§30.33.1non confertas autem cohortes ante sua quamque signa instruebat, sed manipulos aliquantum inter se distantes, ut esset spatium, qua elephanti hostium acti nihil ordines turbarent.
しかし彼は、コホルスをそれぞれの軍旗の前に密集させて配置するのではなく、マニプルス間にいくらか距離を置いて配置した。 それは、敵の象が追い立てられて突入してきたときに、陣列を少しも乱すことなく通り抜ける隙間を作るためであった。
§30.33.2Laelium, cuius ante legati, eo anno quaestoris extra sortem ex senatus consulto opera utebatur, cum Italico equitatu ab sinistro cornu, Masinissam Numidasque ab dextro opposuit.
以前は副官として、この年は元老院決議により特別の割り当てで財務官としてその働きを利用していたレリウスを、イタリア騎兵とともに左翼に配し、マシニッサとヌミディア兵を右翼に配置した。
§30.33.3vias patentes inter manipulos antesignanorum velitibus — ea tunc levis armatura erat — complevit, dato praecepto, ut ad impetum elephantorum aut post directos refugerent ordines aut in dextram laevamque discursu applicantes se antesignanis viam, qua inruerent in ancipitia tela, beluis darent.
前衛兵のマニプルス間の開いた通路をウェリテス(これが当時の軽装歩兵であった)で満たし、象の突撃に対しては、まっすぐな陣列の後ろへと逃れるか、あるいは左右に散開して前衛兵に身を寄せ、獣たちが突進して両側からの投射兵器の標的となるような道を空けるようにと、命令を与えた。
§30.33.4Hannibal ad terrorem primos elephantos — octoginta autem erant, quot nulla umquam in acie ante habuerat — instruxit,
ハンニバルは、恐怖を与えるために象を最前列に配置した。 それは八十頭に及び、彼がかつていかなる戦列においても持ったことのない数であった。
§30.33.5deinde auxilia Ligurum Gallorumque Baliaribus Maurisque admixtis;
次いで、リグリア人とガリア人の補助兵を、バレアレス兵とムーア兵を混交させて配置した。
in secunda acie Carthaginienses Afrosque et Macedonum legionem;
第二列には、カルタゴ人とアフリカ人、そしてマケドニアの軍団を配置した。
§30.33.6modico deinde intervallo relicto subsidiariam aciem Italicorum militum — Bruttii plerique erant, vi ac necessitate plures quam sua voluntate decedentem ex Italia secuti — instruxit.
その後、適度な間隔を空けて、イタリア兵の予備列を配置した。 その大半はブルッティ人であり、イタリアから撤退する彼に従ったのは、自発的意志による者よりも、武力と必要性に迫られた者のほうが多かった。
§30.33.7equitatum et ipse circumdedit cornibus;
彼自身もまた両翼に騎兵を配した。
dextrum Carthaginienses, sinistrum Numidae tenuerunt.
右翼はカルタゴ兵が、左翼はヌミディア兵が占めた。
Varia adhortatio erat in exercitu inter tot homines,
これほど多くの人々を抱える軍勢の中での激励は、多様なものであった。
§30.33.8quibus non lingua, non mos, non lex, non arma, non vestitus habitusque, non causa militandi eadem esset.
彼らににとっては、言語も習慣も法も、武器も衣服や身なりも、戦う理由さえも同じではなかったからである。
auxiliaribus §30.33.9et praesens et multiplicata ex praeda merces ostentatur; Galli proprio atque insito in Romanos odio accenduntur;
補助兵たちには、即座に支払われる報酬と、略奪品から得られる何倍もの稼ぎが示され、ガリア人はローマ人に対する固有の、心に染みついた憎悪によって燃え立たされた。
Liguribus campi uberes Italiae deductis ex asperrimis montibus in spem victoriae ostentantur;
リグリア人には、険しい山々から連れ出された彼らに対し、勝利への希望においてイタリアの肥沃な平野が示された。
§30.33.10Mauros Numidasque Masinissae inpotenti futuro dominatu terret;
ムーア人とヌミディア人に対しては、将来マシニッサの横暴な支配を受けることになるという恐怖で脅した。
§30.33.11aliis aliae spes ac metus iactantur.
他の者たちにはそれぞれ異なる希望と恐れが投げかけられた。
Carthaginiensibus moenia patriae, di penates, sepulcra maiorum, liberi cum parentibus coniugesque pavidae, aut excidium servitiumque aut imperium orbis terrarum, nihil aut in metum aut in spem medium, ostentatur.
カルタゴ人には、祖国の城壁、家庭の守護神、祖先の墓、両親を伴う子供たち、そして怯える妻たち、さらには滅亡と奴隷の身分か、あるいは世界帝国の覇権かのいずれか(恐れにとっても希望にとっても、その中間はない)が示された。
cum maxime haec imperator apud Carthaginienses, §30.33.12duces suarum gentium inter populares, pleraque per interpretes inter immixtos alienigenas agerent, tubae cornuaque ab Romanis cecinerunt, tantusque clamor ortus, §30.33.13ut elephanti in suos, sinistrum maxime cornu, verterentur, Mauros ac Numidas.
将軍がカルタゴ人たちにまさにこれらのことを語りかけ、各部族の長たちが同胞の間で、また混じり合っている外国人に対しては多くを通訳を介して語り合っていたその時、ローマ軍の側から喇叭と角笛が響き渡り、非常に大きな歓声が上がったので、象たちは自軍、特に左翼のムーア人とヌミディア人の方へと逆戻りした。
addidit facile Masinissa perculsis terrorem nudavitque ab ea parte aciem equestri auxilio.
マシニッサは、怯える彼らに容易にさらなる恐怖を与え、その側面の陣列から騎兵の支援を奪い去った。
§30.33.14paucae tamen bestiarum intrepidae in hostem actae inter velitum ordines cum multis suis vulneribus ingentem stragem edebant.
しかし、怯むことなく敵に向かって追いたてられた数頭の獣は、ウェリテスの陣列の間で、自らも多くの傷を負いながらも、甚大な被害をもたらした。
§30.33.15resilientes enim ad manipulos velites, cum viam elephantis, ne obtererentur, fecissent, in ancipites ad ictum utrimque coniciebant hastas,
というのも、ウェリテスは踏みつぶされないように象のために道を開け、マニプルスへと退避しつつ、両側から打撃を受ける状態にある象に向けて槍を投げつけたからである。
§30.33.16nec pila ab antesignanis cessabant, donec undique incidentibus telis exacti ex Romana acie hi quoque in suos dextrum cornu, ipsos Carthaginienses equites, in fugam verterunt.
前衛兵からの投げ槍も絶え間なく放たれ、ついに四方から降り注ぐ投射兵器によってローマ軍の陣列から追い出された彼らもまた、自軍の右翼、すなわちカルタゴ騎兵そのものへと逃げ込み、彼らを敗走させた。
Laelius ut turbatos vidit hostes, addidit perculsis terrorem.
レリウスは敵が混乱したのを見ると、その怯える者たちにさらなる恐怖を加えた。