Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §3.6.1-3.6.9

ローマの疫病と敵軍の領内接近

132 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ローマで重大な疫病が流行して多数の死者が出る中、ヘルニキ族からの救援要請があるが、ローマは執政官の一人が死亡しもう一人が瀕死となるなど麻痺状態に陥り、これを断る。敵は荒廃したローマ領内を進撃し、市近郊に迫る。

§3.6.1comitia inde habita;
その後、選挙集会が開催された。
creati consules L. Aebutius, P. Servilius.
ルキウス・アエブティウスとプブリウス・セルウィリウスが執政官に選出された。
kal. Sextilibus, ut tunc principium anni agebatur, consulatum ineunt.
当時はその日が年の始まりとされていたため、8月1日(セクスティリスの初日)に彼らは執政官職に就任した。
§3.6.2grave tempus et forte annus pestilens erat urbi agrisque nec hominibus magis quam pecori;
困難な時期であり、たまたまその年は都市にとっても農地にとっても疫病の流行する年であり、それは人間にとっても家畜にとっても同様に深刻であった。
et auxere vim morbi terrore populationis pecoribus agrestibusque in urbem acceptis.
そして、略奪への恐れから家畜や農民たちを市内に受け入れたことが、病の勢いを増大させた。
§3.6.3ea conluuio = mixtorum omnis generis animantium et odore insolito urbanos et agrestem confertum in arta tecta aestu ac vigiliis angebat, ministeriaque in vicem ac contagio ipsa volgabant morbos.
あらゆる種類の生き物が混ざり合ったその不潔な群集と異常な悪臭は、暑さと不眠によって、都市の住民、および狭い住居に押し込められた農民を苦しめ、また、互いの看病や接触そのものが病気を蔓延させた。
§3.6.4vix instantes sustinentibus clades repente legati Hernici nuntiant in agro suo Aequos Volscosque coniunctis copiis castra posuisse; inde exercitu ingenti fines suos depopulari.
ローマ人が迫り来る惨禍にかろうじて持ちこたえているところへ、突然ヘルニキ族の使節たちがやってきて、彼らの領土にアイクィ族とウォルスキ族が連合軍を率いて陣を張り、そこから巨大な軍勢で自分たちの領土を略奪していると報じた。
§3.6.5praeterquam quod infrequens senatus indicio erat sociis adflictam civitatem pestilentia esse, maestum etiam responsum tulere, ut per se ipsi Hernici cum Latinis res suas tutarentur: urbem Romanam subita deum ira morbo populari; si qua eius mali quies veniat, ut anno ante, ut semper alias sociis opem laturos.
疎らな元老院の様子が、国家が疫病に苦しんでいることを同盟者たちに示す証拠であったことに加え、彼らはさらに悲痛な回答を持ち帰ることになった。 すなわち、ヘルニキ族自身がラティウム人とともに自衛すべきであること、ローマの都市は神々の突然の怒りによる病で荒廃しており、もしその災厄が治まるならば、前年のように、また他のいかなる時とも同様に、同盟者たちに救援をもたらすであろう、というものであった。
§3.6.6discessere socii pro tristi nuntio tristiorem domum reportantes, quippe quibus per se sustinendum bellum erat, quod vix Romanis fulti viribus sustinuissent.
同盟者たちは、持ってきた悲しい知らせの代わりに、さらに悲しい返答を携えて帰路についた。 というのも、ローマの力に支えられてさえ、かろうじて持ちこたえられたであろう戦争を、今や自分たちだけで耐え忍ばねばならなかったからである。
§3.6.7non diutius se in Hernico hostis continuit;
敵はもはやヘルニキ族の領土に留まらなかった。
pergit inde infestus in agros Romanos etiam sine belli iniuria vastatos.
そこから、戦争の被害がなくてもすでに荒廃していたローマの農地へと、敵意に満ちて進撃した。
ubi cum obvius nemo ne inermis quidem fieret perque omnia non praesidiis modo deserta sed etiam cultu agresti transirent, pervenere ad tertium lapidem Gabina via.
そこでは、武器を持たない者さえ誰一人立ち塞がらず、守備隊のみならず農作業の営みからも完全に見捨てられたあらゆる場所を通過するうちに、彼らはガビィ街道の第3マイルの標石に達した。
mortuus Aebutius erat Romanus consul;
ローマの執政官アエブティウスはすでに死亡していた。
§3.6.8collega eius Servilius exigua in spe trahebat animam;
彼の同僚であるセルウィリウスは、ほとんど望みのない状態で息を長引かせていた。
adfecti plerique principum, patrum maior pars, militaris fere aetas omnis, ut non modo ad expeditiones, quas in tanto tumultu res poscebat, sed vix ad quietas stationes viribus sufficerent.
指導者たちの大部分、元老院議員の過半数、そして兵役に適した年代のほぼ全員が病に冒されており、これほどの騒乱の中で情勢が求めた遠征のためには言うまでもなく、平穏な警戒勤務にさえ、体力的にかろうじて耐えうるかどうかの状態であった。
§3.6.9munus vigiliarum senatores, qui per aetatem ac valetudinem poterant, per se ipsi obibant;
不寝番の任務は、年齢と健康状態の許す元老院議員たちが自ら行っていた。
circumitio ac cura aedilium plebi erat;
巡回と管理は平民按察官の任務となっていた。
ad eos summa rerum ac maiestas consularis imperii venerat.
国家の最高権限と、執政官の命令権の威光は、彼らの手に委ねられていた。

語釈・文法注

  1. §3.6.2pecoribus agrestibusque in urbem acceptis — pecoribus agrestibusque を意味上の主語、acceptis(accipio の完了分詞)を述語とする独立奪格(absolute ablative)構文。原因を表し、彼らを市内に受け入れたことが疫病の被害を増大させた原因であることを示す。agrestibus は形容詞 agrestis の名詞的用法で「農民、田舎者」の意。
  2. §3.6.5ut per se ipsi Hernici cum Latinis res suas tutarentur — 名詞 responsum の具体的な内容(間接命令)を説明する、ut に導かれる名詞節。これに続く urbem Romanam... populari や opem laturos などの対格不定詞(A.C.I.)構文は、回答の中で提示された理由や将来の約束(間接話法)を伝えている。
  3. §3.6.8ut non modo ad expeditiones... sed vix ad quietas stationes viribus sufficerent — 前文の adfecti plerique...(多くの者が病に冒されていたこと)から導かれる結果を表す ut 節。viribus は sufficio(〜に十分である、耐えうる)の補語となる与格(あるいは手段の奪格)であり、「彼らの体力・兵力をもってしても」の意味を表す。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §3.6.1-3.6.9. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:3.6.1-3.6.9

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。