctoritatis fuit(彼にはより多くの権威があった)において、その時の彼の行為「戦争の罪を〜へ転嫁している彼に」という背景や理由を説明する働きをしている。
  3. 30.42.15daturos fuisse — 間接話法における過去の反実仮想条件文の帰結節を表す。直接話法であれば完了過去接続法(dedissent)になる箇所が、間接話法の不定詞節になることで、能動未来分詞 + fuisse の形(daturos fuisse)をとっている。
  4. 30.42.16mirandum fuisse — 反実仮想条件文(過去)の帰結節。直接話法における mirandum fuit または mirandum erat(動形容詞 + sum の直説法過去形)が、間接話法において完了不定詞形 mirandum fuisse に転換されたものである。条件節は si aliter faceret。
  5. 30.42.19habituros — 間接話法(oratio obliqua)における未来不定詞 habituros esse の esse が省略された形。主語は前節の his inclusos(これらの中に閉じ込められた彼ら = カルタゴ人)であり、si non... velit(もし〜を望まないならば)という条件のもとでの未来の事態を想定している。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §30.42.1-30.42.21. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:30.42.1-30.42.21

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。