Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §30.14.1-30.14.11

マシニッサの性急な婚姻に対するスキピオの警告

995 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

シファクスの告白を聞いたスキピオは、マシニッサのあまりに性急な婚姻に危機感を抱く。彼はマシニッサを呼び出し、自制の重要性を説くとともに、シファクスとその所有物はローマの戦利品であり、その妻ソフォニスバの処遇を決める権利はローマ元老院と人民にあると警告する。

§30.14.1haec non hostili modo odio, sed amoris etiam stimulis, amatam apud aemulum cernens, cum dixisset, non mediocri cura Scipionis animum pepulit.
シファクスが、敵意に満ちた憎しみからだけでなく、愛の刺激からも、愛する女がライバルのもとにあるのを見てこのように語ると、その言葉は尋常ならざる懸念を伴ってスキピオの心を打った。
§30.14.2et fidem criminibus raptae prope inter arma nuptiae neque consulto neque expectato Laelio faciebant tamque praeceps festinatio, ut, quo die captam hostem vidisset, eodem matrimonio iunctam acciperet et ad penates hostis sui nuptiale sacrum conficeret.
そして、武器のただ中で急遽行われた婚礼、レリウスへの相談もその到着を待つこともなされなかったこと、そして、彼女を捕虜の敵として見たその同じ日に、彼女を結婚によって結ばれた妻として迎え、自らの敵の家庭の神々のもとで婚礼の儀式を執り行うほどのあまりにも性急な急ぎようが、告訴に信憑性を与えていた。
§30.14.3et eo foediora haec videbantur Scipioni, quod ipsum in Hispania iuvenem nullius forma pepulerat captivae.
アンド、これらはスキピオにとってなおさら忌わしいことに思われた。 なぜなら、彼自身がヒスパニアで若者であったとき、いかなる女捕虜の美貌も彼の心を打つことはなかったからである。
haec secum volutanti Laelius ac Masinissa supervenerunt.
これらを心の中で思い巡らせているところに、レリウスとマシニッサがやって来た。
quos cum pariter ambo et benigno vultu excepisset et egregiis laudibus frequenti praetorio celebrasset, abductum in secretum Masinissam sic adloquitur:
スキピオは二人を同様に親しみやすい表情で迎え、大勢の集まる本陣において際立った賛辞をもって称えた後、マシニッサを人目のつかない場所へ連れ出して、次のように語りかけた。
§30.14.4“aliqua te, Masinissa, existimo intuentem in me bona et principio in Hispania ad iungendam mecum amicitiam venisse et postea in Africa te ipsum spesque omnes tuas in fidem meam commisisse.
「マシニッサよ、私は、お前が私の中に何らかの美徳を見出し、最初はヒスパニアにおいて私と同盟を結ぶためにやって来、その後アフリカにおいてお前自身とお前のすべての希望を私の信義に委ねたのだと思っている。
§30.14.5atqui nulla earum virtus est, propter quas tibi adpetendus visus sim, qua ego aeque ac temperantia et continentia libidinum gloriatus fuerim.
しかしながら、お前にとって私が求められるべき人物に見えた理由であるそれらの美徳のうち、私が自制や欲望の抑制と同じほどに誇りとしたものは一つもない。
§30.14.6hanc te quoque ad ceteras tuas eximias virtutes, Masinissa, adiecisse velim.
マシニッサよ、お前の他の優れた美徳に、この美徳をも付け加えてほしい。
non est, non — mihi crede — tantum ab hostibus armatis aetati nostrae periculi, quantum ab circumfusis undique voluptatibus.
私たちの年代にとって、武装した敵からの危険は、あらゆる側から取り囲む快楽からの危険ほど大きくはないのだ、本当に。
§30.14.7qui eas temperantia sua frenavit ac domuit, multo maius decus maioremque victoriam sibi peperit, quam nos Syphace victo habemus.
自らの自制によってそれらを制し、従わせた者は、私たちがシファクスを破って得た勝利よりも、はるかに大きな名誉と勝利を自らにもたらしたのである。
§30.14.8quae me absente strenue ac fortiter fecisti libenter et commemoravi et memini;
お前が私の不在中に精力的に、また勇敢に行ったことは、私も喜んで口にし、記憶している。
cetera te ipsum tecum reputare quam me dicente erubescere malo.
それ以外のことは、私がお前の前で語ることによってお前が赤面するよりも、お前自身が自ら省みることを望む。
Syphax populi Romani auspiciis victus captusque est.
シファクスはローマ人民の守護のもとで破られ、捕らえられた。
§30.14.9itaque ipse, coniunx, regnum, ager, oppida, homines, qui incolunt, quidquid denique Syphacis fuit praeda populi Romani est,
したがって、彼自身、その妻、王国、土地、町々、そこに住む人々、要するに、かつてシファクスの所有であったものはすべて、ローマ人民の戦利品である。
§30.14.10et regem coniugemque eius, etiamsi non civis Carthaginiensis esset, etiamsi non patrem eius imperatorem hostium videremus, Romam oporteret mitti, ac senatus populique Romani de ea iudicium atque arbitrium esse, quae regem socium nobis alienasse atque in arma egisse praecipitem dicatur.
そして、たとえ彼女がカルタゴの市民でなかったとしても、たとえ彼女の父親が敵の将軍であるのを目にしていなかったとしても、王とその妻はローマに送られるべきであり、同盟者である王を私たちから離反させ、武器へと真っ逆さまに駆り立てたと噂されるその女に関する裁定と決定権は、ローマの元老院と人民にあるべきなのだ。
§30.14.11vince animum;
心に打ち勝て。
cave deformes multa bona uno vitio et tot meritorum gratiam maiore culpa, quam causa culpae est, conrumpas. ”
一つの過ちによって多くの美徳を損なうことのないように、また、過ちの原因よりも重大な非難によって、これほど多くの功績に対する感謝を台無しにすることのないように注意せよ。 」

