§3.70.1in exercitu Romano cum duo consules essent potestate pari, quod saluberrimum in administratione magnarum rerum est, summa imperii concedente Agrippa penes collegam erat, et praelatus ille facilitati summittentis se comiter respondebat communicando consilia laudesque et aequando inparem sibi.
ローマ軍においては、二人の執政官が対等の権限を持っていたが、これは大事業の管理においてきわめて有益なことであるが、アグリッパの譲歩により、最高指揮権は同僚の手にあった。 そして、優先されたクィンクティウスは、身を引いたアグリッパの寛大さに、計画や栄誉を共有し、自分より地位の低い者を自分と同等に扱うことによって、好意的に応えた。
§3.70.2in acie Quinctius dextrum cornu, Agrippa sinistrum tenuit;
戦列において、クィンクティウスは右翼を、アグリッパは左翼を保持した。
Sp. Postumio Albo legato datur media acies tuenda, legatum alterum P. Sulpicium equitibus praeficiunt.
副官のスプリウス・ポストゥミウス・アルブスには中央の戦列の防衛が委ねられ、もう一人の副官プブリウス・スルピキウスを彼らは騎兵の指揮官に任命した。
§3.70.3pedites ab dextro cornu egregie pugnavere haud segniter resistentibus Volscis.
右翼の歩兵たちは見事に戦い、ウォルスキ族も決して怠ることなく抵抗した。
§3.70.4P. Sulpicius per mediam hostium aciem cum equitatu perrupit.
プブリウス・スルピキウスは騎兵を率いて敵の戦列の中央を突破した。
unde cum eadem reverti posset ad suos, priusquam hostis turbatos ordines reficeret, terga inpugnare hostium satius visum est;
そこから、敵が混乱した陣形を立て直す前に、同じ道を通って味方のもとへ戻ることもできたのだが、敵の背後を攻撃する方がより得策であると思われた。
momentoque temporis in aversam incursando aciem ancipiti terrore dissipasset hostes, ni suo proprio eum proelio equites Volscorum et Aequorum exceptum aliquamdiu tenuissent.
そして、一瞬のうちに背後の戦列に突撃することで、挟撃の恐怖によって敵を霧散させていたであろう、もしウォルスキ族とアイクイ族の騎兵が彼らを独自の戦闘に引き込み、しばらくの間引き留めなかったならば。
§3.70.5ibi vero Sulpicius negare cunctandi tempus esse, circumventos interclusosque ab suis vociferans, ni equestre proelium conixi omni vi perficerent.
そこで実にスルピキウスは、ためらっている時間はないと言い、「もし全力で努力してこの騎兵戦を片付けなければ、包囲され、味方から遮断されてしまう」と大声で叫んだ。
§3.70.6nec fugare equitem integrum satis esse;
「また、無傷の騎兵を敗走させるだけでは十分ではない。
conficerent equos virosque, ne quis reveheretur inde ad proelium aut integraret pugnam;
馬も人間も仕留めるべきだ、そこから再び戦いへと引き返したり、戦闘を再開したりする者が誰もいないように。
non posse illos resistere sibi, quibus conferta peditum acies cessisset.
密集した歩兵の戦列が自分たちに屈したのだから、彼らが自分たちに抵抗できるはずがない。
§3.70.7haud surdis auribus dicta.
」この言葉はよく聴き入れられた。
inpressione una totum equitatum fudere, magnam vim ex equis praecipitavere, ipsos equosque spiculis confodere.
一回の突撃で彼らは敵の全騎兵を敗走させ、多数の者を馬から投げ落とし、彼ら自身と馬を投げ槍で突き刺した。
is finis pugnae equestris fuit.
これが騎兵戦の結末であった。
§3.70.8tunc adorti peditum aciem nuntios ad consules rei gestae mittunt, ubi iam inclinabatur hostium acies.
それから彼らは歩兵の戦列に襲いかかり、執政官たちに事の次第の報告を送ったが、そのときすでに敵の戦列は退きかけていた。
nuntius deinde et vincentibus Romanis animos auxit et referentes gradum perculit Aequos.
