Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §30.32.1-30.32.11

ザマの戦いの前夜の鼓舞とローマ軍の布陣

1014 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

和平交渉が決裂した両軍は、世界の覇権をかけた決戦に向けて陣営で準備を進める。ハンニバルとスキピオはそれぞれの将兵を鼓舞し、スキピオはローマ軍の伝統的な三線陣を配備する。

§30.32.1in castra ut est ventum, pronuntiant ambo, arma expedirent milites animosque ad supremum certamen, non in unum diem sed in perpetuum, si felicitas adesset, victores.
陣営に到着すると、両将は、兵士たちに最後の決戦に向けて武器と心を準備するよう布告した。 もし幸運がともにあるならば、一日限りではなく永遠の勝者となるために。
§30.32.2Roma an Carthago iura gentibus daret, ante crastinam noctem scituros;
ローマとカルタゴのいずれが諸民族に法を与えるかを、明日の夜までに知ることになるだろう。
neque enim Africam aut Italiam, sed orbem terrarum victoriae praemium fore;
なぜなら、アフリカやイタリアではなく、全世界が勝利の報酬となるからである。
§30.32.3par periculum praemio, quibus adversa pugnae fortuna fuisset.
戦いの運命が不利となった者たちにとっては、危険は報酬に等しいものであった。
nam neque Romanis effugium ullum patebat in aliena ignotaque terra et Carthagini supremo auxilio effuso adesse videbatur praesens excidium.
というのも、ローマ人にとっては見知らぬ異郷の地でいかなる逃げ道も開かれておらず、カルタゴにとっては最後の援助が注ぎ尽くされた今、目前に滅亡が迫っているように見えたからである。
§30.32.4ad hoc discrimen procedunt postero die duorum opulentissimorum populorum duo longe clarissimi duces, duo fortissimi exercitus, multa ante parta decora aut cumulaturi eo die aut eversuri.
翌日、この決戦に向けて、二つの最も富強な民族から、群を抜いて最も名高い二人の将軍と、二つの最も勇敢な軍隊が進み出た。 彼らは、それまでに獲得した多くの栄誉を、この日に積み増すか、あるいは覆すことになるのであった。
§30.32.5anceps igitur spes et metus miscebant animos;
それゆえ、不確実な希望と恐れが彼らの心に交錯した。
contemplantibusque modo suam modo hostium aciem, cum non oculis magis quam ratione pensarent vires, simul laeta simul tristia obversabantur.
時に対自軍の、時に敵軍の陣列を見つめ、目によってよりも理知によってその力を推し量る時、喜びと悲しみが同時に脳裏に浮かんできた。
quae ipsis sua sponte non succurrebant, ea duces admonendo atque hortando subiciebant.
兵士たち自身の心に自発的には思い浮かばない事柄を、将軍たちは注意を促し激励することによって思い起こさせた。
§30.32.6Poenus sedecim annorum in terra Italia res gestas, tot duces Romanos, tot exercitus occidione occisos et sua cuique decora, ubi ad insignem alicuius pugnae memoria militem venerat, referebat;
カルタゴの将は、イタリアの地における16年間の偉業、極めて多くのローマの将軍たち、そして殲滅された非常に多くのローマ軍を思い起こさせ、また、ある戦いの記憶によって際立っている兵士のところに来ると、彼ら個人の功績を語りかけた。
§30.32.7Scipio Hispanias et recentia in Africa proelia et confessionem hostium, quod neque non petere pacem propter metum neque manere in ea prae insita animis perfidia potuissent.
スキピオは、ヒスパニアでの数々の戦いやアフリカでの最近の戦闘、そして、恐れのために和平を求めずにはいられず、また心に染みついた不信のために和平にとどまることもできなかったという、敵自身の告白を語りかけた。
§30.32.8ad hoc conloquium Hannibalis in secreto habitum ac liberum fingenti, qua vult, flectit;
これに加え、秘密裏に行われ立ち会い人のいなかったハンニバルとの会談を、彼は作り話をする者として、自分の望む方向へとねじ曲げた。
§30.32.9ominatur, quibus quondam auspiciis patres eorum ad Aegates pugnaverint insulas, ea illis exeuntibus in aciem portendisse deos.
かつて彼らの父親たちがアエガテス諸島で戦った際と同じ鳥占いの吉兆を、戦列へと出陣する彼らに神々が示したのだと予言した。
§30.32.10adesse finem belli ac laboris.
戦いと苦役の終わりが近づいている、と。
in manibus esse praedam Carthaginis, reditum domum in patriam ad parentes, liberos, coniuges penatesque deos.
カルタゴの略奪品、そして祖国への、両親、子供、妻、あるいは守護神のもとへの帰郷は手中にあるのだ、と。
§30.32.11celsus haec corpore vultuque ita laeto, ut vicisse iam crederes, dicebat.
体をまっすぐに起こし、すでに勝利したかと信じられるほど喜びをたたえた表情で、彼はこれらのことを語った。
instruit deinde primos hastatos, post eos principes, triariis postremam aciem clausit.
それから、最初にハスタティを配置し、彼らの後ろにプリンキペスを、そしてトリアリイによって最後尾の陣列を締めくくった。

語釈・文法注

  1. §30.32.1arma expedirent — 命令や勧告を意味する `pronuntiant` から導かれる間接話法における接続法未完了過去(三人称複数)。直接話法における命令法(`expedite`)に対応する。接続詞 `ut` は省略されている。
  2. §30.32.3quibus adversa pugnae fortuna fuisset — 関係節中の接続法過去完了で、直接話法における未来完了直説法(`fuerit`)が、過去時制の主文(`patebat... videbatur`)に伴って間接話法の時制の一致を受けたもの。
  3. §30.32.8fingenti, qua vult, flectit — `fingenti` は現在分詞 `fingens`(捏造する、作り話をする)の与格単数で、行為者(スキピオ自身)を指す。「話を作り上げる者にとって、自分の望むところへ[会談の内容を]ねじ曲げる」という意味になり、立ち会い人のいない秘密会談であったためにスキピオが都合よく話を捏造できた状況を巧みに表現している。
  4. §30.32.11crederes — 過去における潜在的・想像上の人物を主語とする接続法未完了過去(二人称単数)。「(その場にいたならば誰であれ)〜と信じたであろう」という過去の事実に反する仮定のニュアンスを含む。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §30.32.1-30.32.11. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:30.32.1-30.32.11

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。