Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §30.11.1-30.11.11

マシニッサの帰国とシファクス軍の敗走

992 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ラエリウスとマシニッサがヌミディアに到着してマエスリイ人を従わせる一方で、シファクスは妻や義父の教唆を受けて兵を挙げ進軍するが、ローマ歩兵の巧妙な介入によって彼の騎兵部隊は恐怖に陥り敗走する。

§30.11.1per eosdem forte dies cum Laelius et Masinissa quinto decimo ferme die in Numidiam pervenissent, Maesulii, regnum paternum Masinissae, laeti ut ad regem diu desideratum concessere.
ちょうど同じ頃、ラエリウスとマシニッサがおよそ15日目にヌミディアに到着すると、マシニッサの父祖の王国であるマエスリイ人は、長く待ち望んでいた王のもとに参じるかのように喜んで彼に帰順した。
§30.11.2Syphax pulsis inde praefectis praesidiisque suis vetere se continebat regno, neutiquam quieturus.
シファクスは、そこから自らの長官たちや守備隊が追い払われたため、かつての王国に引きこもっていたが、決して平穏にしているつもりはなかった。
§30.11.3stimulabat aegrum amore uxor socerque, et ita viris equisque abundabat, ut subiectae oculis regni per multos florentis annos vires etiam minus barbaro atque inpotenti animo spiritus possent facere.
愛に病む彼を、妻と義父が駆り立てており、また彼は兵士と馬を非常に豊富に抱えていたため、長年にわたり繁栄してきた王国の、目の前に展開する力が、それほど野蛮でもなく自制心を欠いているわけでもない心にさえ、闘志を呼び起こすことができたほどであった。
§30.11.4igitur omnibus, qui bello apti erant, in unum coactis equos, arma, tela dividit; equites in turmas, pedites in cohortes, sicut quondam ab Romanis centurionibus didicerat, distribuit.
そこで、戦争に適したすべての者たちを一箇所に集めた後、彼は馬、武具、投射兵器を分配し、かつてローマの百人隊長たちから学んだ通りに、騎兵を騎兵隊に、歩兵を歩兵大隊に編成した。
§30.11.5exercitu haud minore, quam quem prius habuerat, ceterum omni prope novo atque incondito, ire ad hostes pergit.
以前に彼が擁していたものに劣らぬ規模の、しかしほぼすべてが新兵で無秩序な軍勢を率いて、彼は敵に向かって進軍を続けた。
§30.11.6et castris in propinquo positis primo pauci equites ex tuto speculantes ab stationibus progredi, dein iaculis summoti recurrere ad suos;
そして、近くに陣営を設営すると、最初は少数の騎兵が安全な場所から偵察しつつ哨所から前進し、次いで投げ槍によって退けられると味方のもとへ走り戻った。
inde excursiones in vicem fieri et, cum pulsos indignatio accenderet,
そこから交互に突撃が行われるようになり、撃退された者たちを憤怒が燃え立たせると、より多くの者が戦闘に加わった。
§30.11.7plures subire, quod inritamentum certaminum equestrium est, cum aut vincentibus spes aut pulsis ira adgregat suos.
これは騎兵戦における常の刺激策であり、勝者には希望が、敗者には怒りが、それぞれの味方を集結させる時のことである。
§30.11.8ita tum a paucis proelio accenso omnem utrimque postremo equitatum certaminis studium effudit.
このようにして、その時は少数によって戦闘が引き起こされたが、最後には戦闘への熱意が双方のすべての騎兵を戦場へと繰り出させた。
ac dum sincerum equestre proelium erat, multitudo Masaesuliorum, ingentia agmina Syphace emittente, sustineri vix poterat;
そして、純粋な騎兵戦である間は、シファクスが巨大な部隊を次々と送り出していたため、マサエスリイ人の多勢を辛うじて持ちこたえられる程度であった。
§30.11.9deinde, ut pedes Romanus repentino per turmas suas viam dantes intercursu stabilem aciem fecit absterruitque effuse invehentem sese hostem, primo barbari segnius permittere equos, §30.11.10dein stare ac prope stupere turbati novo genere pugnae, postremo non pediti solum cedere, sed ne equitem quidem sustinere peditis praesidio audentem.
その後、ローマの歩兵が、道を譲る自軍の騎兵隊の間を突然駆け抜けることによって、安定した戦列を形成し、ばらばらに突撃してくる敵を威嚇するやいなや、最初は未開人たちは馬を走らせるのを鈍らせ、次いで、新しい戦闘様式に混乱して立ち止まり、ほとんど呆然とし、最後には歩兵に退却するだけでなく、歩兵の援護を得て大胆になっている騎兵に対抗することさえできなかった。
iam signa quoque legionum adpropinquabant.
すでに軍団の軍旗も近づいていた。
§30.11.11tum vero Masaesulii non modo primum impetum sed ne conspectum quidem signorum atque armorum tulerunt: tantum seu memoria priorum cladium seu praesens terror valuit.
その時、実にマサエスリイ人は、最初の突撃だけでなく、軍旗や武具を目にすることにさえ耐えられなかった。 過去の敗北の記憶、あるいは目の前の恐怖が、それほどまでに強く作用したのである。

語釈・文法注

  1. 30.11.3minus barbaro atque inpotenti animo — 副詞 minus は形容詞 barbaro と inpotenti の双方に係る。全体として「それほど野蛮ではなく、またそれほど自制心を欠いてもいない(すなわち、より穏健で理性的な)心にさえ」を意味し、目の前に示された軍事力が、どのような心に対しても思い上がりを抱かせ得たという譲歩的ニュアンスを示す。
  2. 30.11.6progredi... recurrere... fieri — これらは歴史的不定詞(infinitivus historicus)であり、直説法未完結過去(未完了過去)の代わりに用いられて戦闘の素早い展開や躍動感を表現している。主語はそれぞれ pauci equites、[pauci equites]、excursiones である。
  3. 30.11.8omnem utrimque postremo equitatum certaminis studium effudit — 語順が大きく倒置(hyperbaton)している。主語は文末の certaminis studium(戦闘への熱意)であり、目的語は文頭の omnem... equitatum(すべての騎兵)である。「戦闘への熱意が、最後には双方のすべての騎兵を戦場へと注ぎ込ませた」と解釈する。
  4. 30.11.10ne equitem quidem sustinere peditis praesidio audentem — audentem は対格単数現在分詞で equitem を修飾している。peditis praesidio は原因または手段の脱格で audentem に係り、「歩兵の擁護によって大胆になった(ローマの)騎兵」を指す。この全体が不定詞 sustinere(立ち向かう)の目的語となっている。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §30.11.1-30.11.11. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:30.11.1-30.11.11

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。