Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §30.35.1-30.35.11

ザマの決着とハンニバルの敗戦の承認

1017 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ローマ軍の騎兵が引き返してカルタゴ軍を背後から強襲し、ザマの戦いはローマの決定的勝利に終わる。逃れたハンニバルはカルタゴに帰還し、戦争の敗北と和平の必要性を認める。

§30.35.1in tempore Laelius ac Masinissa, pulsos per aliquantum spatii secuti equites, revertentes in aversam hostium aciem incurrere.
ちょうどその時、敗走する敵の騎兵をかなりの距離にわたって追撃していたラエリウスとマシニッサが、引き返してきて、敵の背後の陣列に突撃した。
is demum equitum impetus perculit hostem.
この騎兵の突撃こそが、ついに敵を打ち砕いた。
§30.35.2multi circumventi in acie caesi; multi per patentem circa campum fuga sparsi tenente omnia equitatu passim interierunt.
多くが陣列の中で包囲されて斬り倒され、多くが周囲の開けた平野を逃れて散り散りになったが、騎兵があらゆる場所を支配していたために、いたるところで討ち取られた。
§30.35.3Carthaginiensium sociorumque caesa eo die supra viginti milia; par ferme numerus captus cum signis militaribus centum triginta duobus, elephantis undecim.
この日、カルタゴ人とその同盟軍の死者は2万人を超え、ほぼ同数が、132本の軍旗、11頭の象とともに捕虜となった。
victores ad mille et quingentos cecidere.
勝者の側は約1500人が倒れた。
§30.35.4Hannibal cum paucis equitibus inter tumultum elapsus Hadrumetum perfugit,
ハンニバルは少数の騎兵とともに混乱の最中に脱出し、ハドルメトゥムへ逃れた。
§30.35.5omnia et integro proelio et inclinante acie, priusquam excederet pugna, expertus et confessione etiam Scipionis omniumque peritorum militiae illam laudem adeptus, singulari arte aciem eo die instruxisse:
彼は戦場を去る前に、戦闘が互角であった時も、陣列が傾きかけた時も、あらゆる手段を尽くし、またシピオや他のすべての軍事専門家の承認によっても、その日、稀有な技術によって陣列を整えたという、あの称賛を得ていた。
§30.35.6elephantos in prima fronte, quorum fortuitus impetus atque intolerabilis vis signa sequi et servare ordines, in quo plurimum spei ponerent, Romanos prohiberent;
すなわち、最前列に象を配置し、それらの不意の突撃と耐え難い力によって、ローマ人が軍旗に従い隊列を維持すること(彼らがそこに最大の希望を置いていたのであるが)を妨げるようにしたこと。
§30.35.7deinde auxiliares ante Carthaginiensium aciem, ne homines mixti ex conluuione omnium gentium, quos non fides teneret, sed merces, §30.35.8liberum receptum fugae haberent, simul primum ardorem atque impetum hostium excipientes fatigarent ac, si nihil aliud, vulneribus suis ferrum hostile hebetarent;
次に、カルタゴ人の陣列の前に補助兵を配置し、あらゆる民族の掃き溜めから混じり合い、忠誠ではなく報酬によって引き留められている人々が、容易に退却して逃げることができないようにするとともに、敵の最初の熱気と突撃を受け止めて疲弊させ、最悪でも自分たちの傷によって敵の刃を鈍らせるようにしたこと。
§30.35.9tum, ubi omnis spes esset, milites Carthaginienses Afrosque, ut, omnibus rebus aliis pares, eo, quod integri cum fessis ac sauciis pugnarent, superiores essent;
そして、すべての希望が置かれているところに、カルタゴの兵士たちとアフリカ人たちを配置し、彼らが他のすべての点では対等であっても、疲弊し負傷した者たちと無傷の状態で戦うという、まさにその点によって優位に立つようにしたこと。
Italicos intervallo quoque diremptos, incertos, socii an hostes essent, in postremam aciem summotos.
また、同盟者なのか敵なのか不確実であったために、イタリア人たちを、距離によっても引き離して、最後列へと退けたこと。
§30.35.10hoc edito velut ultimo virtutis opere Hannibal cum Hadrumetum refugisset, accitusque inde Carthaginem sexto ac tricesimo post anno, quam puer inde profectus erat, §30.35.11redisset, fassus in curia est non proelio modo se sed bello victum, nec spem salutis alibi quam in pace impetranda esse.
勇気のいわば最後の作品としてこれを成し遂げた後、ハンニバルがハドルメトゥムへと逃れ、そこからカルタゴに召還されて、少年としてそこを出発してから36年後に戻ったとき、彼は議会において、自分は単に一戦だけでなく、戦争そのものに敗れたのであり、救いの希望は和平を勝ち取ること以外にはどこにもない、と認めた。

語釈・文法注

  1. 30.35.1revertentes — 現在分詞の主格複数であり、主語である Laelius ac Masinissa にかかる。直前の句において equites は完了分詞 secuti(他動詞的デポネント)の直接目的語(pulsos equites、敗走する敵の騎兵)であり、追撃を終えて戻ってきたのはローマ側の将軍たちであることを示す。
  2. 30.35.5singulari arte aciem eo die instruxisse — 完了不定詞であり、直前の laudem(称賛)の内容を説明する同格、あるいは間接話法(主語は省略された eum)の対格不定詞。この不定詞節が 30.35.6〜30.35.9 までのハンニバルの具体的な陣列配置を詳細に説明する一連の A.C.I.(対格不定詞構文)を導く。
  3. 30.35.6in quo plurimum spei ponerent — 関係代名詞 quo の先行詞は、単一の語ではなく signa sequi et servare ordines(軍旗に従い、隊列を維持すること)という文脈全体を指す中性単数形。spei は plurimum にかかる部分属格である。
  4. 30.35.9incertos, socii an hostes essent — 対格複数形容詞 incertos は先行する Italicos を修飾する。これに続く socii an hostes essent は、incertos に導かれる接続法未完了過去 essent を用いた重の間接疑問節である。
  5. 30.35.10sexto ac tricesimo post anno, quam puer inde profectus erat — post... quam は「〜した後に」を意味する接続詞 postquam の分離形(tmesis)であり、時間的隔たりを示す奪格 sexto ac tricesimo anno と相関的に用いられている。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §30.35.1-30.35.11. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:30.35.1-30.35.11

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。