§3.68.1agitedum, ubi hic curiam circumsederitis et forum infestum feceritis et carcerem impleveritis principibus,
さあ、ここで諸君が元老院議事堂を取り囲み、広場を騒然とさせ、指導者たちで牢獄を満たしたなら、その同じ獰猛な心をもってエスクィリアエ門の外へ出撃するがよい。
§3.68.2iisdem istis ferocibus animis egredimini extra portam Esquilinam aut, si ne hoc quidem audetis, ex muris visite agros vestros ferro ignique vastatos, praedam abigi, fumare incensa passim tecta.
あるいは、もしそれさえもあえてできないなら、城壁の上から、鉄と火によって荒廃させられた諸君の畑、略奪されて連れ去られる家畜、あちこちで煙を上げている放火された家々を眺めるがよい。
§3.68.3at enim communis res per haec loco est peiore: ager uritur, urbs obsidetur, belli gloria penes hostes est.
「しかし、それによって共同体の状態はより悪くなっている。 畑は焼かれ、都市は包囲され、戦争の栄光は敵の手にあるのだから」と(諸君は言うだろう)。
quid tandem? privatae res vestrae quo statu sunt? iam unicuique ex agris sua damna nuntiabuntur.
ではいったい、諸君個人の財産はどのような状態にあるのか。 まもなく、一人一人に畑から自分自身の損害が報らされるだろう。
quid est tandem domi, unde ea expleatis?
いったい家の中に、それを補填できる何があるというのか。
§3.68.4tribuni vobis amissa reddent ac restituent? vocis verborumque quantum voletis ingerent et criminum in principes et legum aliarum super alias et contionum;
護民官たちが諸君に失われたものを返し、復元してくれるというのか。 彼らは諸君が望むだけの声と言葉を、指導者たちへの告発、次から次へと重ねられる法律、そして集会(の演説)を浴びせかけるだろう。
sed ex illis contionibus numquam vestrum quisquam re, fortuna domum auctior rediit.
しかし、それらの集会から、諸君のうちの誰一人として、実質的にも財産的にも豊かになって家に帰った者はいない。
§3.68.5ecquis rettulit aliquid ad coniugem ac liberos praeter odia, offensiones, simultates publicas privatasque? a quibus semper non vestra virtute innocentiaque, sed auxilio alieno tuti sitis.
公私の憎悪、反感、敵意のほかには、妻や子供たちのもとへ何を持ち帰った者がいるだろうか。 それらのものから、諸君は常に自分たちの勇気や無垢さによってではなく、他者の援助によって保護されているというのに。
§3.68.6at hercules cum stipendia nobis consulibus, non tribunis ducibus, et in castris, non in foro faciebatis, et in acie vestrum clamorem hostes, non in contione patres Romani horrebant, praeda parta, agro ex hoste capto, pleni fortunarum gloriaeque simul publicae, simul privatae triumphantes domum ad penates redibatis;
しかしヘラクレスにかけて、護民官が指揮官としてではなく我々執政官のもとで兵役を務め、広場でなく陣営で戦い、集会でのローマの父祖たちでなく、戦列での諸君の叫び声を敵が恐れていた頃には、諸君は戦利品を獲得し、敵から土地を奪取し、公私ともに富と栄光に満ちあふれ、凱旋して我が家の守護神のもとへ帰還したものであった。
nunc oneratum vestris fortunis hostem abire sinitis.
今や諸君は、諸君の財産を重そうに抱えた敵が立ち去るのを許している。
§3.68.7haerete adfixi contionibus et in foro vivite;
集会にしがみつき、広場で暮らすがよい。
sequetur vos necessitas militandi, quam fugitis.
諸君が避けている兵役の必要性が諸君を追うだろう。
grave erat in Aequos et Volscos proficisci;
アイクイ族やウォルスキ族に立ち向かうのは重荷であった。
ante portas est bellum;
しかし戦争は門の前にある。
si inde non pellitur, iam intra moenia erit et arcem et Capitolium scandet et in domos vestras vos persequetur.
もしそこから撃退されなければ、まもなく城壁の内に侵入し、砦やカピトリウムに登り、諸君の家の中にまで諸君を追い詰めるだろう。
§3.68.8biennio ante senatus dilectum haberi et educi exercitum in Algidum iussit;
二年前、元老院は徴兵を行い、アルギドゥス山へ軍を率い出すよう命じた。
sedemus desides domi mulierum ritu inter nos altercantes, praesenti pace laeti nec cernentes ex otio illo brevi multiplex bellum rediturum.
だが我々は怠惰に家に座り込み、女のように互いに言い争い、目の前の平和を喜び、その短い暇から幾倍もの戦争が戻ってくることを見ていない。
§3.68.9his ego gratiora dictu alia esse scio;
これらよりも語るに心地よい他のことがあるのを私は知っている。
sed me vera pro gratis loqui, etsi meum ingenium non moneret, necessitas cogit.
しかし、私の性質がそう促さなくとも、必要性が私に心地よいことの代わりに真実を語ることを強いているのだ。
vellem equidem vobis placere, Quirites;
キリテスよ、私は確かに諸君に気に入られたい。
sed multo malo vos salvos esse, qualicumque erga me animo futuri estis.
しかし、諸君が私に対してどのような気持ちを抱くようになろうとも、諸君が安全であることをはるかに望む。
§3.68.10natura ita comparatum est, ut, qui apud multitudinem sua causa loquitur, gratior eo sit, cuius mens nihil praeter publicum commodum videt;
群衆の前で自らの利益のために語る者が、公の利益以外何も見ない者よりも好まれるように、自然によってそのように作られている。
nisi forte adsentatores publicos, plebicolas istos, qui vos nec in armis nec in otio esse sinunt, vestra vos causa incitare et stimulare putatis.
あるいは、まさか、諸君を軍務にも閑暇にもとどまらせないあの平民にへつらう大衆迎合者たちが、諸君自身の利益のために諸君を煽動し、刺激しているとでも思っているのだろうか。
§3.68.11concitati aut honori aut quaestui illis estis, et, quia in concordia ordinum nullos se usquam esse vident, malae rei se quam nullius turbarum ac seditionum duces esse volunt.
扇動された諸君は、彼らににとって名誉か利益の源であり、身分の調和の中では自分たちがどこにも存在しないことを見抜いているため、彼らは全く何もない状態の指導者であるよりは、悪事、すなわち混乱と反乱の指導者であることを望んでいるのだ。
quarum rerum si vos taedium tandem capere potest §3.68.12et patrum vestrosque antiquos mores vultis pro his novis sumere, §3.68.13nulla supplicia recuso, nisi paucis diebus hos populatores agrorum nostrorum fusos fugatosque castris exuero et a portis nostris moenibusque ad illorum urbes hunc belli terrorem, quo nunc vos attoniti estis, transtulero. ”
もし諸君が、ついにこれらのことに嫌気がさし、そして父祖たちと諸君自身の古き習慣を、これら新しいものの代わりに採用することを望むなら、私はどんな厳罰も拒まない――数日のうちに、我々の畑を荒らすこれらの敵を打ち破り、敗走させて、彼らの陣営から追い払い、我々の門や城壁から彼らの都市へと、今諸君を震え上がらせているこの戦争の恐怖を移してみせなければ。