語釈・文法注

  1. 30.14.1haec ... cum dixisset — haec は中性複数対格で dixisset の直接目的語(シファクスの告白内容を指す)。主節の動詞 pepulit(3人称単数)の主語は、dixisset と同様に文脈上省略されたシファクス(彼が語ることによってスキピオの心を動かした)。
  2. 30.14.2neque consulto neque expectato Laelio — Laelio を論理的・意味上の主語とする奪格独立(ablative absolute)。consulto および expectato という完了分詞の中性奪格の無人称表現が Laelio と結びつき、「レリウスに相談することも、彼の到着を待つこともなく」の意となる。
  3. 30.14.3eo foediora ... quod — eo は程度・原因の奪格(「その分だけいっそう」)であり、後続の理由節 quod(「〜という理由で」)と相関して、「〜という理由によって、これらがなおさら忌わしく思われた」という強調構造を成す。
  4. 30.14.5tibi adpetendus visus sim — tibi は動形容詞(gerundive)adpetendus が表す義務・当然の行為者を表す「行為者の与格(dative of agent)」。visus sim は videor(〜と思われる、見える)の接続法完了2人称単数で、関係節(propter quas...)の中で主観的評価を表す。
  5. 30.14.6tantum ... periculi ... quantum — periculi は中性代名詞 tantum(それほど多くの)にかかる「部分属格(partitive genitive)」。quantum は tantum に対比される相関関係代名詞で、快楽から生じる危険の程度を武装した敵からの危険と同等に並置する。
  6. 30.14.11cave deformes — cave(cavere の命令法現在2人称単数)に、ut や ne を伴わずに接続法現在 deformes(および conrumpas)が直接続く「親切な禁止・忠告」の構文(「〜しないように用心せよ」)。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §30.14.1-30.14.11. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:30.14.1-30.14.11

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。