その後、この知らせは、勝利を収めつつあったローマ人には勇気を増大させ、後退しつつあったアイクイ族をうろたえさせた。
§3.70.9in media primum acie vinci coepti, qua permissus equitatus turbaverat ordines;
まず、放たれた騎兵がその隊列を乱した中央の戦列から、彼らは敗北し始めた。
§3.70.10sinistrum deinde cornu ab Quinctio consule pelli coeptum;
次に、左翼が執政官クィンクティウスによって押し戻され始めた。
in dextro plurimum laboris fuit.
右翼において最も多くの困難があった。
ibi Agrippa, aetate viribusque ferox, cum omni parte pugnae melius rem geri quam apud se videret, arrepta signa ab signiferis ipse inferre, quaedam iacere etiam in confertos hostes coepit;
そこではアグリッパが、若さと力に満ちあふれ、戦闘の他のすべての場所で、自分のところよりも戦況が良好であるのを見て、みずから旗手たちから軍旗を奪い取って前進させ、さらには一部の軍旗を密集した敵の中へと投げ入れ始めた。
§3.70.11cuius ignominiae metu concitati milites invasere hostem.
この不名誉に対する恐れから奮い立った兵士たちは、敵に襲いかかった。
ita aequata ex omni parte victoria est.
こうして、すべての場所で勝利が等しくなった。
nuntius tum a Quinctio venit victorem iam se imminere hostium castris; nolle inrumpere, antequam sciat debellatum et in sinistro cornu esse;
そのとき、クィンクティウスから使者が届き、「勝利した自分が今や敵の陣営に迫っているが、左翼でも完全に戦いが終わったと知るまでは突入したくない」と伝えた。
§3.70.12si iam fudisset hostes, conferret ad se signa, ut simul omnis exercitus praeda potiretur.
「もしすでに敵を敗走させているなら、全軍が同時に戦利品を手に入れられるように、軍旗を自分の方へ進めてほしい」と。
§3.70.13victor Agrippa cum mutua gratulatione ad victorem collegam castraque hostium venit.
勝者となったアグリッパは、互いの祝意を交わしながら、同じく勝者である同僚のもと、そして敵の陣営へとやってきた。
ibi paucis defendentibus momentoque fusis sine certamine in munitiones inrumpunt praedaque ingenti conpotem exercitum suis etiam rebus recuperatis, quae populatione agrorum amissae erant, reducunt.
そこでは、わずかな防衛兵が一瞬にして敗走させられ、彼らは抵抗を受けることなく陣地に突入し、莫大な戦利品を手にして、かつ農地の略奪によって失われていた自分たち自身の財産をも取り戻した軍隊を率い戻した。
§3.70.14triumphum nec ipsos postulasse nec delatum iis ab senatu accipio, nec traditur causa spreti aut non sperati honoris.
彼ら自身が凱旋式を要求したわけでもなく、また元老院から彼らにそれが授与されたわけでもないと、私は受け取っている。 そして、この栄誉が軽視されたのか、あるいは期待されなかったのか、その理由は伝えられていない。
§3.70.15ego quantum in tanto intervallo temporum conicio, cum Valerio atque Horatio consulibus, qui praeter Volscos et Aequos Sabini etiam belli perfecti gloriam pepererant, negatus ab senatu triumphus esset, verecundiae fuit pro parte dimidia rerum consulibus petere triumphum, ne, etiamsi impetrassent, magis hominum ratio quam meritorum habita videretur.
これほど大きな時間の隔たりの中で私が推測する限りでは、ウォルスキ族やアイクイ族に加えてサビニ族との戦争をも終結させたという栄誉を手に入れた執政官ヴァレリウスとホラティウスに対して、元老院によって凱旋式が拒絶されていたため、執政官たちにとって、業績の半分に対して凱旋式を要求することは、慎みによるものであった。 それは、仮にそれを獲得できたとしても、業績よりも人間への配慮がなされたと見なされるのを恐れたからであった。